ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Η γενετική στο χρηματιστήριο

Το έργο επρόκειτο να ολοκληρωθεί το 2005. Όμως το μέλλον είναι ήδη εδώ. Και
ο πόλεμος για τον έλεγχο και την εμπορική εκμετάλλευση των ανθρωπίνων γονιδίων
έχει ήδη ξεκινήσει.

Ανθρώπινο γονιδίωμα. Μέχρι το καλοκαίρι θα έχει αποκωδικοποιηθεί πλήρως

Από τη μια πλευρά βρίσκονται οι δυνάμεις της δημόσιας επιστήμης, που βιάζονται
να αποκωδικοποιήσουν τον γενετικό χάρτη του ανθρώπου ώστε οι ερευνητές να
έχουν πρόσβαση σε οποιοδήποτε γονίδιο μέσα σε 24 ώρες. Το στρατόπεδο αυτό, στο
οποίο μετέχουν 16 κέντρα από την Κίνα, τη Γαλλία, τη Γερμανία, την Ιαπωνία, τη
Βρετανία και τις Ηνωμένες Πολιτείες, υπό τον γενικό συντονισμό του
αμερικανικού Εθνικού Ινστιτούτου Υγείας, ανακοίνωσε ότι θα έχει έτοιμο ένα
πλήρες γονιδίωμα μέχρι την άνοιξη. Και τότε θα αρχίσει ένα νέο ερευνητικό
στάδιο, αφού από τα τρία δισεκατομμύρια «γράμματα» που απαρτίζουν το ανθρώπινο
DNA χρήσιμα είναι μόνο εκείνα που περιέχονται στα 100.000 ανθρώπινα γονίδια.

Την ανακάλυψη όλων των γραμμάτων που αποτελούν το «βιβλίο της ζωής» επιδιώκει
και η ιδιωτική επιστήμη, με σκοπό όμως να τα πουλήσει στις φαρμακευτικές
εταιρείες. Μεγάλος πρωταγωνιστής είναι εδώ η αμερικανική εταιρεία Celera
Genomics, που ανακοίνωσε τον περασμένο Ιανουάριο ότι έχει αποκωδικοποιήσει το
90% του ανθρώπινου γονιδιώματος ­ με μεγαλύτερη ακρίβεια μάλιστα από τους «16»
­ και τον ερχόμενο Ιούνιο θα φτάσει στο 100%. Στις δύο μέρες που ακολούθησαν
την αναγγελία αυτή, η μετοχή της εταιρείας ανέβηκε κατά 50%. Ανάλογη αύξηση
σημείωσαν οι μετοχές και των άλλων εταιρειών του κλάδου. Ήταν πλέον φανερό ότι
η γενετική επανάσταση δεν συντελείται στο εργαστήριο, αλλά στο χρηματιστήριο.

Ο ανταγωνισμός μεταξύ του δημοσίου και του ιδιωτικού τομέα δεν είναι μόνο για
το ποιος θα φτάσει πρώτος, αλλά και για το ποιος θα είναι καλύτερος στη γραμμή
του τερματισμού. Στη μάχη αυτή, η ιδιωτική επιστήμη έχει ένα σημαντικό
πλεονέκτημα: αν και μπορεί να χρησιμοποιεί ελεύθερα τα στοιχεία που δίνουν στη
δημοσιότητα οι ανταγωνιστές της, δεν είναι υποχρεωμένη να μοιράζεται μαζί τους
­ δηλαδή με την επιστημονική κοινότητα και τους ενδιαφερόμενους πολίτες ­ τα
αποτελέσματα των δικών της πειραμάτων. Ούτε να εφοδιάζει με τα στοιχεία της
την Gen-Bank, τη βάση δεδομένων στην οποία στηρίζονται όλες οι έρευνες για τα
γονιδιώματα. Όπως γράφει ένας γενετικός επιστήμονας στο τελευταίο τεύχος του
περιοδικού «Nature», διακηρυγμένος στόχος της Celera Genomics είναι να
αποκτήσει σύντομα το μονοπώλιο στον τομέα αυτόν. Προς το παρόν, προσπαθεί να
εξασφαλίσει το δικαίωμα αποκλειστικής εκμετάλλευσης όσο το δυνατόν
περισσοτέρων γονιδίων. Κάτι τέτοιο σκοντάφτει όμως στη νομοθεσία, η οποία
ορίζει ότι δεν μπορεί να πωληθεί το δικαίωμα εκμετάλλευσης ενός γονιδίου, παρά
μόνο του τρόπου με τον οποίο μπορεί να χρησιμοποιηθεί.

Σε ένα συμφωνούν πάντως όλοι: ότι η αποκωδικοποίηση του γονιδιώματος θα έχει
επαναστατικές επιπτώσεις. Η πειραματική βιολογία ίσως να έχει φτάσει στο τέλος
της. Οι επιστήμονες ετοιμάζονται να δώσουν τη θέση τους στους χρηματιστές.