Πάρα λίγο ψυχροπολεμική κρίση μέσω… ελληνικού Τύπου

Τζων Κέννεντυ. Έπαυσε τον αρχηγό του Ναυτικού

Πώς ένας Έλληνας δημοσιογράφος βρέθηκε στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος του
ίδιου του Προέδρου των Ηνωμένων Πολιτειών, προκαλώντας μάλιστα και ειδική
έρευνα από τη CIA;

Τι σχέση έχει η έρευνα αυτή της Αμερικανικής Υπηρεσίας Πληροφοριών με διάρρηξη
στο γραφείο τού εν λόγω δημοσιογράφου την ώρα ακριβώς που ο ίδιος βρισκόταν σε
γεύμα με τον πρέσβη των ΗΠΑ στην Αθήνα;

Είναι μία απίστευτη ιστορία, που έγινε στις αρχές της δεκαετίας του ’60 και θα
μπορούσε άνετα να είναι σενάριο κινηματογραφικής ταινίας.

Μία ιστορία, την οποία θύμισε πριν από λίγες ημέρες το επίσημο περιοδικό του
Αμερικανικού Ναυτικού («Proceedings») δημοσιεύοντας την εκτενή αφήγηση του
ίδιου του παθόντα, στο τεύχος του Ιανουαρίου.

Μία ιστορία που διαδραματίστηκε επί προεδρίας Τζων Κέννεντυ. Η «πέτρα του
σκανδάλου» δεν ήταν βέβαια ο ίδιος ο Έλληνας δημοσιογράφος ­ ο Ηλίας
Δημητρακόπουλος ­ αλλά μία συνέντευξη που πήρε από τον τότε αρχηγό του
Ναυτικού των ΗΠΑ, Άρλι Μπερκ, στην οποία ο ναύαρχος «πετούσε το γάντι» στη
Σοβιετική Ένωση, ερχόμενος σε αντίθεση με την πολιτική βούληση του ιδίου του
Προέδρου.

Το καταπληκτικό της υπόθεσης είναι πως όλα οφείλονταν, όπως λέει ο ίδιος ο
Δημητρακόπουλος, σε μία παρεξήγηση!

Αλλά ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή.

Η συνέντευξη Μπερκ ­ με την οποία ο ναύαρχος έκανε ουσιαστικά επίδειξη δύναμης
των ΗΠΑ προς τη Σοβιετική Ένωση ­ παραχωρήθηκε στις 12 Ιανουαρίου 1961. Το
Ναυτικό έδωσε στον Δημητρακόπουλο το απομαγνητοφωνημένο κείμενό της (που είχε
περάσει από τον έλεγχο του Πενταγώνου) με σφραγίδα 16 Ιανουαρίου, εγκρίνοντας
τη δημοσίευσή της.

Όμως τα πράγματα άλλαξαν άρδην μέσα στα επόμενα 24ωρα. Από τις πρώτες κιόλας
ημέρες της θητείας του ο νεοεκλεγείς Πρόεδρος, που ανέλαβε στις 20 Ιανουαρίου
1961 (8 ημέρες από την παραχώρηση της συνέντευξης Μπερκ), θέλησε να
δημιουργήσει ένα καλύτερο κλίμα στις σχέσεις ΗΠΑ – Σοβιετικής Ένωσης.

Συγχρόνως, όμως, θέλησε να ξεκαθαρίσει τους λογαριασμούς του με το Πεντάγωνο,
που εκείνη την εποχή ­ στο αποκορύφωμα του Ψυχρού Πολέμου ­ είχε ιδιαίτερα
ισχυρή θέση.

Ενδεικτικό του κλίματος που επικρατούσε στην Ουάσιγκτον, όπως τονίζει ο κ.
Δημητρακόπουλος, είναι το γεγονός ότι ο Ντουάιτ Αϊζενχάουερ ο ήρωας –
στρατηγός του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, Ρεπουμπλικάνος Πρόεδρος των
Ηνωμένων Πολιτειών για δύο θητείες (1953-1961), στην αποχαιρετιστήρια ομιλία
του προς τον αμερικανικό λαό στις 17 Ιανουαρίου 1961, προειδοποιούσε για την
υπερβολική επιρροή τού «στρατιωτικοβιομηχανικού κατεστημένου» υπογραμμίζοντας
μάλιστα ότι αυτή γεννάει κινδύνους για τη δημοκρατία.

