ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Βούδας, Σωκράτης, Ιησούς

Η έκπληξη σ’ αυτό το τέλος της χρονιάς έρχεται από τη Γαλλία: τρεις
συγγραφείς ανακαλύπτουν ομοιότητες ανάμεσα στον Βούδα, τον Ιησού και τον Σωκράτη.

Ιερά τέρατα. Η συνάντηση του Βούδα, του Σωκράτη και του Ιησού (σκίτσο από τη «Μοντ»)

Μορφές θρυλικές, φυσιογνωμίες γιγαντιαίου βεληνεκούς, οι τρεις σοφοί δεν έχουν
καταρχήν κάποια προφανή κοινά σημεία. Έζησαν σε διαφορετικές περιόδους. Ο
πατέρας της φιλοσοφίας πέθανε πριν από είκοσι τέσσερις αιώνες, το 399 π.Χ. Ο
Χριστός γιόρτασε πριν από λίγες μέρες τα 2.000 χρόνια από τη γέννησή του. Και
για τον Βούδα δεν είναι καν ιστορικά αποδεδειγμένο πότε ακριβώς έζησε.
Προκαλεί έκπληξη, έτσι, η απόπειρα σύγκρισής τους. Δεν υπάρχουν άραγε πλέον
όρια ανάμεσα στη φιλοσοφία (Σωκράτης) και τις θρησκείες (Ιησούς, Βούδας);
Ανάμεσα στην Ανατολή (Ιησούς στην εγγύς, Βούδας στην άπω) και τη Δύση
(Σωκράτης); Ανάμεσα στην Ευρώπη (Σωκράτης, Ιησούς) και την Ασία (Βούδας);
Ανάμεσα στην ανθρώπινη σοφία (Σωκράτης, Βούδας) και την ενσάρκωση του θείου (Ιησούς);

Κι όμως, μια βαθύτερη εξέταση των τριών ιερών τεράτων αποκαλύπτει αρκετές
ομοιότητες μεταξύ τους. Μολονότι η ζωή τους είναι υπαρκτή και η ιστορική
κατάστασή τους μπορεί αντικειμενικά να αξιολογηθεί, και οι τρεις είναι πρώτα
απ’ όλα μύθοι. Κάθε εποχή τους επαναπροσδιορίζει, κάθε πολιτισμός τους
διεκδικεί. Και τούτο, παρ’ όλο που η κληρονομιά τους είναι αποκλειστικά
προφορική και η διδασκαλία τους φτάνει σε μας με τη βοήθεια μεταγενέστερων
αφηγήσεων. Επιπλέον, και οι τρεις τους ήλθαν σε ρήξη με την εποχή τους. Τι
περίεργο, όμως: η διαφωνία τους συνοδευόταν πάντα από τον σεβασμό των νόμων,
οι προκλήσεις που εκτόξευαν δεν αποτελούσαν ανοιχτή ανταρσία. Αντιφατικοί
άνθρωποι. Παράδοξοι δάσκαλοι. Αφόρητοι και ταυτόχρονα ελκυστικοί.

Ο δάσκαλος του Πλάτωνα, υπενθυμίζει ο Ζαν-Ζοέλ Ντυό στο βιβλίο του «Σωκράτης ή
η αφύπνιση της συνείδησης» (εκδ. Bayard), δεν ήταν κανένας αυστηρός
ορθολογιστής: άκουγε φωνές, τον κατηύθυνε ο «δαίμονάς» του. Έπεφτε σε
εκστάσεις, που τον καθιστούσαν αναίσθητο στον έξω κόσμο και τον έκαναν να
καθυστερεί στα ραντεβού του με τους φίλους του. Δίπλα στον μαθηματικό και τον
ειδικό στη διαλεκτική υπήρχε ο σαμάνος και ο μάγος. Αυτός είναι κι ο λόγος που
προκαλούσε συχνά φόβο, όπως δείχνει η Αν Μπωντάρ στο βιβλίο της «Σωκράτης και
Ιησούς» (εκδ. du Pommier). Δεν γινόταν πάντα αντιληπτός, κι αυτό εξόργιζε τους
συγχρόνους του, που ήθελαν να τον εκδικηθούν. Το ίδιο δεν συνέβαινε με τον υιό
του Θεού;

Ο κύκλος κλείνει με το βιβλίο του Οντόν Βαλλέ «Ιησούς και Βούδας» (εκδ. Albin
Michel), από το οποίο προκύπτει ένα τελευταίο κοινό σημείο ανάμεσα στους τρεις
σοφούς: η ιδιαίτερη σχέση ανάμεσα στην αποχώρησή τους και το αποτύπωμα που
άφησαν. Φυσιογνωμίες ασύλληπτες, παραμένουν πάντα στο παρασκήνιο, πίσω απ’ όσα
ξέρουμε κι απ’ όσα λέγονται γι’ αυτούς. Έχουμε ταυτόχρονα πολλές κι ελάχιστες
πληροφορίες για το πρόσωπό τους. Δεν λείπουν έτσι ούτε οι αμφιβολίες ούτε οι
εκπλήξεις. Στο πνεύμα των ημερών, ο βιβλιοκριτικός της «Μοντ» προτείνει ακόμη
ένα ιστορικό πρόσωπο μ’ αυτά τα χαρακτηριστικά: τον Άγιο Βασίλη!