«Τα καρφιά και τους πολιτικούς όσο τα χτυπάς τόσο στερεώνονται»

ΚΩΣΤΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

«Τα καλύτερα κόκαλα τα πετάει ο Μητσοτάκης»

Οι πολιτικοί είναι σαν τα καρφιά: όσο τα χτυπάς τόσο στερεώνονται! Δεν το
ξέρουν όμως και γι’ αυτό γκρινιάζουν με τα σκίτσα.

Θυμάμαι, όταν με πρωτοσύστησαν στον παλιό Καραμανλή με άρπαξε από τον γιακά
και με ταρακούνησε.

­ Εσύ και το σινάφι σου δεν βοηθάτε το Έθνος!

­ Πρόεδρε και το δικό σας σινάφι το ίδιο κάνει, του απάντησα ψελλίζοντας.

Αλλά ο πρόεδρος όταν ήθελε βαριάκουγε.

Άντεχε όμως.

Εκείνος που δεν άντεχε καθόλου ήταν ο Παπάγος.

Εγώ δεν τον πρόλαβα, αλλά ο Αρχέλαος και ο Χριστοδούλου που το έκαναν τους
τραβολόγαγε στα δικαστήρια. Ο χειρότερος απ’ όλους ήταν ο Γέρος της
Δημοκρατίας! Δεν έκανα παρά μόνον ένα σκίτσο στον Γεώργιο Παπανδρέου! Πήρε
αμέσως τηλέφωνα, πίεσε, απείλησε και όταν και την επομένη ο «Εθνικός Κήρυκας»
αναδημοσίευσε το σκίτσο με τίτλο από πάνω: «Το Συγκρότημα υπονομεύει την Ένωση
Κέντρου!», τότε σταμάτησα μόνος μου!

Ο Ανδρέας στην εποχή του και όλοι σχεδόν οι σημερινοί πολιτικοί δείχνουν μια
απέραντη κατανόηση γι’ αυτό το κωλοεπάγγελμα. Με τον άλφα ή βήτα τρόπο πετάνε
κάθε μέρα ένα κόκαλο στον αέρα και ορμάμε! Άλλοι σαν λυκόσκυλα κι άλλοι σαν
αδέσποτα.

Τα καλύτερα κόκαλα ­ και με ψαχνό μάλιστα μερικές φορές ­ τα πετάει ο
Μητσοτάκης.

Μια ζωή τώρα!

Ο άνθρωπος ­ να ‘ναι καλά ­ είναι ο πρώτος από πέντε-έξι όλους κι όλους
πολιτικούς που παράγει πολιτική. Μαζί του έχεις θέμα. Ούτε πλήττεις ούτε
νυστάζεις.

Θα έπρεπε εμείς οι γελοιογράφοι να του έχουμε κάνει άγαλμα. Ίσως κι αυτός εμάς
βέβαια.

Το λέω γιατί ποιος θυμάται τι κατάφερε ο Τσάτσος; Αν τον αναφέρεις όμως, όλοι
θα σου πουν: Ποιος Τσάτσος; Αυτός με την κότα;

Πολιτικός χωρίς γελοιογράφο και γελοιογράφος χωρίς πολιτικό είναι σκέτη θλίψη.
Αν μάλιστα ο πολιτικός, ο γελοιογράφος και το σκίτσο έχουν και χιούμορ, τότε
είναι χαρά Θεού!

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΧΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ

«Ήταν όλοι τους δάσκαλοί μας»

Οι Δάσκαλοί μας. Ο Ελευθέριος Βενιζέλος έκανε δύο γελοιογραφίες. Η καλύτερη
ήταν ο Μητσοτάκης.

Ο Γεώργιος Παπανδρέου έκανε μία, τον Ανδρέα.

Ο Ζαχαριάδης έκανε πολλές. Ο Φλωράκης και ο Κύρκος είναι οι πιο γνωστές. Οι
υπόλοιπες, δυστυχώς, δημοσιεύτηκαν μονόστηλες και δεν διαβάζονται εύκολα.

Υπήρχε και μία άλλη καταπληκτική, ο Κωνσταντίνος Καραμανλής, που η σεμνότητα
του γελοιογράφου όμως την άφησε ανυπόγραφη. Ήταν μια γενιά γελοιογράφων που
έδινε μεγάλο βάρος στο σκίτσο. Αν εξαιρέσουμε τον Γεώργιο Παπανδρέου, όλοι οι
άλλοι σχεδόν αδιαφορούσαν για τη λεζάντα.

Στην επόμενη φουρνιά τα πράγματα αλλάζουν. Οι γελοιογράφοι γίνονται πολιτικοί
αναλυτές και η δουλειά τους πολιτικό σχόλιο.