Ο Κέννεντυ, εκμεταλλευόμενος τον σάλο που δημιούργησε η ομιλία αυτή ιδιαίτερα
στους στρατιωτικούς κύκλους, απαγόρευε τις δηλώσεις αξιωματικών χωρίς την
προηγούμενη χορήγηση άδειας από την πολιτική ηγεσία, υποδηλώνοντας ουσιαστικά
ότι την εξωτερική πολιτική την ασκεί ο Λευκός Οίκος και το Στέιτ Ντιπάρτμεντ.

Στον ελληνικό Τύπο

Έτσι, όταν λίγες ημέρες αργότερα ­ στις 15 Φεβρουαρίου 1961 ­ η συνέντευξη
Μπερκ, με την οποία ο αρχηγός του Ναυτικού «πετούσε το γάντι» στους
Σοβιετικούς, δημοσιεύτηκε στις ελληνικές εφημερίδες δημιουργήθηκε η εντύπωση
στην Ουάσιγκτον ότι ο ναύαρχος προκαλούσε ανοιχτά τον Πρόεδρο Κέννεντυ.

Αφ’ ενός μεν διότι δεν υπήκουσε στις εντολές του που αφορούσαν τις δηλώσεις
αξιωματικών, αφ’ ετέρου δε διότι περνούσε ακριβώς το αντίθετο μήνυμα από αυτό
που ήθελε ο Λευκός Οίκος να περάσει στη Σοβιετική Ένωση.

Κι αυτό γιατί ενώ στην Ελλάδα τη συνέντευξη συνόδευε υποσημείωση, με την οποία
γινόταν σαφές πότε ακριβώς είχε δοθεί, η υποσημείωση αυτή δεν υπήρχε στα
αντίστοιχα αμερικανικά δημοσιεύματα.

Το ίδιο βράδυ της δημοσίευσης ο Κέννεντυ μιλώντας στους δημοσιογράφους
«κάλυψε» τυπικά τον ναύαρχο. Δήλωσε ότι «η συνέντευξη είχε δοθεί στις 12
Ιανουαρίου, όπως τον πληροφόρησαν». Υπογράμμισε, ωστόσο, ότι βλέποντας το
πνεύμα που επικρατεί στην ηγεσία των Ενόπλων Δυνάμεων, θεωρεί εαυτόν απολύτως
δικαιωμένο που είχε απαγορεύσει τις συνεντεύξεις αξιωματικών μόλις ανέλαβε τα
καθήκοντά του.

Την επομένη ο εκπρόσωπος Τύπου του Πενταγώνου, Άρθουρ Σιλβέστερ, προχώρησε
παραπέρα. Αμφισβήτησε το γεγονός ότι η συνέντευξη είχε δοθεί στις 12
Ιανουαρίου, υποστηρίζοντας ακόμη ότι ο ναύαρχος δεν είχε καταθέσει τη
συνέντευξή του στο Πεντάγωνο για να πάρει άδεια δημοσίευσης.

Και παρά τις προσπάθειες του ναυάρχου (ο οποίος σημειωτέον ήταν ήρωας του
Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, σύμβουλος του Προέδρου Αϊζενχάουερ και επί τρία
συναπτά έτη αρχηγός Ναυτικού) να αποδείξει ότι όλα είχαν γίνει σύμφωνα με τους
κανονισμούς της υπηρεσίας, τα πρώτα σχόλια είχαν ήδη αρχίσει να εμφανίζονται
στον αμερικανικό Τύπο. Υποστήριζαν ότι ο Μπερκ φιλοδοξούσε να διεκδικήσει το
προεδρικό αξίωμα με το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα. Και για τον λόγο αυτό αψηφούσε
τον Πρόεδρο Κέννεντυ.

