Όταν θα τελειώσει η γιορτή στη Γουώλ Στρητ…

Η άνοδος της Γουώλ Στρητ προκαλεί χαμόγελα. Τι θα γίνει, όμως, αν η αμερικανική χρηματιστηριακή αγορά καταρρεύσει;

Η ημερομηνία για την αλλαγή της χιλιετίας πλησιάζει. Μέσα όμως στο γενικό
κλίμα ευφορίας, μια άλλη επέτειος δείχνει να αγνοείται από πολλούς. Δεκέμβριος
του 1996 ήταν όταν ο διοικητής της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των Ηνωμένων
Πολιτειών έκανε τη διάσημη προειδοποίησή του για «παράλογη υπερβολή» στο
αμερικανικό Χρηματιστήριο. Τότε το αφεντικό της FED δεν ήταν σίγουρο ότι οι
τιμές των μετοχών είχαν «ανέβει υπέρμετρα». Ωστόσο, τρία χρόνια αργότερα, με
τον βιομηχανικό δείκτη Ντάου Τζόουνς να βρίσκεται 4.800 μονάδες υψηλότερα, η
αμφιβολία έχει εξαφανιστεί. Η χρηματιστηριακή αγορά είναι ξεκάθαρα υπερβολική
και παράλογη.

Αυτή η διαπίστωση δεν θα ήταν τόσο τρομακτική αν γινόταν το 1987 ή στα μέσα
της δεκαετίας του ’70 όταν οι «φούσκες» έσκασαν και οι τιμές πραγματοποίησαν
εντυπωσιακές πτώσεις. Και αυτό διότι οι επενδυτές που τότε βασίζονταν στον
«χάρτινο» πλούτο τους ήταν λιγότεροι. Επιπλέον, λιγότεροι ήταν τότε και οι
επιχειρηματίες που βασίζονταν στην άνοδο της χρηματιστηριακής αγοράς
προκειμένου να διατηρήσουν και να αναπτύξουν το επιχειρηματικό τους δαιμόνιο.
Ίσως το ξεπούλημα που τώρα φαίνεται αναπόφευκτο να προκαλέσει μόνο παροδικές
ζημιές. Ωστόσο, οι πιθανότητες να τη γλιτώσουμε και αυτή τη φορά φθηνά είναι
ελάχιστες. Η αμερικανική οικονομία και η χρηματιστηριακή αγορά έχουν γίνει
αναπόσπαστα συστατικά η μία της άλλης.

Η αισιοδοξία

«Κάθε αισιόδοξη πρόβλεψη για την οικονομία βασίζεται στη γενική παραδοχή ότι
οι τιμές των μετοχών θα συνεχίσουν να κινούνται προς τα πάνω ή θα παρουσιάσουν
μικρές μεταβολές», λέει ο οικονομολόγος Χένρι Κάουφμαν. «Ποτέ από τον Β’
Παγκόσμιο Πόλεμο και μετά δεν είμαστε τόσο εξαρτημένοι από το Χρηματιστήριο
όσο σήμερα». Οι οικονομολόγοι μετρούν τα είδη αυτής της εξάρτησης. Η
διασημότερη από αυτές τις εξαρτήσεις είναι το λεγόμενο «wealth effect»
(επίδραση του πλούτου): η άνοδος των τιμών των μετοχών ενθαρρύνει τους
καταναλωτές να ξοδέψουν και να δανειστούν περισσότερα. Πρόκειται για δύο
δραστηριότητες που σίγουρα θα μειωθούν κατακόρυφα, συρρικνώνοντας την
οικονομία, αν ο Ντάου Τζόουνς πέσει κατά 30% ή περισσότερο και διατηρηθεί σε
αυτά τα χαμηλά επίπεδα για τουλάχιστον έξι μήνες.

