ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Ο σωλήνας έγραφε «Αurul»

Κάποτε, ο Τρίτος Κόσμος ήταν το Μποπάλ της Ινδίας. Σήμερα είναι η
μετακομμουνιστική Ρουμανία, που απηλλάγη από τον κομμουνισμό για να παραδοθεί
στους βρυκόλακες της ελεύθερης ­ δηλαδή ανεξέλεγκτης ­ αγοράς.

Στην Μπάια Μάρε: το μοιραίο φράγμα του ορυχείου Αουρούλ είναι ένα ανάχωμα από κίτρινη λάσπη

Το ορυχείο που δηλητηρίασε τα νερά της μισής Ευρώπης, γράφει ο απεσταλμένος
της «Ρεπούμπλικα», δεν είναι κανένας τσιμεντένιος γίγαντας ανάμεσα σε βλοσυρά
βουνά. Είναι ένα παγωμένο τέλμα βάθους ενός μόλις μέτρου και μήκους ενός
χιλιομέτρου, στους πρόποδες των τελευταίων λόφων των Καρπαθίων, σε μια
ευλογημένη γη με άλογα και πηγές, παλιά ξύλινα σπίτια και καμινάδες που
καπνίζουν. Εκείνη τη μοιραία νύχτα της 30ής Ιανουαρίου, το υδροκυάνιο που
χρησιμοποιείται για τον διαχωρισμό του χρυσού ξεχείλισε. Κανείς δεν το
πρόσεξε. Κανείς δεν ενδιαφέρθηκε. Κανείς δεν ειδοποίησε. Και το άχρωμο πτητικό
υγρό που μυρίζει πικραμύγδαλο άρχισε να τρέχει πρώτα στο τοπικό ποταμάκι, τον
Σάσαρ, κι έπειτα στον Λάπους, τον Σάμες, τον Τίσα και τον Δούναβη.

Πέρα από το ποτάμι, σε απόσταση μόλις 500 μέτρων, βρίσκεται η γη του Σάσαρ,
μια διπλή σειρά από παλιά σπίτια ανάμεσα σε αγριόπευκα. Το τοπίο θυμίζει ήδη
Ουκρανία. Ο κόσμος είναι απλός, αγρότες και ξυλοκόποι. Η Μαρία Λουκάτσι, μια
γυναίκα γύρω στα 70 μ’ ένα μαύρο μαντίλι στο κεφάλι και τις μπότες της
δουλειάς, διηγείται πως από τον περασμένο Νοέμβριο κατάλαβε ότι κάτι δεν
πηγαίνει καλά σ’ εκείνο το ορυχείο. Μια μέρα βρήκε τέσσερις νεκρές αγελάδες
δίπλα σ’ ένα ποταμάκι, στο οποίο κατέληγε ένας σπασμένος και σκουριασμένος
σωλήνας. Πάνω στον σωλήνα διακρινόταν εύκολα η λέξη «Aurul», το όνομα του
ορυχείου. Αλλά η Μαρία δεν είπε τίποτα. Από την εποχή του κομμουνισμού έχουν
μάθει να μην κάνουν πολλές ερωτήσεις. Οι κάτοικοι του χωριού συνέχισαν να
πίνουν νερό από το πηγάδι. Η τοπική εφημερίδα, άλλωστε, δημοσίευσε την είδηση
της διαρροής στο κάτω μέρος της τελευταίας σελίδας…

«Οι Αυστραλοί ήλθαν με τις μπουλντόζες τους μια μέρα του Σεπτέμβρη πριν από
δύο χρόνια», θυμάται ένα αγόρι. Είχαν ανακαλύψει ότι σ’ αυτά τα βουνά κρυβόταν
η Γη της Επαγγελίας, η τρίτη πλουσιότερη σε χρυσό έκταση της Ευρώπης μετά την
Ελβετία και τη Ρωσία. Τα πλούτη που αποκόμισαν ήταν τεράστια: το μόνο που
χρειαζόταν ήταν να προσέχουν πού ρίχνουν το δηλητήριο. Έτσι κι αλλιώς, δεν
τους ήλεγχε κανένας. Στη σημερινή Ρουμανία μπορείς να αγοράσεις τους πάντες
και τα πάντα. Η Shell και η ουγγρική Moll εγκαταστάθηκαν στην Μπάια Μάρε με
μια ευκολία που κατέπληξε και τους πιο κυνικούς. Η ΜακΝτόναλντ’ς άνοιξε ένα
κατάστημα στη θέση ενός πάρκου για παιδιά. Ήταν αρκετό να υποσχεθεί ένα άλλο
πάρκο ­ που βέβαια δεν έφτιαξε ποτέ.

Κανείς, από τους ρωμαίους μέχρι τους ναζί και τους κομμουνιστές, δεν μπόρεσε
να υποτάξει ποτέ αυτή την περιοχή των Καρπαθίων. Είναι ένας μαγικός τόπος
γεμάτος θρύλους, όπου ο κόσμος σε κοιτάζει ακόμη στα μάτια και σου έχει
εμπιστοσύνη. Αυτόν τον τόπο δηλητηρίασαν. Και μαζί του, ολόκληρη την Ευρώπη.