Τις επόμενες ημέρες η υπόθεση πήρε μεγάλες διαστάσεις από τον αμερικανικό
Τύπο, ο οποίος το έβλεπε σαν μια πάλη μεταξύ του εκλεγμένου Προέδρου και του
ισχυρού στρατιωτικού κατεστημένου της χώρας.

Ο θόρυβος που είχε προκληθεί έσπρωξε τον Αμερικανό πρέσβη στην Αθήνα, Έλις
Μπριγκς, να καλέσει τα επόμενα 24ωρα μετά τη δημοσίευση της συνέντευξης τον
Δημητρακόπουλο σε γεύμα. Ο Μπριγκς ζήτησε μάλιστα από τον δημοσιογράφο να έχει
μαζί του και το κείμενο της απομαγνητοφωνημένης συνέντευξης που έφερε τη
σφραγίδα του Πενταγώνου της 16ης Ιανουαρίου.

Ο Δημητρακόπουλος, όπως λέει στην αφήγησή του, έβγαλε φωτοτυπία του κειμένου,
κατέθεσε το γνήσιο σε τραπεζική θυρίδα στην Αθήνα και πήγε με τη φωτοτυπία στο
γεύμα. Πράγμα που αποδείχθηκε σοφό, διότι την ώρα του γεύματος με τον
Αμερικανό πρέσβη κάποιοι διέρρηξαν το γραφείο του ψάχνοντας για κάτι.

Η διάρρηξη αυτή ­ η μοναδική στο γραφείο του συγκεκριμένου δημοσιογράφου όλα
αυτά τα χρόνια ­ δημιούργησε εύλογα ερωτηματικά όχι μόνο διότι συνέπεσε με το
γεύμα, αλλά κυρίως επειδή, όπως ανακάλυψε σχεδόν 20 χρόνια αργότερα ο
Δημητρακόπουλος, στην υπόθεση είχε εμπλακεί και η CIA.

Ο ναύαρχος παύθηκε ύστερα από 4 μήνες

Όπως προκύπτει από φάκελο της CIA που έχει στην κατοχή του ο δημοσιογράφος, το
1961 ο εκπρόσωπος Τύπου του Λευκού Οίκου Πιέρ Σάλιντζερ είχε ζητήσει από την
Κεντρική Υπηρεσία Πληροφοριών των ΗΠΑ να εξακριβώσει κατά πόσο πράγματι η
συνέντευξη Μπερκ είχε δοθεί στις 12 Ιανουαρίου. Και ο ευκολότερος τρόπος για
να εξακριβωθεί κάτι τέτοιο ήταν να βρεθεί το γνήσιο κείμενο της συνέντευξης
από το γραφείο του δημοσιογράφου.

Πάντως, για να τεθεί τέρμα στην υπόθεση και για να αποδειχθεί περίτρανα ότι ο
Μπερκ έλεγε την αλήθεια, η «Μακεδονία», μία από τις εφημερίδες με τις οποίες
συνεργαζόταν ο Δημητρακόπουλος εκείνη την εποχή, δημοσίευσε στις 19
Φεβρουαρίου την πρώτη σελίδα του απομαγνητοφωνημένου κειμένου με την περίφημη
σφραγίδα αποδέσμευσης της συνέντευξης από το Πεντάγωνο. Παρά τη δικαίωση του
ναυάρχου, η υπόθεση διατάραξε την εμπιστοσύνη του Κέννεντυ προς τον Μπερκ. Οι
σχέσεις τους μάλιστα πέρασαν νέα περίοδο έντασης στη συνέχεια. Μετά τέσσερις
μήνες από τη δημοσίευση της συνέντευξης, ο ναύαρχος Μπερκ ­ γνωστός στο
Αμερικανικό Ναυτικό ως «ο Μπερκ των 31 κόμβων», από την ταχύτητα με την οποία
οδήγησε τα πλοία στον Ειρηνικό εναντίον της Ιαπωνίας διεξάγοντας 22 μάχες σε
120 μέρες ­ αντικαταστάθηκε από τον ναύαρχο Τζωρτζ Άντερσον.