Αλλάζουν πρόσωπο οι Ρώσοι βαρόνοι του πετρελαίου

Μπορίς Μπερεζόφσκι. Η ρωσική οικονομία προσπαθεί να ξεχάσει τα αμαρτήματα του παρελθόντος: διαφθορά και χρηματισμούς πολιτικών. Ο Μπορίς Μπερεζόφσκι κατηγορήθηκε αρκετές φορές για ξέπλυμα χρήματος και διαφθορά. Τα περιθώρια όμως για επιχειρηματίες αυτού του είδους φαίνεται ότι έχουν αρχίσει να στενεύουν

Πριν από μερικές εβδομάδες η Σίμπνεφτ, η έκτη μεγαλύτερη πετρελαϊκή εταιρεία
της Ρωσίας, παρουσίασε ένα νέο εταιρικό λογότυπο. Αυτό που κάνει το λογότυπο
συμβολικό είναι οι δύο όψεις του. Στη μία χρησιμοποιείται το κυριλλικό
αλφάβητο ­ για τους Ρώσους ­ και στην άλλη το αγγλικό, για τον υπόλοιπο κόσμο.

Για ένα βιομηχανικό κλάδο της Ρωσίας, όπου οι επιχειρηματίες έκλειναν μέχρι
πρόσφατα δουλειές περιτριγυρισμένοι από ένοπλους μπράβους, το νέο λογότυπο της
Σίμπνεφτ είναι μια πρώτης τάξεως μεταφορά. Οι Ρώσοι βαρόνοι του πετρελαίου
έστησαν τις αυτοκρατορίες τους μέσα από σκοτεινές πολιτικές συμφωνίες και
προσπάθειες συντριβής των ανταγωνιστών. Και μέχρι πρόσφατα διοικούσαν τις
επιχειρήσεις τους με τον ίδιο τρόπο.

Τώρα όμως οι ίδιοι υποστηρίζουν ότι η εποχή του πρωτόγονου καπιταλισμού
τελείωσε. Η νέα φουρνιά ρωσικών πετρελαϊκών επιχειρήσεων μοιάζει πολύ με τις
επιχειρήσεις του δυτικού κόσμου: επιχειρηματικές στρατηγικές, διαφανή
οικονομικά στοιχεία, ανεξάρτητες διοικήσεις και εξειδικευμένα στελέχη.

«Η Ρωσία ακολουθεί την παγκόσμια τάση», λέει ο Γεβγένι Σβίντλερ, πρόεδρος της
Σίμπνεφτ, ο οποίος έχει σπουδάσει στο αμερικανικό Πανεπιστήμιο Φόρνταμ. Και
μερικές φορές προηγείται αυτής της τάσης».

Υπάρχουν όμως και οι επιφυλάξεις: κάποιοι δυσκολεύονται να πιστέψουν ότι οι
αλλαγές στη νοοτροπία δεν περιορίζονται σε συμβολικό επίπεδο. Η Σίμπνεφτ είναι
κατά κάποιο τρόπο ένα τεστ για το κατά πόσο ένας βιομηχανικός κλάδος μπορεί να
αυτο-μεταμορφωθεί ­ ή για το κατά πόσο θέλει αυτή τη μεταμόρφωση.

Από τα πολυτελή γραφεία τους στο κέντρο της Μόσχας τα στελέχη της επιχείρησης
υποστηρίζουν ότι βρίσκεται στη φάση του εκσυγχρονισμού ­ ή της δυτικοποίησης ­
του προφίλ της.

Τους τελευταίους μήνες η Σίμπνεφτ συνέταξε το πρώτο εταιρικό καταστατικό στη
Ρωσία, ένα έγγραφο το οποίο θέτει τους κανόνες για τη δίκαιη μεταχείριση των
μετόχων της εταιρείας και προβλέπει την παροχή θέσεων του Διοικητικού
Συμβουλίου σε ανεξάρτητα μέλη.

Παράλληλα, την άνοιξη η εταιρεία ξεκίνησε να πουλά μετοχές της σε
δευτερογενείς αγορές του εξωτερικού με τη μορφή δικαιωμάτων. Η εταιρεία
σχεδιάζει την κανονική εισαγωγή σε ξένα χρηματιστήρια μέσα στα επόμενα χρόνια.

