ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ «Ζήτω ο Μπακούνιν!»

Κρίστιαν Μπάρναρντ. Η πρώτη μεταμόσχευση καρδιάς στην ιστορία, στις 2/12/1967

Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο του αιώνα που φεύγει, γράφει ο Γάλλος ιστορικός
Ζακ Λε Γκοφ στον «Νουβέλ Ομπζερβατέρ», είναι η αντίθεση ανάμεσα στη
βαρβαρότητα, κυρίως στη Δύση, και τις προόδους των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και
της ανθρωπιστικής δράσης. Οι πρόοδοι είναι αναμφισβήτητες: επιστημονικές
(αστροφυσική, βιολογία), ιατρικές (αντιβιοτικά, μεταμοσχεύσεις), πολιτικές
(δημοκρατία, οικοδόμηση της Ευρώπης), πολιτιστικές (υπεράσπιση των εθνικών
κληρονομιών). Οι απειλές είναι ορατές: εθνικισμός, καπιταλισμός και
νεοφιλελευθερισμός, κυριαρχία του χρήματος (που παρατηρήθηκε για πρώτη φορά
τον 13ο αιώνα και εξακολουθεί να εμποδίζει τις προσπάθειες της ηθικής). Αν
πρέπει να ξεχωρίσει κανείς ένα γεγονός, είναι η εμφάνιση των κρατών του Τρίτου
Κόσμου στη σύνοδο του Μπαντούνγκ, το 1955. Ένα πρόσωπο: ο Μάρτιν Λούθερ Κινγκ
ή ο Γκάντι. Ένα κίνημα: ο ανθρωπισμός.

Το σημαντικότερο γεγονός του αιώνα ήταν η μάχη του Ντιεν Μπιεν Φου, τονίζει
στο ίδιο αφιέρωμα ο Αλγερινός συγγραφέας Ζυλ Ρουά. Και τούτο, επειδή είναι η
πρώτη φορά στην ιστορία που ένας αποικιοκρατούμενος λαός νικά έναν
αποικιοκράτη λαό, παρ’ όλο που τα μέσα που έχει στη διάθεσή του είναι
συντριπτικά μικρότερα. Η Νοτιοαφρικανίδα νομπελίστρια Ναντίν Γκόρντιμερ
συμφωνεί μαζί του: ο αιώνας αυτός σημαδεύτηκε από το τέλος της αποικιοκρατίας.
Οι Ολλανδοί και οι Γάλλοι εκδιώχθηκαν από την Ασία. Οι Γάλλοι, οι Πορτογάλοι
και οι Άγγλοι αναγκάστηκαν να φύγουν από την Αφρική. Και το καθεστώς του
απαρτχάιντ ηττήθηκε στη Νότια Αφρική. Η οικονομική κυριαρχία του ανθρώπου επί
των ομοίων του επιμένει. Πέθανε όμως, ατιμασμένη, η παράλογη θεωρία της
φυλετικής ανωτερότητας.

Ένα από τα μεγαλύτερα επιτεύγματα του 20ού αιώνα, συνεχίζει στο ίδιο πνεύμα ο
Ισπανός ζωγράφος Άντονι Τάπιες, είναι το γεγονός ότι το λεγόμενο «πνεύμα του
δυτικού πολιτισμού» έπαψε να είναι το κέντρο του κόσμου. Όχι πως θα
πανηγυρίσουμε για την παρακμή μας. Ούτε θα ξεχάσουμε τις θετικές πλευρές του
πολιτισμού μας. Πρέπει να επισημάνουμε, όμως, ότι η Δύση δεν θα αναγεννηθεί αν
δεν απαλλαγούμε μια για πάντα από την επιθυμία να κυριαρχούμε, να επιβάλλουμε,
να εκμεταλλευόμαστε τους ανθρώπους που ζουν σ’ αυτή τη Γη, μαζί με την ίδια τη
Γη. Δεν μας είναι αρκετό λοιπόν ότι θέσαμε τις βάσεις, εύθραυστες ασφαλώς,
μιας νέας αντίληψης που βασίζεται στον σεβασμό του πολιτισμού, της γνώσης, των
τεχνών και των θρησκειών άλλων λαών, που έζησαν σε άλλες εποχές;

Σε έναν κόσμο που καταρρέει κάτω από το βάρος της κερδοφορίας, τονίζει ο Ανρί
Καρτιέ-Μπρεσόν, σ’ έναν κόσμο στον οποίο εισβάλλουν οι αρπακτικές σειρήνες της
τεχνοκρατίας, της βουλιμίας της εξουσίας και της παγκοσμιοποίησης ­ που
αποτελεί τη νέα δουλεία ­ σ’ έναν τέτοιο κόσμο, πέρα απ’ όλα αυτά, η φιλία και
ο έρωτας εξακολουθούν να υπάρχουν. «Ζήτω ο Μπακούνιν!», κραυγάζει ο μεγάλος
φωτογράφος για να αποχαιρετήσει τον αιώνα που συντρόφεψε σχεδόν από την αρχή
του. Γιατί, όπως λέει, η αναρχία είναι μια ηθική.