Να τελειώσει ο εφιάλτης

Ο πρόεδρος της Ουκρανίας Λεονίντ Κούτσμα δήλωσε χθες, 14η επέτειο της
καταστροφής του Τσερνόμπιλ, ότι είναι έτοιμος να κλείσει την πυρηνική μονάδα
στο τέλος του χρόνου, αν η διεθνής κοινότητα κρατήσει τις υποσχέσεις της για
χρηματοδότηση κυρίως της κατασκευής άλλων δύο μονάδων.

Βίκτορ Γιουστσένκο. Ο πρωθυπουργός της Ουκρανίας αναμένει ενίσχυση από τη Δύση, για να προχωρήσει στο οριστικό κλείσιμο του Τσερνόμπιλ

Η Ουκρανία είχε δεσμευτεί το 1995 να σταματήσει η λειτουργία του Τσερνόμπιλ
πριν από το τέλος του 2000. Σε αντάλλαγμα θα της χορηγηθεί από την ομάδα των
επτά πλουσιότερων χωρών οικονομική βοήθεια ύψους 2,3 δισεκατομμυρίων δολαρίων.

Αιώνας σκότους

Ο Μεσαίωνας έχει επιστρέψει σ’ αυτή τη γη που κάποτε ονόμαζαν Σιτοβολώνα της
Ευρώπης. Από την καταστροφική πυρηνική διαρροή στις 26 Απριλίου 1986 το μόνο
που έχει απομείνει είναι η επετειακή υπενθύμιση. Ο κόσμος έχει ξεχάσει, γιατί
θέλει να ξεχάσει. Χωρίς τίποτα να έχει αλλάξει, προτιμάμε όλοι να πιστεύουμε
ότι με την πάροδο των ετών το πρόβλημα έχει «λυθεί».

Η ραδιενέργεια που εκλύθηκε ισοδυναμούσε με 200 βόμβες της Χιροσίμα και του
Ναγκασάκι. Τριάντα ένα άτομα έχασαν τη ζωή τους αμέσως και άλλα 5.000 τα
επόμενα χρόνια. Υπολογίζεται ότι οι θάνατοι που συνδέονται έμμεσα με το
ραδιενεργό νέφος ξεπερνούν τις 300.000. Οι χώρες που επλήγησαν περισσότερο
ήταν η Λευκορωσία και η Ουκρανία.

Λίγα χιλιόμετρα μακριά από το Τσερνόμπιλ βρίσκεται το Πριπιάτ, μια πόλη που
ξεφύτρωσε από το πουθενά το 1970 για να στεγάσει τους 30.000 τεχνικούς που
εργάζονταν στον καταραμένο σταθμό. Εδώ και 14 χρόνια η πόλη αυτή κατοικείται
από φαντάσματα, με εξαίρεση μερικούς σκοπούς που είναι κλεισμένοι στα
τσιμεντένια τους καταφύγια και μερικά αυτοκίνητα που κάθε τόσο κάνουν μερικές
περιπολίες.

Στην κεντρική πλατεία της πόλης, πίσω από το Μέγαρο του Πολιτισμού, όπου με
δυσκολία φαίνεται η μισοσβησμένη επιγραφή «Κομμουνισμός είναι η σοσιαλιστική
εξουσία μαζί με την ηλεκτροδότηση», μπορεί κανείς να δει ακόμη τη ρόδα του
παλιού λούνα παρκ. Ακριβώς απέναντι, δίπλα στα πανομοιότυπα τσιμεντένια
κτίρια, ορθώνεται το ξενοδοχείο «Energetic» που είχε κτιστεί για να φιλοξενεί
τους Ρώσους πυρηνικούς τεχνικούς.

Εδώ, χάρη στην προστασία που παρέχει το τσιμέντο, η ραδιενέργεια είναι πιο
χαμηλή. Οι 6.000 τεχνικοί που βοήθησαν στην εκκένωση του Τσερνόμπιλ ξέρουν
όμως καλά ότι η σχετική ασφάλεια που απολαμβάνουν αποτελεί ψευδαίσθηση.

Τριγύρω οι συνέπειες της ραδιενέργειας θα παραμείνουν για δεκαετίες, ίσως
ακόμη και για γενιές. Κι αυτό ισχύει τόσο για τον πρώτο κύκλο της «ζώνης
αποκλεισμού» (που περιλαμβάνει τον αντιδραστήρα) όσο και για τον δεύτερο
κύκλο, διαμέτρου 30 χιλιομέτρων, από τον οποίο κρίθηκε αναγκαίο να
απομακρυνθούν 91.000 άνθρωποι. Η ζώνη που έχει μολυνθεί περιλαμβάνει την
Ουκρανία, τη Ρωσία και τη Λευκορωσία, όπου ζουν 7 εκατομμύρια άνθρωποι, μεταξύ
των οποίων 3 εκατομμύρια παιδιά.

