ΔΡΟΜΟΙ

Ο Τζεφ Μπέζος…

… κοιμάται τουλάχιστον οκτώ ώρες. Ήταν μια από τις πιο συνταρακτικές
ειδήσεις της περασμένης χρονιάς. Το σοκ δεν ήρθε επειδή ο ιδρυτής του
ηλεκτρονικού βιβλιοπωλείου Amazon. com περνάει τόσες πολλές ώρες ξάπλα στο
κρεβάτι, αλλά επειδή δεν διστάζει να το παραδεχτεί ­ και μάλιστα με κάποια
περηφάνια. Η «Γουόλ Στριτ Τζόρναλ» ανακάλυψε πως καμιά δεκαριά άλλα τέτοια
μεγάλα ονόματα του κόσμου των επιχειρήσεων μιμούνται το παράδειγμα του Μπέζος.
Μάλιστα, η αμερικανική εφημερίδα μιλάει για ένα «νέο σύμβολο στάτους».
Φαίνεται πως η σχέση ανάμεσα στο πόσο είναι κανείς σημαντικός και στο πόσες
ώρες κοιμάται, τώρα ανατρέπεται. Άλλοτε, αποδείκνυε κανείς πόσο ήταν
σημαντικός με το πόσο λίγες ώρες κοιμόταν. Τώρα, το αποδεικνύει με οκτάωρο
ύπνο. Πώς έγινε αυτή η αλλαγή; Φταίνε οι καιροί. Σήμερα, ο κόσμος είναι
γεμάτος ανθρώπους που δεν προφταίνουν να κλείσουν μάτι: εργαζόμενες μητέρες,
εργαζόμενοι σε διπλοβάρδιες, φιλόδοξοι «γιάπηδες». Οι πολλοί είναι πάρα πολύ
απασχολημένοι για να μπορούν να κοιμηθούν με την ψυχή τους. Ο ύπνος είναι για
τους λίγους ­ και εκλεκτούς.

Ο Θορστάιν Βέμπλεν…

… το είχε εξηγήσει πριν από έναν αιώνα (1899), στο βιβλίο του «Η ταξική
θεωρία του ελεύθερου χρόνου». Έγραφε για το πώς δείχνει κανείς τα πλούτη του
και την ισχύ του σε μια κοινωνία που δεν είναι πια ούτε γεωργική ούτε
αυταρχική. Εκείνος πρότεινε την «επιδεικτική κατανάλωση» ­ να αγοράζει κανείς
πράγματα κατά τα άλλα άχρηστα, μόνο και μόνο για να δείξει πως έχει τη
δυνατότητα να τα αγοράσει. Σε εκείνον οφείλεται και η ιδέα της «επιδεικτικής
αργίας» ­ δείχνοντας κανείς πως δεν εργάζεται, αποδεικνύει πως δεν έχει ανάγκη
να εργαστεί.

Οι θεωρίες…

… του Βέμπλεν είχαν γυρίσει τα πάνω κάτω τις τελευταίες δεκαετίες. Όλοι ήταν
πάρα, μα πάρα πολύ απασχολημένοι προκειμένου να δείξουν πόσο ήταν σημαντικοί.
Η ανεργία ήταν για τους φτωχούς. Στον επιχειρηματικό κόσμο ήταν ντροπή η
πρόωρη συνταξιοδότηση. Όμως, σήμερα, όλα αυτά αλλάζουν, όπως γράφουν οι
κυριακάτικοι «Τάιμς της Νέας Υόρκης». Στην κουλτούρα του «πολύ απασχολημένου»
­ εργάτες με συσκευές τηλεειδοποίησης και μαθητές με κινητά τηλέφωνα ­ ο
μοναδικός τρόπος για να ξεχωρίσει κανείς είναι με τον παλιό καλό τρόπο,
δηλαδή, δείχνοντας πως δεν είναι καθόλου απασχολημένος. Ο ελεύθερος χρόνος και
η αργία ξανάγιναν σύμβολα κοινωνικού «στάτους».

Το φαινόμενο…

… έχει ήδη εντοπιστεί ­ από την εφημερίδα «Ουάσιγκτον Ποστ» ­ στην
αμερικανική βιομηχανία της πληροφορικής: οι άνθρωποι «αποσύρονται» στα τριάντα
τους και στα σαράντα τους. Ύστερα από εξαντλητική δουλειά είκοσι τέσσερις ώρες
την ημέρα, επτά ημέρες την εβδομάδα, δέκα με δεκαπέντε χρόνια από τη ζωή τους,
νιώθουν ξαφνικά την ακατανίκητη ανάγκη να βρεθούν πιο κοντά στα παιδιά τους ή
να ταξιδέψουν στη Νέα Ζηλανδία ­ και το κυριότερο, έχουν την οικονομική άνεση
για να ικανοποιήσουν αυτή την ανάγκη. Βέβαια, ακόμη, η κυρίαρχη τάση δεν είναι
λιγότερη, αλλά περισσότερη εργασία. Όμως, είναι απόλυτα λογικό για μια πλούσια
κοινωνία που γίνεται ολοένα πλουσιότερη να χρησιμοποιεί ένα μέρος από τον
πλούτο της για να «εξαγοράσει» περισσότερο ελεύθερο χρόνο. Δεν είναι κακό η
κυρίαρχη εργασιομανία να παραχωρήσει τη θέση της σε μια πιο ισορροπημένη
στάση. Το κακό είναι πως η κατανομή του ελεύθερου χρόνου υποκύπτει στις ίδιες
δυνάμεις που δημιουργούν ανισότητες στην κατανομή τόσων άλλων πραγμάτων στις
σύγχρονες κοινωνίες.