Ο Ανδρέας ξεχωρίζει νωρίς. Οι λεζάντες του είναι άμεσες και αγγίζουν γρήγορα
το ευρύ αναγνωστικό κοινό. Οι εκδότες βλέπουν ένα μεγάλο ταλέντο ν’ ανατέλλει
και δεν διστάζουν να περάσουν τις γελοιογραφίες του στις πρώτες σελίδες των
εφημερίδων. Σχεδιαστικά υστερεί αλλά τα ανθρωπάκια που σκιτσάρει, ίσως λόγω
της λιτής τους γραμμής, επιβάλλονται. Ο Σημίτης και ο Τσοβόλας, δύο τύποι μέσα
απ’ την καθημερινότητα, γίνονται το σήμα κατατεθέν του.

Ο Μητσοτάκης αναμφισβήτητα είναι το μεγαλύτερο ταλέντο που πέρασε απ’ την
ελληνική γελοιογραφία. Η πλαστικότητα του ύφους του και η αιρετική του λεζάντα
τον κάνουν αμέσως δημοφιλή. Παραδόπιστος από γεννησιμιού του, εκμεταλλεύεται
την απήχηση που έχει η δουλειά του και απαιτεί απ’ τους εκδότες υπέρογκα ποσά.
Είναι ο άνθρωπος που βγάζει το επάγγελμα απ’ τη μιζέρια και εκτοξεύει τις
αμοιβές των γελοιογράφων στα ύψη. Πάντα δουλεύει γι’ αυτόν που του δίνει
περισσότερα. Αλλάζει τις εφημερίδες σαν τα πουκάμισα και ανανεώνει διαρκώς το
στυλ του. Επηρεάζεται απ’ όλα τα νέα ρεύματα κι όταν τα βαριέται επινοεί
καινούργια. Μελανό σημείο στην καριέρα του είναι όταν σύρει συνάδελφό του στο
ειδικό γελοιογραφικό δικαστήριο διεκδικώντας την πατρότητα ενός σκίτσου.

Ο Καραμανλής με τη βωμολοχία του είναι πιο αριστοφανικός. Κατά τη διάρκεια της
χρυσής του οκταετίας τα σκίτσα του έχουν μια τραχύτητα και πολλά «κόβονται»
απ’ τους εκδότες. Αηδιασμένος αυτοεξορίζεται στο Παρίσι. Εκεί έρχεται σ’ επαφή
με κορυφαίους Ευρωπαίους γελοιογράφους. Επηρεάζεται βαθύτατα από τη γαλλική
σχολή και επιστρέφει στην Ελλάδα εντελώς διαφορετικός. Η γραμμή του έχει πλέον
φινέτσα και οι λεζάντες του απογειώνονται. Το πνεύμα του, καθώς πηδά απ’ την
πολιτική στη φιλοσοφία και τούμπαλιν, θυμίζει ελαφίνα. Πολλοί αναγνώστες
αγοράζουν την εφημερίδα μόνο για τις γελοιογραφίες του παρ’ όλο που οι
λεζάντες του, όσο περνούν τα χρόνια, γίνονται όλο και πιο στρυφνές. Η
τελευταία του γελοιογραφία ηγείται σήμερα της Νέας Δημοκρατίας. Όλη η υπόλοιπη
γελοιογραφική του παραγωγή βρίσκεται έγκλειστη σε ίδρυμα που φέρει τ’ όνομά
του.

Ο Φλωράκης θεωρείται και δικαίως, απ’ τους ιστορικούς της Τέχνης, πατριάρχης
του Σοσιαλιστικού Ρεαλισμού. Αξεπέραστη γελοιογραφία του είναι η Αλέκα
Παπαρήγα. Μια φιγούρα που με λίγες αδρές γραμμές συμπυκνώνει το δράμα των
ανθρώπων που πίστεψαν σε ανθρώπους απίστευτους.

Τέλος, ο Κύρκος, που ξεκίνησε πολύ δυναμικά, έκανε δύο γελοιογραφίες χωρίς
όμως να μπορέσει να δώσει ένα προσωπικό στίγμα. Η πρώτη ήταν η Δαμανάκη που
σαν τεχνοτροπία θυμίζει έντονα Φλωράκη και ο Κωνσταντόπουλος που θυμίζει
Ανδρέα της πρώιμης περιόδου.

Όλοι αυτοί οι κολοσσοί της γελοιογραφίας με τα ευτελή μέσα που διέθεταν
σημάδεψαν την πολιτική ζωή αυτού του τόπου και προφανώς την πέτυχαν
κατακέφαλα.

Ας ελπίσουμε πως οι σημερινοί γελοιογράφοι θα αποδειχτούν πιο άστοχοι.

