ΔΡΟΜΟΙ

Στο κεφάλι…

… των μωρών δεν συμβαίνουν πολλά πράγματα ­ αυτή είναι η επίσημη
επιστημονική άποψη, από την εποχή των αρχαίων Ελλήνων. Μέχρι πριν από μια
δεκαετία γίνονταν χειρουργικές επεμβάσεις σε πρόωρα μωρά χωρίς αναισθητικό,
αφού οι επιστήμονες πίστευαν πως ο εγκεφαλικός τους φλοιός δεν ήταν τόσο
ανεπτυγμένος ώστε να τα κάνει να νιώθουν πόνο. Οι ειδικοί έλεγαν στους
ενθουσιασμένους γονείς πως τα μωρά τους δεν βλέπουν, πως τα χαμόγελά τους δεν
είναι παρά «μορφασμοί» και πως η εντύπωση πως αναγνωρίζουν πρόσωπα γύρω τους
δεν είναι παρά μια μητρική αυταπάτη. Όμως, έρευνες που έγιναν τα τελευταία
τριάντα χρόνια ­ χωρίς να είναι «καθαγιασμένες» από την επίσημη επιστήμη ­
δείχνουν ότι ακόμη και στα νεογέννητα μωρά οι νοητικές διεργασίες είναι
εξαιρετικά προηγμένες.

Πειράματα…

… που έγιναν από την ψυχολόγο του Πανεπιστημίου του Μπέρκλεϊ Άλισον Γκόπνικ
και τους συνεργάτες της και που τα συμπεράσματά τους περιλαμβάνονται στο
βιβλίο «Πώς σκέφτονται τα μωρά» (εκδ. Weidenfeld & Nicolson), αποκαλύπτουν
τι ακριβώς συμβαίνει στο βρεφικό μυαλό. Από τη στιγμή που θα ανοίξουν για
πρώτη φορά τα μάτια τους, τα μωρά μπορούν να ξεχωρίζουν πρόσωπα και φωνές.
Ύστερα από τους πρώτους εννιά μήνες, γνωρίζουν ήδη τη διαφορά ανάμεσα στη
χαρά, τη λύπη και τον θυμό και ξέρουν πως ένα χαρούμενο πρόσωπο πηγαίνει μαζί
με μια εύθυμη φωνή. Τα βασανίζει όμως ένα κλασικό φιλοσοφικό ερώτημα: αν τα
πράγματα υπάρχουν ακόμη και όταν δεν τα βλέπουμε. Το λύνουν και αυτό μέσα
στους πρώτους εννιά μήνες της ζωής τους ­ βρίσκοντας ένα αντικείμενο κρυμμένο
κάτω από τα σκεπάσματά τους. Όσο για την αιτιότητα ­ που προβλημάτιζε τον
φιλόσοφο του δέκατου όγδοου αιώνα Ντέιβιντ Χιουμ ­ ήδη σε ηλικία τριών μηνών,
τα μωρά ανακαλύπτουν πως το ένα γεγονός ακολουθεί το άλλο, με σχέση αιτίου και
αποτελέσματος.

Τα μωρά…

… σύμφωνα με την έρευνα λειτουργούν σαν μικροί επιστήμονες και δεν έχουν
καμιά σχέση με τις ρομαντικές απόψεις και τους φροϋδικούς μύθους που πλέχτηκαν
γύρω από αυτά. Στην ηλικία των δεκαοκτώ μηνών αρχίζουν ήδη να πειραματίζονται
με τις αντιδράσεις του εξωτερικού κόσμου. Τον δοκιμάζουν, βάζοντας ας πούμε το
χέρι τους στην απαγορευμένη φωτιά ­ μια χειρονομία που λανθασμένα οι γονείς
νομίζουν για παιδικό πείσμα. Και όμως, λέει, η Γκόπνικ, δεν πρόκειται παρά για
ένα πρόγραμμα επιστημονικής έρευνας.

Η ομιλία…

… θεωρείται πως αρχίζει από τότε που το παιδί μπορεί να αρθρώσει τις πρώτες
του λέξεις. Όμως, η έρευνα της Γκόπνικ δείχνει πως, ήδη από την ηλικία των
τριών μηνών, τα μωρά θέτουν σε εφαρμογή ένα «επιστημονικό πρόγραμμα» που δεν
μπορούν να το χειριστούν ούτε τα πιο προηγμένα κομπιούτερ: ξεχωρίζουν τους
ήχους των λέξεων που ακούνε γύρω τους σε φθόγγους, που αργότερα θα τους
συνθέσουν σε αρθρωμένο προφορικό λόγο. «Η επιστήμη», λέει η Γκόπνικ, «δεν
είναι μια εξειδικευμένη δραστηριότητα, αλλά μια εκδοχή των ενηλίκων για κάτι
που κάνουμε από τότε που είμαστε παιδιά». Δεν είναι λοιπόν ο βρεφικός
εγκέφαλος «δοχείο κενό περιεχομένου» ­ όπως θα τον αντιμετωπίσει αργότερα η
εκπαίδευση ­ αλλά επιστημονικό και φιλοσοφικό εργαστήριο, ικανό ακόμη και για
την πιο προχωρημένη αφηρημένη σκέψη.