«Οι επιπτώσεις εκείνης της καταστροφής στην ανθρώπινη υγεία αρχίζουν μόλις
τώρα να φαίνονται, με την αύξηση των κρουσμάτων καρκίνου του θυρεοειδούς λόγω
των εκπομπών ραδιενεργού ιωδίου», επισημαίνει ο Ντονάτο Κίνιγκερ – Πασίλι,
εκπρόσωπος της επιτροπής του ΟΗΕ για τις ανθρωπιστικές επεμβάσεις.

Αόρατη απειλή

«Η ραδιενέργεια είναι μια αόρατη πληγή. Αν ο καρκίνος του θυρεοειδούς
εκδηλώνεται σχετικά γρήγορα και μπορεί εύκολα να αποδοθεί στον παράγοντα
Τσερνόμπιλ, οι άλλες μορφές καρκίνου χρειάζονται δέκα, ίσως και είκοσι χρόνια
για να εκδηλωθούν.

Στην περιοχή έχουν αρχίσει δυστυχώς να επιστρέφουν κάποιοι ηλικιωμένοι, που
εκτρέφουν ζώα και μαζεύουν μανιτάρια και φρούτα πιθανότατα μολυσμένα. Ναι, η
ύπαιθρος γύρω από το Τσερνόμπιλ δίνει την εντύπωση της Εδέμ. Είναι όμως μια
Εδέμ που σκοτώνει».

Λικβιντάτσια σημαίνει «εκκαθάριση»

Θλιβερή επέτειος. Μια Ουκρανή ανάβει ένα κερί στη μνήμη των πυροσβεστών που έχασαν τη ζωή τους προσπαθώντας να αντιμετωπίσουν την πυρηνική καταστροφή του Τσερνόμπιλ

Η λέξη που ακούγεται περισσότερο στο Τσερνόμπιλ είναι λικβιντάτσια, που
σημαίνει «εκκαθάριση», και κατά τραγική ειρωνεία είναι η ίδια λέξη που
χρησιμοποιούνταν την εποχή του Στάλιν για να δικαιολογεί τον τρόμο που είχε
εξαπολυθεί. Οι μόνοι άνθρωποι που επισήμως επιτρέπεται η παρουσία τους στο
Τσερνόμπιλ είναι οι λεγόμενοι «εκκαθαριστές», με αποστολή να καθαρίσουν τον
αντιδραστήρα που εξερράγη και τους άλλους τρεις αντιδραστήρες του εργοστασίου.

Η όλη επιχείρηση είναι πολύπλοκη και θα κοστίσει πολλά δισεκατομμύρια δολάρια.

Βασικός στόχος των «εκκαθαριστών» είναι να κατασκευάσουν μια τεράστια
σαρκοφάγο που θα περικλείει τον μοιραίο αντιδραστήρα, απορροφώντας ένα
σημαντικό μέρος της ραδιενέργειάς του. Με τον τρόπο αυτό, όμως, το πρόβλημα
δεν λύνεται οριστικά. «Υπάρχει κίνδυνος σε 100 ή 200 χρόνια η ραδιενεργή
μόλυνση να φτάσει στον Δνείπερο και από εκεί στα υδροφόρα στρώματα του Κιέβου,
όπου ζουν 5 εκατομμύρια άνθρωποι», επισημαίνει Δυτικός αξιωματούχος που
παρακολουθεί τις εργασίες. «Για τον κίνδυνο αυτόν, όμως, οι πολιτικοί δεν λένε
κουβέντα. Κι αυτό, γιατί ελπίζουν ότι ως το 2100 η ανθρωπότητα θα έχει βρει
ένα καλύτερο σύστημα για την εξουδετέρωση του Τσερνόμπιλ».

Η Ουκρανία έχει υποσχεθεί στη διεθνή κοινότητα να «καθαρίσει» το Τσερνόμπιλ
μέχρι τα τέλη του 2000, χωρίς να διευκρινίσει την ακριβή ημερομηνία. Το βασικό
πρόβλημα είναι η έλλειψη χρημάτων. Πριν από δύο εβδομάδες, η βρετανική
κυβέρνηση υποσχέθηκε στην κυβέρνηση του Κιέβου βοήθεια 17 εκατομμυρίων
δολαρίων για να κλείσει οριστικά το Τσερνόμπιλ και να κατασκευαστούν δύο
ασφαλέστεροι σταθμοί. Υποσχέσεις έχουν δοθεί όμως κι άλλες φορές, χωρίς να
εκπληρωθούν. Η πλούσια και αφηρημένη Δύση δεν δίνει ιδιαίτερη σημασία στα
προβλήματα της μακρινής Ουκρανίας, παρ’ όλο που μπορεί μια μέρα να γίνουν και
δικά της.