ΟΡΝΕΡΑΚΗΣ

«Ο Σημίτης μού θυμίζει έντονα λαδόψωμο»…

Κατά βάθος είμαι ψωμάς. Ακόμα και με τα μακαρόνια τρώω ψωμάκι κι άλλωστε μην
ξεχνάμε ότι οι πολιτικοί είναι το ψωμί του γελοιογράφου. Μ’ αρέσει να διαλέγω
μόνος μου τις φρατζόλες από τον φούρνο, να βλέπω το σχήμα, ν’ αναγνωρίζω τη
μυρωδιά και ν’ αγοράζω ανάλογα με το το τι τραβάει η όρεξή μου. Μόνο που να,
ρε παιδάκι μου, εκεί που κάποτε ο φούρναρης έβγαζε και κατιτί διαφορετικό,
μερικές φορές αυτοσχεδίαζε κιόλας, τα τελευταία χρόνια οι φρατζόλες είναι
ποικίλες, μα τυποποιημένες. Λες κι έχει πάρει η επιχείρηση ISO 9000!

Το ψωμί του παλιού φούρναρη κοντεύουμε να ξεχάσουμε τι γεύση είχε. Ας μη
μιλήσουμε για το χειροποίητο ζυμωτό καλύτερα. Όλο συντηρητικά, βαρετά ίδιο και
με γεύση εξευρωπαϊσμένη. Παλιά είχε μεγαλύτερο ενδιαφέρον. Σήμερα σχεδόν όλα
τα καρβέλια βγαίνουν ίδια κι απαράλλαχτα. Οπότε και οι μπουκίτσες του
πολιτικού λόγου δεν σε φτιάχνουν ανάλογα, δεν γαργαλάνε τη γεύση σου. Χάσαμε
τις υπερβολές, χάσαμε και τη γεύση… Ο ίδιος ο πελάτης μοιάζει επίσης να μην
ενδιαφέρεται και πολύ για τα καρβέλια της πολιτικής. Ίσως προτιμούν το
μαρκετίστικο σούσι των μίντια. Κι εκεί που τους είχαμε κακομάθει τους
πολιτικούς να έχουν το άλφα και το ωμέγα στα χέρια τους, ξαφνικά βρέθηκαν σε
Β’ ρόλο, λιγάκι καλύτερα από κομπάρσοι.

Ως γνήσιος ψωμάς, πάντως, που το ψάχνει το πράγμα, κοιτάζω προσεκτικά στα
καρβέλια αναζητώντας τη διαφορά στη γεύση.

Ο Σημίτης μού θυμίζει έντονα λαδόψωμο με ολόκληρες ελιές χωρίς κουκούτσι. και
ο Καραμανλής καρβελοκουλούρα του μπαρμπα-Κώστα. Η Παπαρήγα είναι σκληρή σαν
παξιμάδι κριθαρένιο και ο Κωνσταντόπουλος σκορδόψωμο (λίγοι το τρώνε) και
καρβέλι ριγανάτο (βράσε ρίγανη που λέμε…). Ο Μάνος σαν σαρακοστιανή λαγάνα,
χωρίς προζύμι βέβαια πού να φουσκώσει… Κάθε φορά που βλέπω φρατζολάκι τύπου
χωριάτικο σκέπτομαι τον Τσοβόλα, ενώ ο Τσοχατζόπουλος είναι μια κουραμάνα και
όλοι συμφωνούν ότι του πάει.

Στον φούρνο της πολιτικής ο Πάγκαλος είναι αφράτο καρβέλι, ο Βενιζέλος λευκός
πολυτελείας (χάσικος που λέμε) και ο Αρσένης ολικής αλέσεως.

Όσο για τους παλαιότερους, αχ, τι να πω…. Ότι που τρώγαμε μια μπουκιά και
χορταίναμε για μια βδομάδα; Αυτό τον Μητσοτάκη, βρε παιδί μου, και τι δεν τον
έκανα: σάντουιτς, καναπεδάκι για ορεκτικό, ψίχα μέσα στα μπιφτέκια, τηγανητό
με αυγό και γάλα, ό,τι μπορεί να κάνει κάποιος με μια εύπεπτη ζύμη. Κι ο
Ανδρέας… Αυτή η εξαίσια γαλλική μπαγκέτα που πάντα προεξέχει από τη σακούλα
του σούπερ μάρκετ, με γέμιση συνήθως πικάντικη. Μου έλειψαν πραγματικά.

Τώρα πάω στον φούρνο και ο φούρναρης πουλάει το ψωμί σε ζελατίνα με
τυποποιημένη συνταγή. Και τέλος για να μη λέμε ψέματα, αγαπώ τους πολτικούς.
Αγαπώ το ψωμί μου, δηλαδή.

Μωρέ μπέρδεψα το σχεδιαστήριό μου με το τραπέζι του φαγητού, που δεν του
λείπουν τα πικάντικα ψωμάκια. Άντε και καλή μας όρεξη και με τις υγείες μας.

