ΠΡΟΣΩΠΑ Από τη μια εξορία στην άλλη

Από τη Γερμανία του Χίτλερ στις ΗΠΑ του Μακ Κάρθυ, κι από εκεί διαφωνών στο
Ανατολικό Βερολίνο, ο Στέφαν Χάυμ, 87 χρόνων, έζησε και έγραψε σαν εξόριστος
ανάμεσα σε δύο γλώσσες και δύο κουλτούρες.

Στέφαν Χάυμ. Ανάμεσα σε δύο γλώσσες και δύο κουλτούρες

Η πρώτη εξορία του ανάγεται στο 1933. Ήταν τότε ένας 20χρονος Εβραίος
γεννημένος στο Χέμνιτς της Σαξονίας. Δύο χρόνια πριν είχε αποβληθεί από το
σχολείο για ένα αντιμιλιταριστικό ποίημά του και, όταν ο Χίτλερ ανέβηκε στην
εξουσία, τον Ιανουάριο του 1933, ήταν από τους πρώτους που έφυγαν. Έμεινε δύο
χρόνια στην Τσεχοσλοβακία και μετά στις ΗΠΑ, στο Σικάγο. Έμαθε αγγλικά, έγραφε
στα γερμανικά για μια αντιναζιστική εφημερίδα, έγινε Αμερικανός πολίτης και
στρατιώτης και, τον Ιούνιο του 1944, αποβιβάσθηκε στη Νορμανδία. Μετά το τέλος
του πολέμου έμεινε λίγα χρόνια στις ΗΠΑ, αποφάσισε όμως ότι η Αμερική του Μακ
Κάρθυ δεν του άρεσε και διάλεξε τη Γερμανική Λαοκρατική Δημοκρατία. Πίστευε
πως ήταν κομμουνιστής ή σοσιαλιστής αλλά, αντί να βρει στη ΓΛΔ το σοσιαλιστικό
κράτος των ιδανικών του, βρήκε μια ακόμη εξορία. Έφτασε στο Βερολίνο τις
παραμονές της εξέγερσης του 1953, η οποία του έδωσε υλικό για ένα από τα
καλύτερα βιβλία του («Πέντε μέρες τον Ιούνιο»). Δεν κατάφερε όμως να διαψεύσει
και τις ελπίδες του για τη ΓΛΔ ­ έγινε δημοσιογράφος, γράφτηκε στην Ένωση
Συγγραφέων.

Ο Χάυμ έγραφε τα μυθιστορήματά του στα αγγλικά, τα εξέδιδε στο Λονδίνο, τα
μετέφραζε στα γερμανικά και τα εξέδιδε, ανάλογα με τις συνθήκες και το
περιεχόμενο, είτε στην Ομοσπονδιακή είτε στη Λαοκρατική Γερμανία. Το καθεστώς
τον είχε πάντα στο μάτι, αλλά δεν ήξερε πώς να τον αντιμετωπίσει ­ ως Γερμανό
διαφωνούντα ή ως Αμερικανό συνοδοιπόρο; Τον έβαλαν πάντως στο περιθώριο όταν
εξέφρασε σ’ ένα μυθιστόρημα την οργή του για την απέλαση του Βολφ Μπίρμαν, το
1976, και από τότε ο Χάυμ γινόταν όλο και πιο πικρός, ειρωνικός και
σαρκαστικός. Στους τελευταίους μήνες της ΓΛΔ, συμμετείχε σε κινήματα
διαμαρτυρίας κατά του καθεστώτος.

Μετά την πτώση του Τείχους, άρχισε την τελευταία πολιτική περιπέτειά του. Το
1994 εξελέγη ανεξάρτητος βουλευτής στην Μπούντεσταγκ της ενοποιημένης
Γερμανίας με την υποστήριξη του PDS, του κόμματος που διαδέχθηκε το παλιό
κομμουνιστικό κόμμα της ΓΛΔ. Ως γηραιότερος βουλευτής, προήδρευσε μάλιστα της
πρώτης συνεδρίασης του σώματος και στην ομιλία του κατήγγειλε, μέσα σε παγερή
σιωπή, την «καπιταλιστική προσάρτηση» της Ανατολικής Γερμανίας. Ένα χρόνο
μετά, οι βουλευτές αποφάσιζαν να αυξήσουν τους μισθούς τους. Ο Χάυμ
παραιτήθηκε οργισμένος και αποσύρθηκε στην τελευταία του εξορία: ένα μικρό
σπίτι στο Κέπενιεκ, μισή ώρα από το σημείο όπου υψωνόταν άλλοτε το Τείχος.