ΔΙΑΛΟΓΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΙΔΕΙΑ Το ολοήμερο σχολείο – τομή

Με προηγούμενο δημοσίευμα («ΤΑ ΝΕΑ» 24-1-2000) εγκαινιάσαμε τη συζήτηση επί
των προτάσεων της επιτροπής για τη βελτίωση της εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης.
Την ίδια αυτή συζήτηση συνεχίζουμε σήμερα, με αναφορά στην πρωτοβάθμια
εκπαίδευση, όπου κορυφαία μεταρρυθμιστική ενέργεια υπήρξε η εισαγωγή του
Ολοήμερου Σχολείου, ενός καινοτόμου θεσμού που εφαρμόζεται για πρώτη φορά στην
Ελλάδα.

Για τον νέο αυτό τύπο σχολείου η επιτροπή είναι ένθερμα θετική και εισηγείται
την επέκτασή του.

Ωστόσο, η επιτροπή, προφανώς επειδή το πλήθος των θεμάτων δεν το επέτρεπε,
απέφυγε να συγκρίνει τους δύο τύπους ολοήμερου σχολείου: Δηλ. το ολοήμερο
Σχολείο Διευρυμένου Ωραρίου (Σ.Δ.Ω.) με το πλήρες Ολοήμερο Σχολείο (Ο.Σ.).

Για πρώτη φορά στα εκπαιδευτικά χρονικά της χώρας, λειτούργησαν φέτος 1.000
Σ.Δ.Ω. Στα σχολεία αυτά, οι μαθητές μπορούν να παραμείνουν ως τις 15.30,
προετοιμάζοντας, με τη βοήθεια ενός δασκάλου, τα μαθήματα της επομένης. Σε
συνδυασμό με τη λειτουργία των Ολοήμερων Νηπιαγωγείων, το σχολείο αυτό
αποτελεί ουσιαστική προσφορά στους εργαζόμενους γονείς, αφού παρέχει φύλαξη
και προστασία στα παιδιά τους, σ’ ένα μαθησιακό περιβάλλον, καλύπτοντας το
ωράριο εργασίας τους.

Η άλλη μορφή του Ολοήμερου Σχολείου (Ο.Σ.) επιθυμεί να συμπεριλάβει στα
προγράμματά του όλα εκείνα τα μορφωτικά αγαθά, που ο μαθητής αγοράζει τα
απογεύματα από την ελεύθερη εκπαιδευτική αγορά.

Ύστερα από μια μεσημβρινή ζώνη φαγητού και ανάπαυσης μέσα στο σχολείο, το
εκπαιδευτικό πρόγραμμα εκτείνεται ως τις 17.00 περίπου, με προσθήκη νέων
μαθημάτων, όπως αισθητική αγωγή, ενισχυτική διδασκαλία, ξένη γλώσσα,
χειροτεχνικά, αθλοπαιδιές, χορό, μουσική, κ.λπ.

Με τον τρόπο αυτό το παιδαγωγικό ενέργημα εκτείνεται σε όλες τις πτυχές της
προσωπικότητας, χωρίς να περιορίζεται μόνο στον γνωσιολογικό τομέα και το
σχολείο γίνεται ευχάριστο και προσιτό στα παιδιά, καλύπτοντας τις ποικίλες
εσωτερικές τους ανάγκες.

Είναι προφανές ότι η εφαρμογή ενός τέτοιου εμπλουτισμένου προγράμματος,
απαιτεί άλλου είδους υλικοτεχνική υποδομή και διαφορετική αντίληψη περί
σχολείου. Κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού εξοπλίστηκαν και λειτουργούν
πιλοτικά 28 Ο.Σ. υπό την ευθύνη ειδικής επιστημονικής επιτροπής και το
αμέριστο ενδιαφέρον του υπουργού. Δυστυχώς, όμως, από τους πέντε καθηγητές
Πανεπιστημίου που μετείχαν στην επιτροπή, η πρώτη, η πρόεδρος, με τον
αυθαίρετο τρόπο υλοποίησης του προγράμματος εξανάγκασε τους υπόλοιπους
τέσσερις να παραιτηθούν. Έτσι κατάφερε να μείνει μόνη της, για να μπορεί
επιτέλους να γίνεται ο «σωστός επιστημονικός διάλογος», με τον δημοκρατικό
τρόπο που αντιλαμβάνεται η ίδια.

