Ιστορική απόφαση για τις γερμανικές αποζημιώσεις

Με μια ιστορική απόφαση, η Ολομέλεια του Αρείου Πάγου απέρριψε χθες τις
γερμανικές ενστάσεις για το ζήτημα της καταβολής αποζημιώσεων σχετικά με τις
θηριωδίες των στρατευμάτων του Γ΄ Ράιχ στη διάρκεια της γερμανικής κατοχής
1941-44 και άνοιξε τον δρόμο για μια μεγαλύτερη καταδίκη του Γερμανικού
Δημοσίου από ευρωπαϊκά δικαστικά όργανα, στην περίπτωση που θα εξακολουθήσει
να αγνοεί τις αποφάσεις των ελληνικών δικαστηρίων.

Δίστομο Βοιωτίας, 10.6.1944. Η καταδίκη του Γερμανικού Δημοσίου για τις ναζιστικές θηριωδίες είναι οριστική και αμετάκλητη ύστερα από τη χθεσινή απόφαση του Αρείου Πάγου

Με συντριπτική πλειοψηφία (16 έναντι 4) η Ολομέλεια του Ανωτάτου Δικαστηρίου
έκρινε ότι για εγκλήματα πολέμου ή για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας δεν
δικαιούται ένα κράτος, με βάση τους κανόνες διεθνούς δικαίου, να επικαλείται
την αρχή της ετεροδικίας ­ το δικαίωμα, δηλαδή, να μην μπορεί να δικαστεί από
τις νόμιμες δικαστικές αρχές ενός άλλου, θιγόμενου, κράτους. Επικύρωσε δε ως
απόλυτα αιτιολογημένη την απόφαση του Πολυμελούς Πρωτοδικείου Λιβαδειάς
(137/97), με την οποία καλείται το Γερμανικό Δημόσιο να καταβάλει περίπου 9,5
δισ. δραχμές στους συγγενείς των 215 θυμάτων της μεγάλης σφαγής στο Δίστομο
Βοιωτίας τον Ιούνιο του 1944.

Οριστικά και αμετάκλητα

Με την απόφαση του Αρείου Πάγου (η οποία ελήφθη κατά τη χθεσινή διάσκεψη της
Ολομελείας και αναμένεται να δημοσιευθεί τις προσεχείς ημέρες), η καταδίκη του
Γερμανικού Δημοσίου έχει καταστεί οριστική και αμετάκλητη εντός των ελληνικών
συνόρων. Και μπορεί να μετατραπεί σε ένα ισχυρό όπλο για όσους θα προσφύγουν
με αγωγές στα δικαστήρια για τις γερμανικές θηριωδίες σε άλλες περιοχές της
χώρα μας (Καλάβρυτα, Πάτρα, Κρήτη κ.ά.). Όπως εκτιμούσαν χθες νομικοί κύκλοι,
το Γερμανικό Δημόσιο, εάν δεν συμμορφωθεί με την απόφαση, το μόνο που φαίνεται
πιθανό να καταφέρει είναι να καθυστερήσει την έκδοση αντίστοιχων αποφάσεων από
τα ευρωπαϊκά δικαστήρια, τις οποίες δεν θα είναι καθόλου εύκολο να αγνοήσει.
Και αυτή η προοπτική φαίνεται ότι έχει γίνει αντιληπτή από τη γερμανική
πλευρά, γι’ αυτό τον λόγο άλλωστε προσέφυγε την τελευταία στιγμή στον Άρειο
Πάγο, σε μια προσπάθεια να αναιρέσει την πρωτόδικη απόφαση.

Το Γερμανικό Δημόσιο επικαλείτο την αρχή της ετεροδικίας, θέση που έκριναν
νομικώς ορθή μόνον τέσσερα μέλη του Αρείου Πάγου (ο πρόεδρος του Ανωτάτου
Δικαστηρίου Στέφ. Ματθίας και οι αρεοπαγίτες Γ. Ρήγος, Θ. Μπάκας και Δ.
Βαρδαβάκης). Η πλειοψηφία των αρεοπαγιτών, ωστόσο, έκρινε ότι μόνον σε
πολεμικές συγκρούσεις δεν έχουμε εγκλήματα πολέμου και συνεπώς στην περίπτωση
του Διστόμου είναι απόλυτα αιτιολογημένη η καταβολή αποζημιώσεων, καθώς από το
διεθνές δίκαιο δεν τίθεται και ζήτημα παραγραφής των αξιώσεων.

