ΔΡΟΜΟΙ

Κάμπο ντέι Φιόρι…

… πάει να πει «αγρός με τα λουλούδια». Σε αυτή την όμορφη πλατεία, στην
καρδιά της Ρώμης, τα πρωινά οι λουλουδούδες και οι μανάβισσες διαλαλούν την
πραμάτεια τους και τις νύχτες οι περιθωριακοί και οι αναρχικοί κουβαλούν τη
διαμαρτυρία τους. Η πλατεία έχει πολύ παλιά αλλά και πολύ πρόσφατη ιστορία,
από τότε που μάζευε τους Ιταλούς «αυτόνομους», τους Αμερικανούς λιποτάκτες του
πολέμου στο Βιετνάμ, αλλά και κάποιους Έλληνες στην περίοδο της δικτατορίας,
εκεί, γύρω από το βάθρο του αγάλματος του Τζορντάνο Μπρούνο ή στην άκρη της
πλατείας, στα άβολα καθίσματα του κινηματογράφου Φαρνέζε, όπου μια ταινία του
Ποντεκόρβο ή του Γκρίφιθ ήταν πάντα μια μυσταγωγία. Ολόγυρα στην πλατεία, στις
οδούς των Καπελάδων, των Προσκυνητών, των Σεντουκάδων, όσο περισσότερο χωνόταν
κανείς σε αυτές, τόσο περισσότερο βυθιζόταν στην ιστορία.

Το ποιητικό όνομα…

… και η φιλόξενη όψη της πλατείας κρύβουν όμως και ένα σκοτεινό παρελθόν.
Εκεί κοντά, ο Ιούλιος Καίσαρ δολοφονήθηκε μέσα στο κτίριο της ρωμαϊκής
Γερουσίας. Εκεί έπαιξε τένις ο ζωγράφος Καραβάτζιο και ύστερα σκότωσε τον φίλο
του επειδή τον είχε νικήσει. Εκεί γεννήθηκε η Λουκρητία Βοργία, αλλά πάλι εκεί
δολοφονήθηκε ο αδελφός της. Εκεί, στις 17 Φεβρουαρίου 1600, παραδόθηκε στην
πυρά της Ιεράς Εξέτασης ο Τζορντάνο Μπρούνο, στο ίδιο ακριβώς σημείο που
στέκεται σήμερα το άγαλμά του.

Αγανάκτηση…

… και μόνο αγανάκτηση προκαλούν οι συζητήσεις για συχώρεση και αποκατάσταση
του φιλοσόφου. Όχι, τετρακόσια χρόνια μετά τον μαρτυρικό θάνατό του, αυτός δεν
χρειάζεται αποκατάσταση. Οι Ιταλοί δεν τον κατάλαβαν ποτέ. Οι Καθολικοί τον
κυνήγησαν χωρίς να τον γνωρίσουν. Πολύ πριν από τον Κοπέρνικο και τον
Γαλιλαίο, ανάμεσα σε άλλα, ο Μπρούνο είχε πει: ο Ήλιος γυρίζει γύρω από τον
άξονά του, όπως και όλα τα ουράνια σώματα, η Γη είναι πεπλατυσμένη στους
πόλους, υπάρχουν και άλλοι Ήλιοι με πλανήτες, οι πλανήτες διαγράφουν
ελλειπτική τροχιά γύρω από τον Ήλιο. Αρκετά πράγματα για κάποιον που δεν είχε
ούτε τηλεσκόπιο (άλλωστε δεν είχε εφευρεθεί ακόμη).

Για τον Μπρούνο…

… τα ουράνια σώματα δεν ήταν μηχανισμοί, αλλά οργανισμοί, που το μυστήριό
τους δεν μπορεί να κλειστεί μέσα σε μαθηματικούς τύπους. Στο άπειρο σύμπαν όλα
εμφορούνται από το ίδιο πνεύμα. Στον συμπαντικό ανιμισμό του φιλοσόφου,
ανάμεσα στα φυτά, στα ζώα και στον άνθρωπο δεν υπάρχουν ουσιαστικές αλλά
μονάχα εξωτερικές διαφορές. Στο έργο του «De umbris idearum» («Περί σκιών των
ιδεών»), έγραφε πως όλα τα όντα είναι διαφορετικά φαινόμενα μιας ενιαίας
συμπαντικής ουσίας. Είναι λάθος να σκέφτεται κανείς πως ο κόσμος δημιουργήθηκε
για τον άνθρωπο. Δεν είναι παράξενο λοιπόν που αυτές οι ιδέες θεωρήθηκαν
αιρετικές από μια Ευρώπη που έμενε καθηλωμένη στον αριστοτελισμό και τον
δογματικό χριστιανισμό. Μονάχα η Γερμανία έκανε την εξαίρεση. Οι Γερμανοί
κατάλαβαν τον Τζορντάνο Μπρούνο καλύτερα από τους Ιταλούς. Ο Σοπενχάουερ έλεγε
πως, από όλους τους φιλοσόφους, ο Μπρούνο ήταν ο μοναδικός που «προσέγγιζε τον
Πλάτωνα». Και ο Ερνστ Μπλοχ τον είχε πει «τραγουδιστή του απείρου». Ο
Τζορντάνο Μπρούνο δεν δέχτηκε ποτέ να απαρνηθεί το «τραγούδι» του. Ούτε
μπροστά στην πυρά.