ΣΤΑΘΗΣ

«Μια φιγούρα που χειραφετήθηκε…»

Από το τελευταίο άλμπουμ του Στάθη «Γελοιογραφίες 1999»

Θα σταθώ κυρίως στους δύο πρώτους, καθ’ ότι ο εκάστοτε πρωθυπουργός κατά
κύριον λόγο κι ο εκάστοτε αρχηγός της μείζονος αντιπολίτευσης κατά ήσσονα,
είναι ο στόχος αλλά και η αιτία των περισσότερων γελοιογραφιών. Εξάλλου οι
ηγέτες της Αριστεράς, ο κ. Κωνσταντόπουλος και η κ. Παπαρήγα μού είναι κατά
τεκμήριον συμπαθείς (αν και κατά καιρούς τους έχω σατιρίσει), τον δε κ.
Τσοβόλα είχα να σατιρίσω (αγρίως) από τον καιρό του «δώσ’ τα όλα».

Ο κ. Σημίτης! Στην αρχή μού ήταν δύσκολο και να αποτυπώσω και να παραστήσω τη
φιγούρα του, ώσπου αίφνης ­ και παρά τους φόβους μου, πολύ σύντομα ­ η
γελοιογραφία του «γεννήθηκε» σαν από μόνη της, πήρε τα χαρακτηριστικά της,
χειραφετήθηκε σχεδόν, κι άρχισε να γίνεται «ήρωας», πρωταγωνιστής
κωμικοτραγικών περιπετειών με μια δύναμη που με εξέπληξε και που έως τότε
νόμιζα πως μόνον η φιγούρα, η καρικατούρα του Ανδρέα Παπανδρέου είχε!

Αίφνης, ο μικρός το δέμας κύριος καθηγητής άρχισε να κινείται δαιμονιωδώς
κωμικά στο παράλογο θέατρο του εκσυγχρονιστικού – μη – εκσυγχρονισμού που
συντελείται στη χώρα μας! Η ασυνέπεια, η αναξιοπιστία, η ρωμαίικη χαζοπονηριά,
η μιζέρια και ο καιροσκοπισμός της παλαιάς πολιτικής σκηνής ενδεδυμένες με
σοβαροφανές βραδινό ένδυμα να παίζουν το (χαζοχαρούμενο) δράμα του
εκσυγχρονισμού, είναι, όπως καταλαβαίνετε, ένα πρώτης γραμμής υλικό για να
περιγράψει κανείς εύθυμα την τραγική μας φάρσα.

Το Χρηματιστήριο, τα εθνικά θέματα, τα νοσοκομεία, οι διαρκείς υποσχέσεις για
τον παράδεισο του μέλλοντός μας, η ΟΝΕ, όλα αυτά αποτυπώνονται στη φιγούρα του
κ. Σημίτη και στις χάρτινες περιπέτειές της μέσα στις γελοιογραφίες. Άλλοτε
έκπληκτος, άλλοτε αδύνατος ή αποθαρρημένος κι άλλοτε δαιμόνιος, σατανικός,
πονηρός και ηγεμονικός, διαχειρίζεται την εξουσία ως ένα medium, ως ένας
ενδιάμεσος, ένας ηγεμών «εκ Δυτικής Λιβύης», μιξοβάρβαρος στα ελληνικά του,
υπάκουος μεν στο Πραιτώριο των Βρυξελλών και εκ της Ουάσιγκτον, σκαιός δε επί
τους καθ’ ημάς φουκαράδες. Μια φιγούρα της νέας εποχής, της παγκοσμιοποίησης,
αποφορτισμένη κάθε δραματικού μεγαλείου, ανέραστη οραμάτων, ένας Σελευκίδης
τρίτης γενεάς ικέτης στη Ρώμη, ο πρωθυπουργός της διπλανής πόρτας…

Όσο τέλος, για τον κ. Καραμανλή παίζει λίγο στις γελοιογραφίες, όσο «λίγος»
φαίνεται, τουλάχιστον έως τώρα, και ο ρόλος του στην πολιτική σκηνή…

Από τους παλαιούς ξεχώριζαν ο Ανδρέας Παπανδρέου και ο Κωνσταντίνος
Μητσοτάκης! Υπήρξαν ανεξάντλητοι και κυρίως «πραγματικοί». Του ύψους ή του
βάθους μεν, αλλά ουσιώδεις. «Πολιτικοί» με την πλήρη έννοια του όρου. Ίσως όχι
άνθρωποι του μέτρου, αλλά οπωσδήποτε καθόλου μέτριοι, μας τάισαν γλυκό ψωμί
εμάς (τους γελοιογράφους) και πικρό την πατρίδα…

Τι να κάνουμε;…