Η χθεσινή απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου:

­ Θεωρείται βέβαιο ότι θα οδηγήσει στην υποβολή σωρείας αγωγών για αντίστοιχες
αποζημιώσεις, αφού η κρίση των αρεοπαγιτών σφραγίζει τις αποφάσεις των
κατωτέρων δικαστηρίων.

­ Ανοίγει τον δρόμο για την προσφυγή από τους συγγενείς των νεκρών του
Διστόμου στα ευρωπαϊκά δικαστήρια, προκειμένου να εκτελεστεί η απόφαση του
Πρωτοδικείου Λιβαδειάς, εκτός και αν η γερμανική πλευρά συμμορφωθεί εγκαίρως
προς το περιεχόμενό της.

Ο Γ. – Α. Μαγκάκης

Μάλιστα, ο πρώην υπουργός, καθηγητής Γ. -Α. Μαγκάκης, ο οποίος ήταν εκ των
νομικών εκπροσώπων των κατοίκων του Διστόμου στη μεγάλη αντιδικία, τόνισε χθες
ότι στην προσπάθεια αυτή «πρέπει να συστρατευθεί πλέον και η ελληνική
κυβέρνηση». Χαρακτήρισε την απόφαση «ιστορική», καθώς «δικαιώνονται τα θύματα
της ναζιστικής θηριωδίας και συγχρόνως καταξιώνεται η ίδια η ελληνική
Δικαιοσύνη ως ανεξάρτητη λειτουργία δημοκρατικής πολιτείας που απονέμει το
δίκαιο αποκλειστικά στο όνομα του ελληνικού λαού, υπεράνω οποιωνδήποτε
κρατικών και διπλωματικών σκοπιμοτήτων».

Σύμφωνα με πληροφορίες, για την εκτέλεση της απόφασης οι συγγενείς των νεκρών
του Διστόμου θα στραφούν τόσο προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, προκειμένου να
δεσμευθούν κοινοτικά κονδύλια προς τη Γερμανία (με αίτηση, μέσω της βελγικής
δικαιοσύνης, για κατάσχεση στα χέρια τρίτων ισόποσων με την αποζημίωση που
έχει επιδικαστεί κονδυλίων).

Ακόμα, θα προσφύγουν κατά του Γερμανικού Δημοσίου και στο Δικαστήριο των
Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων στο Στρασβούργο, καθώς μια χώρα – μέλος του Συμβουλίου
της Ευρώπης αρνείται να εφαρμόσει αμετάκλητη δικαστική απόφαση.

Προς συμβιβασμό;

Όπως εκτιμά ο δικηγόρος και πρώην νομάρχης Βοιωτίας Ι. Σταμούλης, ο οποίος
πρωτοστάτησε για την κατάθεση των σχετικών αγωγών, η γερμανική πλευρά δεν
αποκλείεται τελικώς να επιδιώξει έναν συμβιβασμό σε διακρατικό επίπεδο για το
θέμα των αποζημιώσεων, ώστε να αποφύγει ακόμη πιο δυσάρεστες συνέπειες. «Η
απόφαση της Ολομελείας του Αρείου Πάγου ­ σημειώνει ­ δείχνει με τον πλέον
κατηγορηματικό τρόπο ότι η διεθνής έννομη τάξη δεν είναι δυνατόν πλέον να
ανέχεται ατιμωρησία των κρατών για πράξεις των οργάνων τους που
αποδοκιμάζονται από το διεθνές δίκαιο και χαρακτηρίζονται ως εγκλήματα κατά
της ειρήνης ή εγκλήματα πολέμου ή εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας. Οι
αποφάσεις του Πρωτοδικείου Λιβαδειάς και της Ολομελείας του Αρείου Πάγου
πρέπει να γραφούν στις χρυσές σελίδες της ελληνικής Δικαιοσύνης…».