Ναι στην ηθική ή την επιστήμη;

Ο νόμος του Ιουλίου του 1994, που ονομάστηκε βιοηθικός νόμος και απαγορεύει
τη διεξαγωγή πειραμάτων στο ανθρώπινο έμβρυο, θεσπίστηκε για περιορισμένη
διάρκεια πέντε ετών, μετά το τέλος της οποίας προβλέπεται επανεξέταση και
πιθανές τροποποιήσεις.

Πράγμα ή ον; Το ανθρώπινο έμβρυο στο κέντρο μιας διαμάχης στη Γαλλία

Η χρονική αυτή διάρκεια εξαντλήθηκε και η επανεξέταση του νόμου κατά τους
επόμενους μήνες είναι βέβαιο ότι θα προκαλέσει ζωηρές συζητήσεις στο γαλλικό
κοινοβούλιο.

Όπως υπογραμμίζει σε άρθρο της στην εφημερίδα “Φιγκαρό” η δρ Μονίκ Βιζί, στις
συζητήσεις που διεξάγονται για την τύχη που επιφυλάσσει η νομοθεσία στο
ανθρώπινο έμβρυο συγκρούονται δύο θέσεις: σύμφωνα με τη μία, ο σεβασμός για τη
ζωή, ήδη από την αρχή της, είναι απαραβίαστος, ενώ η άλλη επικαλείται ανώτερα
συμφέροντα, όπως τη βελτίωση της ποιότητας ζωής ατόμων προσβεβλημένων από
διάφορες ασθένειες.

Για να καλυφθεί το χάσμα μεταξύ των δύο αυτών ξεκάθαρων απόψεων, έχουν
διατυπωθεί πολλές προτάσεις που αποβλέπουν στο να δώσουν στο έμβρυο ένα
καθεστώς σύμφωνα με το οποίο δεν θα ήταν “ούτε πράγμα ούτε ον”. Για να μη
μιλήσουμε για τα χρονολογικά όρια που ορισμένοι θέλουν να τεθούν. Ο καθηγητής
Ρενέ Φριντμάν διατυπώνει την άποψη ότι πριν από τις έξι μέρες το
γονιμοποιημένο ωάριο το οποίο δεν έχει εμφυτευτεί στη μήτρα δεν έχει προσωπικό
μέλλον. Το πρόβλημα είναι ότι καθεμία από αυτές τις θέσεις είναι σεβαστή. Αλλά
το να επιζητεί κανείς να τις συμβιβάσει οδηγεί σε διανοουμενίστικες
στρεβλώσεις, που δεν στερούνται πάντα υποκρισίας.

Ασυμβίβαστες οι θέσεις

Η απαγόρευση όλων των πειραμάτων στο έμβρυο έχει το πλεονέκτημα της λογικής.
Στερεί, όμως, τους ανθρώπους από τα οφέλη των εφαρμογών της επιστημονικής
έρευνας. Στην υποβοηθούμενη αναπαραγωγή π.χ. θα ήταν παράδοξο να ελεγχθεί εκ
των υστέρων αν είναι αβλαβείς νέες μέθοδοι που αποβλέπουν στη βελτίωση της
τεχνητής γονιμοποίησης, για τα παιδιά που πρόκειται να γεννηθούν από αυτές,
χωρίς προηγουμένως να έχουν γίνει έρευνες στο γονιμοποιημένο ωάριο.

Η άποψη αυτή διατυπώθηκε από τον Ρενέ Φριντμάν: “Η αξιοπιστία των ερευνών στα
αναπαραγωγικά κύτταρα, σπερματοζωάρια και ωάρια, εξαρτάται από την ικανότητα
αυτών των κυττάρων να παράγουν ένα γονιμοποιημένο ωάριο”. Η εξακρίβωση αυτής
της ικανότητας επιβάλλει τη γονιμοποίηση, επομένως την παραγωγή εμβρύων, που
πρέπει να γίνουν αντικείμενο έρευνας, αν θέλουμε να διαπιστώσουμε την καλή
τους κατάσταση. Από την άλλη πλευρά, η χρήση ανθρώπινων εμβρυϊκών κυττάρων για
τη θεραπεία σοβαρών ασθενειών, κυρίως εκφυλιστικών νόσων του νευρικού
συστήματος, δημιουργεί προοπτικές θεραπευτικών αγωγών που μπορεί να
αποδειχθούν επαναστατικές και να θεραπεύσουν ασθένειες που σήμερα είναι
ανίατες.

“Αλλά”, επισημαίνει ο γερουσιαστής Κλοντ Ιριέ, ένας από τους συντάκτες του
βιοηθικού νόμου του 1994, “η λήψη εμβρυϊκών κυττάρων δεν είναι συμβατή με τη
μετέπειτα εμφύτευση του εμβρύου, το οποίο είναι επομένως “καταδικασμένο”. Ένα
τέτοιο ενδεχόμενο αντιβαίνει στις διατάξεις του νόμου”.

Τα πειράματα στο έμβρυο προϋποθέτουν τη χρήση του ως ερευνητικού υλικού. Η
κοινωνία, μέσω του κοινοβουλίου, οφείλει να αποφανθεί αν κάτι τέτοιο είναι
αποδεκτό, έστω και για να εκπληρώσει μια υποχρέωση απέναντι στους ασθενείς.

Και δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι, εφόσον δεν υπάρχει εναρμόνιση των νομοθεσιών
των διαφόρων ευρωπαϊκών χωρών, θα αποτελούσε υποκρισία η αποδοχή της χρήσης
των αποτελεσμάτων ερευνών που διεξάγονται στο εξωτερικό, αλλά απαγορεύονται
στη Γαλλία, στο όνομα της ηθικής.