Πληροί τα λογιστικά πρότυπα

Η Σίμπνεφτ είναι μία από τις ελάχιστες ρωσικές επιχειρήσεις που τα βιβλία της
έχουν συνταχθεί με βάση τα «γενικά αποδεκτά λογιστικά πρότυπα». Αυτό σημαίνει
ότι τα αποτελέσματά της ανακοινώνονται με βάση τους ίδιους κανόνες που
εφαρμόζονται και στις ξένες επιχειρήσεις. Και, αντίθετα με άλλες μεγάλες
πετρελαϊκές εταιρείες της Ρωσίας, η Σίμπνεφτ υπόσχεται ότι μέσα στο 2000 θα
δημοσιοποιήσει τα ονόματα των κυριοτέρων μετόχων της.

«Η πιο δυναμική πετρελαϊκή εταιρεία της Ρωσίας»: αυτή είναι η διαφήμιση της
Σίμπνεφτ που θα δει ο αναγνώστης των ρωσικών εφημερίδων. Και οι αναλυτές
υποστηρίζουν ότι ίσως η διαφήμιση να λέει την αλήθεια. Το πρόβλημα ωστόσο
είναι ότι ο ανταγωνισμός στη ρωσική πετρελαϊκή αγορά δεν είναι ιδιαίτερα
έντονος.

Οι ρωσικές πετρελαϊκές εταιρείες, της Σίμπνεφτ συμπεριλαμβανομένης, έχουν ένα
τόσο δόλιο και σκοτεινό παρελθόν που για τις περισσότερες οι επιχειρηματικοί
κανόνες είναι μια περιττή πολυτέλεια. Ακόμα και οι υγιείς επιχειρήσεις
επηρεάζονται από τη ρευστή πολιτική κατάσταση της Ρωσίας, όπου μια εσφαλμένη
κίνηση μπορεί να έχει σοβαρές επιπτώσεις.

Υγιείς επιχειρήσεις

Η Ρωσία διαθέτει ορισμένες καλώς διοικούμενες πετρελαϊκές επιχειρήσεις. Η
Λουκόιλ, η μεγαλύτερη, κάνει και αυτή βήματα προς τον εκσυγχρονισμό και τη
δυτικοποίησή της. Η Σουργούτνεφτεγκαζ, η τρίτη μεγαλύτερη στη Ρωσία,
εμφανίζεται ως η πιο συντηρητική. Ωστόσο, οι δυτικοί επενδυτές γνωρίζουν από
πικρές εμπειρίες ότι δεν πρέπει να εμπιστεύονται τη βιτρίνα.

Η Γιούκος, η δεύτερη μεγαλύτερη πετρελαϊκή εταιρεία της Ρωσίας, χρησιμοποίησε
τη μέθοδο της αύξησης του μετοχικού της κεφαλαίου προκειμένου να μεταφέρει το
μεγαλύτερο μερίδιό της σε παράκτιες επιχειρήσεις. Πρόκειται για μια προσπάθεια
παράκαμψης των δανειστών και των μετόχων μειοψηφίας της εταιρείας,
περιλαμβανομένου του Αμερικανού επενδυτή Κένεθ Νταρτ.

Η Μπι Πι Αμόκο επένδυσε το 1997 περίπου 571 εκατομμύρια δολάρια στην πέμπτη
μεγαλύτερη ρωσική πετρελαϊκή εταιρεία, τη Σιντάνκο, για να ανακαλύψει λίγο
αργότερα ότι τα βιβλία της έκρυβαν τεράστια χρέη. Η εταιρεία χρεοκόπησε και
μια άλλη ρωσική πετρελαϊκή εταιρεία κατάφερε να κατασχέσει τα περισσότερα από
τα πολύτιμα περιουσιακά της στοιχεία. Την περασμένη εβδομάδα συμφώνησε ωστόσο
να επιστρέψει μια πολύτιμη πετρελαιοπηγή της Σιβηρίας στην Μπι Πι Αμόκο.