Αν και δεν έχει γίνει ακόμη συστηματική αξιολόγηση του ενός ή του άλλου τύπου,
ο έμπειρος παρατηρητής θα μπορούσε σε μια πρόδρομη κρίση να επισημάνει ότι το
Ο.Σ. υπερέχει και πρέπει να αποτελεί τη μελλοντική προοπτική, μολονότι τα
δυνατά σημεία του ενός αποτελούν συχνά αδύνατα σημεία του άλλου. Τα Σ.Δ.Ω.,
έχουν το μειονέκτημα ότι συγκεντρώνουν σ’ έναν δάσκαλο μαθητές διαφορετικών
τάξεων, μαθητές δηλ. με ετερόκλιτα ενδιαφέροντα.

Έτσι δεν υπάρχουν κοινοί στόχοι, απουσιάζει η συλλογικότητα και διασαλεύεται η
εσωτερική συνοχή της ομάδας, με αποτέλεσμα να ανακύπτουν προβλήματα πειθαρχίας
και να μειώνεται η παραγωγικότητά του.

Καθώς μάλιστα δεν προσφέρονται νέα μαθήματα και η παραμονή είναι προαιρετική,
οι γονείς επιμένουν να παίρνουν τα παιδιά τους όποια στιγμή διευκολύνονται και
αυτό προκαλεί οργανωτικά προβλήματα.

Ωστόσο κοστίζει λιγότερο και μπορεί να γενικευθεί ευκολότερα, με
διαφοροποιήσεις και βελτιώσεις.

Το Ο.Σ., αντίθετα, προσφέρει ποικιλία νέων μαθημάτων και η παρατεταμένη
παραμονή σ’ αυτό είναι υποχρεωτική. Αυτό δημιουργεί άλλα προβλήματα, που το
καθιστούν πολυδάπανο στην εφαρμογή και δύσκολο στην οργάνωσή του. Απαιτούνται
πολλά εργαστήρια, εγκαταστάσεις για σίτιση και ανάπαυση και πολλά άλλα.

Έχει επίσης να αναμετρηθεί με τον χρόνο των μαθητών, αφού οι γονείς εθισμένοι
να τρέχουν τα παιδιά τους από το ένα φροντιστήριο στο άλλο, είναι διστακτικοί
και δεν μπορούν να εμπιστευθούν ακόμη το δημόσιο σχολείο για όσα αγοράζονται
από την ιδιωτική εκπαιδευτική αγορά. Εδώ ακριβώς εντοπίζονται οι δυσκολίες που
αντιμετωπίζει τουλάχιστον στην αρχή.

Συνοψίζοντας: Επειδή, όπως ορθά επισημαίνει η επιτροπή, η λειτουργία μικρού
μόνο αριθμού Ο.Σ. παράγει ανισότητα, η γενίκευσή του θα πρέπει να επισπευσθεί.

Για το σκοπό αυτό στην αρχή τουλάχιστο και μέχρι να αλλάξει η αντίληψη των
γονέων για το δημόσιο σχολείο και να εφοδιαστούν όλα τα σχολεία της χώρας με
την κατάλληλη υποδομή για να λειτουργήσει το Ο.Σ. σε πλήρη ανάπτυξη, η λύση
ίσως θα πρέπει να αναζητηθεί ανάμεσα σε δύο κατευθύνσεις: α) στην εσωτερική
αναδιοργάνωση των προγραμμάτων με κάποια μείωση του χρόνου παραμονής για τα
Ο.Σ. β) στην υποχρεωτική προσφορά νέων αντικειμένων, σε ομοιογενείς ομάδες
μαθητών για τα Σ.Δ.Ω.

Όπως κι αν έχουν τα πράγματα, το Ολοήμερο Σχολείο αποτελεί ρηξικέλευθη τομή
στα εκπαιδευτικά μας δεδομένα και πρέπει η εφαρμογή του να προχωρήσει
απρόσκοπτα, με σωστή επιστημονική καθοδήγηση, η οποία αυτή τη στιγμή δυστυχώς
δεν υπάρχει.

Ο Ι.Ε. Πυργιωτάκης είναι καθηγητής της Κοινωνιολογίας της Εκπαίδευσης, τ.
αντιπρύτανης Πανεπιστημίου Κρήτης.