ΔΡΟΜΟΙ

Στη βλακεία…

… όλοι οι άνθρωποι κάτι έχουν θυσιάσει ­ άλλος λίγο, άλλος πολύ. Γεννιέται
κανείς βλάκας ή γίνεται; Γιατί ο βλάκας τραβάει πάντα μπροστά; Γιατί η βλακεία
είναι πέραν του καλού και του κακού; Ποια είναι πιο επικίνδυνη, η ατομική ή η
συλλογική βλακεία; Απορίες που βασάνισαν και βασανίζουν πολλούς επιστήμονες,
αλλά και συγγραφείς. Αξίζει τον κόπο; Ανώφελο ερώτημα, όταν ένας συγγραφέας
σαν τον Γουσταύο Φλωμπέρ αποφασίζει να αφιερώσει τα έξι τελευταία χρόνια της
ζωής του για να γράψει ένα έργο σαν το «Μπουβάρ και Πεκυσέ», κάτι σαν μνημείο
στη βλακεία.

Ο Μίσκιν…

… στον «Ηλίθιο» του Ντοστογιέφσκι είναι ένας διαφορετικός, «ευφυής βλάκας».
Η καλοσύνη του πρίγκιπα τον κάνει να δείχνει ανώτερος από τον Ρογκόζιν, από
την Αναστασία, από την Αγλαΐα, από όλους, αλλά, την ίδια ώρα, η βλακεία του
υπερβαίνει τους νόμους του καθωσπρεπισμού και τις κοινωνικές συμβάσεις. Είναι
η βλακεία εκείνου που δεν μπορεί (ή δεν θέλει) να σταθεί στον κόσμο. Είναι μια
βλακεία σχεδόν επαναστατική, που μπροστά της μένει κανείς ενεός, σαν να μην
πιστεύει στα μάτια του.

Η γοητεία…

… της βλακείας είναι ακατανίκητη ­ καθένας, αργά ή γρήγορα, το διαπιστώνει
για λογαριασμό του. Ο Γουόλτερ Πίτκιν, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια
είχε γράψει το 1934 μια «Σύντομη εισαγωγή στην ανθρώπινη βλακεία» ­ καθόλου
σύντομη βέβαια, αφού ο συγγραφέας χρειάστηκε 300 σελίδες για να εξαντλήσει (;)
το θέμα. Έγραφε λοιπόν ο Πίτκιν πως τέσσερις στους πέντε ανθρώπους είναι τόσο
βλάκες όσο να αξίζουν τον χαρακτηρισμό ­ δηλαδή ενάμισι δισεκατομμύριο
άνθρωποι την εποχή του Πίτκιν και παραπάνω από τέσσερα δισεκατομμύρια σήμερα
(πράγμα που ακούγεται μάλλον βλακώδες). Πάντως, είχε παρατηρήσει πως, μολονότι
δεν υπάρχει ένας καλός ορισμός για τη βλακεία, ωστόσο αυτή υπάρχει και μάλιστα
κυβερνάει τον κόσμο ­πράγμα που αποδεικνύεται περίτρανα από τον τρόπο με τον
οποίο κυβερνάται.

54 χρόνια αργότερα…

… ένας άλλος συγγραφέας έρχεται να βρει τον ορισμό που από όλους διαφεύγει ­
τον κλείνει μάλιστα μέσα σε πέντε νόμους: «Οι βασικοί νόμοι της ανθρώπινης
βλακείας» (εκδ. Il Mulino). Είναι ο Ιταλός Κάρλο Τσιπόλα, καθηγητής και αυτός,
στο Μπέρκλεϊ. Νόμος πρώτος: Πάντα υποτιμούμε το πόσο πολλοί είναι οι βλάκες.
Νόμος δεύτερος: Μπορεί να είναι κανείς βλάκας ανεξάρτητα από οτιδήποτε άλλο
είναι (πλούσιος ή φτωχός, αμόρφωτος ή μορφωμένος). Νόμος τρίτος: Ο βλάκας
βλάπτει τους άλλους χωρίς κανένα όφελος για τον ίδιο ή ακόμη και με ζημιά.
Νόμος τέταρτος: Όσοι δεν είναι βλάκες πάντα υποτιμούν τη ζημιά που μπορούν να
κάνουν οι βλάκες. Ξεχνούν διαρκώς πως, σε κάθε στιγμή και σε κάθε περίσταση, η
συναναστροφή με βλάκες είναι ένα λάθος που θα το πληρώσουν ακριβά. Νόμος
πέμπτος: Δεν υπάρχει πιο επικίνδυνος άνθρωπος από τον βλάκα. Τελεία και παύλα.