Η πετρελαϊκή βιομηχανία της Ρωσίας είναι θρυλική για τα περιστατικά ξεπλύματος
μαύρου χρήματος και απάτης. Η μεταφορά των κερδών σε παράκτιες τράπεζες ήταν
μια συχνή πρακτική εξαπάτησης των μετόχων και των κρατικών αρχών.

Τέτοιου είδους συμπεριφορά, λένε οι αναλυτές, δεν μπορεί να συγχωρεθεί αλλά
μπορεί να εξηγηθεί πολύ εύκολα. «Πρέπει να θυμηθείτε ότι αυτή είναι μια
βιομηχανία όπου ο πρωταρχικός σκοπός των επιχειρηματιών μέχρι πρόσφατα ήταν να
πάρουν το χρήμα και να εξαφανιστούν», είπε πρόσφατα σε μια συνέντευξή του ο
Βιτόριο Τζάνκλερ, αναλυτής της πετρελαϊκής αγοράς στην Παγκόσμια Τράπεζα. «Το
πετρέλαιο ήταν ένας από τους καλύτερους τρόπους για να συσσωρεύσει κάποιος
κεφάλαια εκτός Ρωσίας. Πολλές προσωπικές περιουσίες δημιουργήθηκαν με αυτόν
τον τρόπο».

Αυτή ακριβώς είναι η φήμη που τα στελέχη της Σίμπνεφτ υποστηρίζουν ότι αφήνουν
πίσω τους. Και έχουν έναν πολύ καλό λόγο για να κινούνται προς αυτήν την
κατεύθυνση: αν δεν αποβάλουν τη ρετσινιά του απατεώνα κινδυνεύουν να χρεοκοπήσουν.

Η Σίμπνεφτ έχει ηλικία μόλις τεσσάρων ετών, αλλά ήδη το παρελθόν της είναι
βεβαρημένο. Όπως και αρκετές άλλες μεγάλες πετρελαϊκές εταιρείες της Ρωσίας, η
Σίμπνεφτ γεννήθηκε μέσα από ένα πρόγραμμα που ονομαζόταν «δάνεια για μετοχές».

Μέσα από αυτό το πρόγραμμα το Κρεμλίνο έδινε μερίδια μεγάλων ρωσικών
βιομηχανιών ­ κυρίως σε φίλους του ­ με την εγγύηση δανείων τα οποία ποτέ δεν αποπληρώθηκαν.

Στην περίπτωση της Σίμπνεφτ, μια εταιρεία του Μπορίς Μπερεζόφσκι, του
μεγιστάνα που χρηματοδότησε την προεκλογική καμπάνια του Ρώσου προέδρου Μπορίς
Γιέλτσιν, απέκτησε το 51% των μετοχών της το 1995. Με αντάλλαγμα ένα δάνειο
100 εκατομμυρίων δολαρίων προς τη ρωσική κυβέρνηση απέκτησε τον έλεγχο μιας
εταιρείας που άξιζε τότε περίπου 600 εκατομμύρια δολάρια. Στα περιουσιακά
στοιχεία της Σίμπνεφτ περιλαμβανόταν το καλύτερο ρωσικό διυλιστήριο και
πετρελαϊκά αποθέματα που ξεπερνούσαν τα αποθέματα της Τέξακο.

Ύστερα από αρκετές επιχειρηματικές συμφωνίες, μια δικαστική διαμάχη και ένα
πλειστηριασμό, το 90% της εταιρείας πέρασε στον έλεγχο μιας επιχείρησης που
κανείς δεν γνωρίζει το όνομά της. Τόσο η Σίμπνεφτ όσο και ο ίδιος ο
Μπερεζόφσκι επιμένουν ότι δεν διαθέτει πλέον ούτε μία μετοχή της εταιρείας.

Ο Γεβγένι Σβίντλερ, τωρινός πρόεδρος της Σίμπνεφτ, υποστηρίζει ότι γνωρίζει
πόσο επικίνδυνη είναι η σύνδεση της εταιρείας τους με την πολιτική. Και για
αυτό το λόγο ύψωσε ένα μεγάλο τείχος μεταξύ της επιχείρησης που διευθύνει και
της πολιτικής. «Ένα τείχος που είναι ψηλότερο από το Σινικό», λέει ο ίδιος.