ΔΡΟΜΟΙ

Αν οι επενδυτές…

… έχουν επτά ζωές, τις έξι από αυτές τις έχασαν μέσα σε λίγες ώρες προχθές
στη Γουώλ Στρητ. Την έβδομη τη γλίτωσαν «παρά τρίχα». Ένιωσαν περίπου όπως οι
επιβάτες του «Τιτανικού» μπροστά στην καταστροφή. Με κάποια δόση μαύρου
χιούμορ, οι ειδήσεις του CNBC έβγαζαν στον αέρα το μουσικό θέμα από την ταινία
«Τιτανικός» – «My heart will go on» (Η καρδιά μου θα συνεχίσει να χτυπάει) ­
την ώρα που καταβαραθρώνονταν οι μετοχές των εταιρειών υψηλής τεχνολογίας.
Όμως, η μεγάλη καταστροφή δεν συνέβη. Το Μεγάλο Κραχ του 2000 τελείωσε στις
τρεις το μεσημέρι.

Η καρδιά του Nasdaq…

… χτυπάει ακόμη ­ αρρωστημένα, αλλά χτυπάει. Όχι βέβαια για όλους. Περίπου
500 δισ. δολάρια ­ όσο είναι το ακαθάριστο εγχώριο προϊόν μιας μεσαίας χώρας ­
άλλαξαν χέρια μέσα σε λίγες ώρες. Προς το τέλος της συνεδρίασης χτύπησαν τα
«πατόψαρα» ­ τα αρπακτικά που περιμένουν κάθε τόσο τις μετοχές να φτάσουν στον
πάτο. Οι κερδοσκόποι που καραδοκούν και τρέφονται από τη βλακεία των άλλων,
άρχισαν να «τσιμπούν» τις μετοχές κολοσσών, όπως της Μάικροσοφτ, της ‘Ιντελ,
της Άμαζον και της Σίσκο, που πετούσαν από πάνω τους όσο όσο οι πανικόβλητοι
μικροεπενδυτές.

Θεραπευτική…

… χαρακτηρίζει την προχθεσινή συνεδρίαση στο χρηματιστήριο της Νέας Υόρκης ο
οικονομολόγος Πολ Κρούγκμαν, για όσους ήταν παγιδευμένοι στην αυταπάτη πως οι
αγορές είναι ορθολογικές. Γιατί έπεσε ο Nasdaq; Τα προβλήματα της Μάικροσοφτ
με τη Δικαιοσύνη ήταν ήδη γνωστά από μήνες. Τι προκάλεσε λοιπόν την αναταραχή;
Κάτι πολύ απλό, αντίθετα με τις εμπεριστατωμένες ερμηνείες των αναλυτών: οι
ίδιοι άνθρωποι που αγόραζαν ξέφρενα μετοχές εταιρειών υψηλής τεχνολογίας τους
τελευταίους μήνες επειδή ανέβαιναν οι τιμές τους, άρχισαν να τις πουλάνε
πανικόβλητοι μόλις τις είδαν να πέφτουν. Το χειρότερο από όλα είναι πως οι
περισσότεροι από αυτούς είχαν κερδοσκοπήσει με δανεικά, που τώρα θα πρέπει να
ζήσουν άλλες επτά ζωές για να τα εξοφλήσουν. Σύμφωνα με τον Κρούγκμαν, αυτή η
αστάθεια είναι κακή για το μέλλον των αμερικανικών επιχειρήσεων και απειλητική
για την πορεία της πραγματικής οικονομίας. Η κρίση του Nasdaq έδειξε πως οι
αγορές δεν διαθέτουν αυτόματο μηχανισμό διάσωσης και πως πρέπει να φροντίζει
γι’ αυτό το κράτος.

Οι οικονομολόγοι…

… χρειάστηκαν πολλά χρόνια για να παραδεχτούν πως οι αγορές είναι
συστηματικά πάρα πολύ ασταθείς. Αλλεπάλληλες κρίσεις, άλλες μεγάλες και άλλες
μικρές, διαψεύδουν κάθε τόσο τη θεωρία της «αποτελεσματικής αγοράς» ­ ότι
δηλαδή οι μεταβολές στις τιμές των μετοχών αντανακλούν πάντα τις προσδοκίες
για την κερδοφορία των εταιρειών. Όπως έδειξαν οι πρόσφατες κρίσεις στη
Νοτιανατολική Ασία, τη Ρωσία, τη Λατινική Αμερική και προχθές στη Νέα Υόρκη,
οι τιμές των μετοχών πάνε κάθε τόσο εκεί που τις θέλουν οι κερδοσκόποι. Και
επιβεβαιώνεται μια άλλη θεωρία (random walk theory), που είχε διατυπώσει ο
Γάλλος μαθηματικός Λουί Μπασελιέ το 1900. Σύμφωνα με αυτήν, οι τιμές των
μετοχών είναι τελείως αυθαίρετες και κανείς ποτέ δεν μπορεί να τις καθορίσει.
Είτε αγοράζει λοιπόν κανείς στα τυφλά είτε όχι, έχει τις ίδιες ακριβώς
πιθανότητες να χάσει ή να κερδίσει. Μοιάζει αυτή η άποψη με τη θεωρία του
«αόρατου χεριού» που καθοδηγεί τις αγορές, την οποία είχε διατυπώσει ο Άνταμ
Σμιθ τον δέκατο όγδοο αιώνα. Σήμερα είναι πια ολοφάνερο πως αυτό το χέρι
ανήκει στους κερδοσκόπους.