ΔΡΟΜΟΙ

Το σκάκι…

… αυτό το κατ’ εξοχήν πνευματικό παιχνίδι, έχει γίνει το σύμβολο της
αντιπαράθεσης ανάμεσα στους προοδευτικούς μεταρρυθμιστές και τους
συντηρητικούς μουλάδες του Ιράν. Μετά την ισλαμική επανάσταση του 1979,
απαγορεύτηκε να παίζεται σκάκι σε δημόσιους χώρους, γιατί θεωρήθηκε ότι το
παιχνίδι ενθάρρυνε την «κυβεία». Έτσι, οι σκακιστές πήραν τις σκακιέρες τους
παραμάσχαλα και πέρασαν στην παρανομία. Όταν, το 1988, ο πνευματικός ηγέτης
της χώρας Αγιατολάχ Χομεϊνί αποκατέστησε το παρεξηγημένο παιχνίδι, το σκάκι
επέστρεψε θριαμβευτικά στους δρόμους, στα πάρκα, στις πλατείες, στα δημόσια
κτίρια. Τώρα, λίγο πριν από τις εκλογές της περασμένης Παρασκευής, ένας
γερο-κληρικός ξανάστειλε το αρχαίο παιχνίδι στην παρανομία. Οι σκακιστές του
Ιράν, γράφει το ηλεκτρονικό περιοδικό «Σάλον», αναρωτιούνται με αγωνία ποια θα
είναι η επόμενη κίνηση των αρχών.

Ο φετφάς…

… που εξέδωσε ο μουλάς κατά του σκακιού δείχνει και αυτός πόσο εξαρτάται η
ελευθερία του λαού από την εξουσία των κληρικών. Συχνά, οι λαϊκοί θεσμοί
επισκιάζονται από τους θρησκευτικούς και ο νόμος βρίσκεται πάντα στο έλεος
κάποιας νέας και πιο σκληρής ερμηνείας του Κορανίου. Όμως, η συντριπτική νίκη
των προοδευτικών στις βουλευτικές εκλογές δείχνει ότι οι ημέρες της σύγχυσης
και της ανασφάλειας είναι μετρημένες. Οι μεταρρυθμιστές του προέδρου Χαταμί
θέλουν να ξεχωρίσουν το τζαμί από τη Βουλή. Μπορεί άραγε ένα σύγχρονο κράτος
να κυβερνάται από τον πανάρχαιο ισλαμικό νόμο; Το ερώτημα τέθηκε πριν από
μερικά χρόνια από τον φιλόσοφο Αμπντούλ Καρίμ Σορούς. Υποστηρίζοντας ότι το
Κοράνι είναι ένα κείμενο ανοιχτό σε ερμηνείες και ότι αυτές οι ερμηνείες
αλλάζουν με τα χρόνια, ο Σορούς άνοιξε τον δρόμο για μια κριτική στάση
απέναντι στην ιρανική θεοκρατία.

Ένας μουσουλμάνος…

… μπορεί να είναι καλός δημοκράτης; είναι το ερώτημα που θέτει το περιοδικό
«Εκόνομιστ». Οι χριστιανοί της Νιγηρίας στενάζουν κάτω από τον ισλαμικό νόμο
(σαρία), οι αραβικές χώρες φοβούνται το πολιτικό Ισλάμ, ο τουρκικός στρατός
εμποδίζει τους ισλαμιστές να πάρουν την εξουσία, ο ισλαμικός νόμος παίρνει
χέρια και κεφάλια στη Σαουδική Αραβία, ο Χόσνι Μουμπάρακ πολεμάει ένοπλους
ισλαμιστές στην Αίγυπτο, οι Αλγερινοί στρατηγοί φορτώνουν στους ισλαμιστές τα
εγκλήματά τους, η ισλαμική κυβέρνηση του Σουδάν σκοτώνει τους χριστιανούς στον
σουδανικό Νότο και οι πρωτόγονοι Ταλεμπάν σοκάρουν όλον τον κόσμο. Σε όλη αυτή
τη σύγχυση, εξαίρεση φωτεινή είναι το Ιράν. Ολοένα και περισσότεροι Ιρανοί
ανακαλύπτουν ότι μπορούν να βγουν από τους παλιούς περιορισμούς χωρίς να μπουν
σε νέους. Στο Ιράν, το πολιτικό Ισλάμ κρύβει ακόμη κινδύνους, αλλά δίνει και
βάσιμες ελπίδες.

Όταν ο πρόεδρος…

… της σκακιστικής ένωσης του Κασάν, μιας επαρχιακής ιρανικής πόλης, έμαθε
για την απαγόρευση του σκακιού, δεν έκρυψε τις σκακιέρες. Αντίθετα, ο Αλί
Χασεμί Τεχρανί έστειλε δεκάδες γράμματα σε κορυφαίους κληρικούς και εφημερίδες
εξυμνώντας τις αρετές του σκακιού. Το ότι ο Τεχρανί τόλμησε να αντιμιλήσει ­
έστω για το σκάκι ­ είναι και αυτό ένα σημείο των καιρών. Μολονότι πολλοί
ιστορικοί θεωρούν ότι το σκάκι επινοήθηκε στο Ιράν πριν από δύο χιλιάδες
χρόνια, κανείς δεν είχε τολμήσει να αρθρώσει φωνή διαμαρτυρίας όταν
απαγορεύτηκε για πρώτη φορά, το 1981. Πάντως, παρά τους καλούς οιωνούς, κανείς
δεν μπορεί να πει ότι η «παρτίδα» ανάμεσα στους συντηρητικούς μουλάδες και
τους μεταρρυθμιστές δημοκράτες έχει τελειώσει.