ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Πτώση χωρίς αλεξίπτωτο

Ο Τζέρεμυ Ρίφκιν δεν έχει καμιά αμφιβολία: το θέμα δεν είναι αν θα γίνει το
κραχ, αλλά πότε. Οι σχετικές εκτιμήσεις λειτουργούν βέβαια διαφημιστικά και
για το νέο του βιβλίο.

Νέος καπιταλισμός. Το πρώτο εμπόρευμα σήμερα, λέει ο Ρίφκιν, είναι ο πολιτισμός

Γνωστός από το βιβλίο του «Το τέλος της εργασίας» και τις καταστροφολογικές
προβλέψεις του για το μέλλον της αμερικανικής οικονομίας, ο Ρίφκιν είχε την
τύχη να βρεθεί στην Ιταλία για να παρουσιάσει το νέο του πόνημα τις ημέρες που
επικράτησε πανικός στη Γουώλ Στρητ. Όπως είναι φυσικό, έπεσαν όλοι πάνω του.
Τι συνέπειες θα έχει η πτώση του δείκτη Nasdaq; Πώς πρέπει να αντιδράσουν όσοι
έχουν επενδύσει στις εταιρείες υψηλής τεχνολογίας; Πόσο κοντά είμαστε σε ένα
νέο ’29;

Απευθυνόμενος στους φοιτητές του Πολυτεχνείου του Μιλάνου, ο Αμερικανός
οικονομολόγος ξεκίνησε από μια γενικότερη τοποθέτηση: Έχουμε μπροστά μας μια
νέα μορφή καπιταλισμού, κι ας στριφογυρίζει ο Μαρξ στον τάφο του. Για την
ακρίβεια, έχουμε μπει στην «εποχή της πρόσβασης» (αυτός είναι και ο τίτλος του
καινούργιου του βιβλίου), όπου η αγορά έχει δώσει τη θέση της στα δίκτυα και,
αντί για «πράγματα», πωλούνται υπηρεσίες και ιδέες. Σ’ αυτή τη νέα εποχή, το
να υπάρχεις σημαίνει να είσαι συνδεδεμένος με τα αναρίθμητα δίκτυα που
συνιστούν τη νέα οικονομία. Το να είσαι συνδρομητής, μέλος ή χρήστης κάποιας
υπηρεσίας είναι εξίσου σημαντικό με το να κατέχεις υλικά αγαθά. Καθοριστικός
παράγων της κοινωνικής θέσης του ατόμου είναι η πρόσβαση, όχι η κατοχή. Μ’
άλλα λόγια, όποιος δεν είναι συνδεδεμένος είναι νεκρός.

Σ’ αυτές τις συνθήκες, μια κρίση όπως αυτή των τελευταίων ημερών μπορεί να
συμπαρασύρει ολόκληρο το σύστημα. Για τον Ρίφκιν τα πράγματα είναι απλά: αν
τις τέσσερις-πέντε προσεχείς μέρες ο Nasdaq και τα άλλα χρηματιστήρια υψηλής
τεχνολογίας βρουν τη δύναμη να ανακάμψουν, τότε η κρίση αυτής της εβδομάδας
δεν θα είναι παρά μια βίαιη διόρθωση. Αν όμως οι τιμές εξακολουθήσουν να
πέφτουν, θα βρεθούμε μπροστά σ’ ένα νέο ’29. Οι αναλογίες είναι υπαρκτές.
Ζούμε τώρα την ίδια ευφορία όπως και τότε, μια ευφορία που χαρακτηρίζει τις
περιόδους βαθέων μετασχηματισμών. Το ’28 ήταν το πέρασμα από τον ατμό στον
ηλεκτρισμό, σήμερα είναι το πέρασμα από τη βιομηχανία στην οικονομία του
δικτύου. Ένα άλλο κοινό σημείο των δύο εποχών είναι η απουσία πραγματικής
αποταμίευσης. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, ο κόσμος ξοδεύει σήμερα περισσότερα απ’
όσα κερδίζει. Αν το ’28 οι άνθρωποι αγόραζαν με πίστωση, σήμερα αγοράζουν με
πιστωτικές κάρτες…

Η κατάρρευση των χρηματιστηρίων θα είναι, έτσι, θορυβώδης. Και η πτώση
μοιραία, αφού δεν θα υπάρχουν ούτε αλεξίπτωτα ούτε μαξιλαράκια για να κάνουν
απαλότερο το σοκ. Ο Ρίφκιν περιγράφει αυτή την προοπτική σχεδόν με ηδονή. Το
μόνο που δεν είπε στους Ιταλούς ακροατές του είναι σε ποιες μετοχές έχει
επενδύσει ο ίδιος τα χρήματά του. Ίσως το αποκαλύψει στο επόμενο βιβλίο του.