ΔΡΟΜΟΙ

Γιατί ο Πιλάτος;…

… θα μπορούσε να ρωτήσει κανείς την Αν Ρόε, συντάκτρια του περιοδικού
«Εκόνομιστ». Η ίδια ομολογεί πως, γράφοντας το βιβλίο της («Πόντιος Πιλάτος,
εκδ. Random House), ήταν σαν έπαιζε με τη φωτιά. Δεν είχε στα χέρια της παρά
ελάχιστο υλικό: μερικά νομίσματα, μια επιγραφή, λίγες σκόρπιες παραγράφους από
τον ιστορικό Ιώσηπο, δυο τρία κείμενα από τον Αλεξανδρινό φιλόσοφο Φίλωνα.
Ύστερα είναι και το ευαίσθητο ζήτημα του αντισημιτισμού: δεν ήταν λίγοι
εκείνοι που, στις Σταυροφορίες, στην Ιερά Εξέταση, στην υπόθεση Ντρέυφους, στα
πογκρόμ και σε άλλα τέτοια επεισόδια μαζικής υστερίας και μίσους,
προθυμοποιήθηκαν να διώξουν από τους ώμους του ένα μέρος της ευθύνης. Γιατί ο
Πιλάτος; Επειδή βρισκόταν εκεί.

Με εφόδια…

… λίγους παπύρους και πολλή σκόνη, η Ρόε κυνηγάει τη σκιά του Πιλάτου μέσα
στους αιώνες, ανάμεσα στις λαϊκές παραδόσεις, τα απόκρυφα ευαγγέλια, τις
αγιογραφίες και τις μεσαιωνικές πηγές. Πιλάτοι αφθονούν. Υπάρχει ο Ισπανός,
γεννημένος στη Σεβίλλη. Ο Γερμανός του Κάξτον. Ο Πιλάτος της Λουκέρνης. Ο
Πιλάτος της Υόρκης. Οι Πιλάτοι του Χόλιγουντ και της Τσινετσιτά ήταν πάντα πιο
ξεπεσμένοι ­ συχνά μοχθηροί και αφύσικοι. Μα ο Πιλάτος που είναι πιο κοντά
στον αληθινό, είναι αριστοκράτης από το Σάμνιο, μια ορεινή περιοχή κοντά στη
Ρώμη. Στο μωσαϊκό που έχει μπροστά της η Ρόε, ο Πιλάτος αναδύεται αδέξιος,
ένας άνθρωπος έξω από τα νερά του. Ο ευαγγελιστής Ιωάννης, ο πιο αμφιλεγόμενος
από τους τέσσερις, τον δείχνει σχεδόν συμπονετικό απέναντι στον Χριστό ­ χωρίς
αμφιβολία επηρεασμένο από τη σύζυγό του Πρόκουλα, που είναι γοητευμένη από τον
χλωμό Γαλιλαίο.

Στην Ιουδαία…

… εκείνης της εποχής, που έβραζε από την κοινωνική αναταραχή, ίσως πράγματι
ο Πιλάτος να ήταν έξω από τα νερά του. Για την ήσυχη ζωή που θα επιθυμούσε,
όπως όλοι οι γραφειοκράτες, ο Ιησούς δεν ήταν παρά ένας ταραξίας. Η ρωμαϊκή
τιμωρία για τους ταραξίες ήταν ο σταυρός. Και μπροστά σε μια εκρηκτική
κατάσταση, ο Πιλάτος επέλεξε τον εύκολο δρόμο. Κανείς δεν ξέρει τι απέγινε
μετά την Ιουδαία. Ήταν ένας αποτυχημένος τοποτηρητής, με λιγοστούς φίλους στα
υψηλά αξιώματα. Λένε πως επέλεξε την εξορία ­ ζωντανός νεκρός, αυτός, ένας
Ρωμαίος πολίτης. (Στην εξορία του στον Εύξεινο Πόντο, ο Οβίδιος καθόταν στην
ακρογιαλιά και έκλαιγε γοερά, στην ανάμνηση της Ρώμης). Τι ήταν λοιπόν ο
Πιλάτος;

Σε έναν απόηχο…

… της περίφημης «κρίσης» της Χάνα Άρεντ για τον Άιχμαν, η Ρόε καταθέτει αυτή
την ανησυχητική σκέψη: «Ήταν η ουσία του κακού ή η ουσία του καλού: ο
απαρνούμενος τον Θεό ή ο εναγκαλιζόμενος τον Θεό. Αυτοί οι αντίθετοι θρύλοι
ξεπήδησαν από μια στιγμή αβεβαιότητας ενός δημοσίου υπαλλήλου. Εκείνη τη
στιγμή υπήρχε για τον Πιλάτο η δυνατότητα για σκοτάδι ή για φως, πέρα από τη
ρουτίνα ενός Ρωμαίου τοποτηρητή. Ακόμη και ο ίδιος έμοιαζε να το νιώθει. Θα
μπορούσε να είχε πάρει αταξίδευτους δρόμους, να είχε ανοίξει κρυφές πόρτες, να
είχε λύσει τα δεσμά του, να είχε ξεπεράσει τον εαυτό του. Ή να μείνει αυτό που
ήταν: να σηκώσει τους ώμους, να ξύσει το αυτί του, να γράψει άλλο ένα
μνημόνιο. Έμεινε αυτό που ήταν. Όπως όλοι μας, άλλωστε».