Ακόμη και άνθρωποι οι οποίοι δεν διαθέτουν μετοχές παρακολουθούν τη
χρηματιστηριακή επικαιρότητα καθημερινά. Γι’ αυτούς μια ανοδική
χρηματιστηριακή αγορά σημαίνει ότι η οικονομία πηγαίνει πολύ καλά και ότι οι
δουλειές τους δεν κινδυνεύουν, σημειώνει ο Έντουαρντ Μάκιλβι, οικονομολόγος
του επενδυτικού οίκου Γκόλντμαν Σάξ. Έτσι, και αυτοί ξοδεύουν περισσότερα από
το εισόδημά τους με σύμμαχο τον δανεισμό. Το ξεπούλημα στη χρηματιστηριακή
αγορά θα αντιστρέψει όλες αυτές τις λειτουργίες. Οι καταναλωτές θα μειώσουν
τις δαπάνες τους. Το ίδιο θα κάνουν και οι επιχειρήσεις. Η δημιουργία νέων
θέσεων εργασίας θα σταματήσει. Η ανεργία θα αυξηθεί και τα εισοδήματα θα
ψαλιδιστούν. Δεν θα γίνει όμως το ίδιο και με τα χρέη και όλοι ­ επιχειρήσεις
και νοικοκυριά ­ θα μειώσουν ακόμη περισσότερο τις δαπάνες τους προκειμένου να
αποπληρώσουν τα χρέη τους και να αποκαταστήρουν τις αποταμιεύσεις που
μειώθηκαν κατά τη διάρκεια της πτώσης της αγοράς. «Το ξεπούλημα θα προκαλέσει
την πρώτη οικονομική κρίση στην ιστορία μας που θα οφείλεται στο
Χρηματιστήριο», λέει ο Στίβεν Ρόουτς, επικεφαλής οικονομολόγος του επενδυτικού
οίκου Μόργκαν Στάνλι Ντιν Γουίτερ. Όμως δεν χάνει την αισιοδοξία του. Παρά το
ότι περιμένει ένα ξεπούλημα στη χρηματιστηριακή αγορά, δεν προβλέπει το
ξέσπασμα μιας οικονομικής κρίσης. Όταν η πτώση θα έλθει στο Χρηματιστήριο ο
Ρόουτς και πολλοί άλλοι θα στραφούν στον διοικητή της Ομοσπονδιακής Τράπεζας
των ΗΠΑ, ο οποίος θα πρέπει να ρίξει τα επιτόκια. Επιπλέον θα πρέπει να πάρει
και άλλα συνοδευτικά μέτρα προκειμένου να προλάβει τις αλυσιδωτές αρνητικές
αντιδράσεις της χρηματιστηριακής πτώσης στην πραγματική οικονομία.

Ωστόσο, οι πιθανότητες πληγμάτων στην οικονομία θα είναι εξαιρετικά μεγάλες.
Και μάλιστα σε τομείς που θα είναι δύσκολο να ελεγχθούν. Πολλές επιχειρήσεις,
για παράδειγμα, δεν διοχετεύουν σήμερα κεφάλαια στα ασφαλιστικά ταμεία των
εργαζομένων τους. Και αυτό διότι τα ίδια τα ασφαλιστικά ταμεία αποκομίζουν
μεγάλα κέρδη από την άνοδο της χρηματιστηριακής αγοράς.

Όσο οι μετοχές διατηρούν την αξία τους τα επιχειρηματικά κεφάλαια που θα
χρησιμοποιούνταν ως εργοδοτικές εισφορές μένουν στις επιχειρήσεις και
διογκώνουν τα κέρδη τους ή επενδύονται σε νέα προϊόντα και εξοπλισμό,
δραστηριότητες που συντηρούν την αλματώδη ανάπτυξη της οικονομίας. Αν το
Χρηματιστήριο σημειώσει απότομη πτώση, αυτά τα κεφάλαια θα πρέπει να
διοχετευτούν στα ασφαλιστικά-συνταξιοδοτικά ταμεία προκειμένου να συνεχίσουν
να πληρώνουν συντάξεις.

Οι δωρεές από ιδρύματα θα σημειώσουν, επίσης, μεγάλη μείωση ύστερα από ένα
ξεπούλημα στο Χρηματιστήριο. Και αυτά τα κεφάλαια είναι πολύ σημαντικά, καθώς
χρηματοδοτούν χιλιάδες ερευνητικά προγράμματα τα οποία προωθούν την
επιστημονική γνώση και την απασχόληση. Το ύψος των δωρεών εξαρτάται σε μεγάλο
βαθμό από τον πλούτο των ιδρυμάτων και αυτός ο πλούτος εξαρτάται σε μεγάλο
βαθμό από την πορεία του Χρηματιστηρίου. Αυτό συμβαίνει επειδή τα ιδρύματα
επενδύουν κατά κόρον στη Γουώλ Στρητ. Ο όγκος και η αξία των δερεών αυξήθηκαν
σημαντικά τα τελευταία χρόνια παράλληλα με την άνοδο του Χρηματιστηρίου. Ένα
ξεπούλημα θα αντιστρέψει και αυτήν τη θετική τάση.

Σε ένα άλλο επίπεδο, οι συγχωνεύσεις μεταξύ των επιχειρήσεων, και ειδικότερα
αυτές στις οποίες η μία εταιρεία πληρώνει την άλλη με μετοχές της, θα γίνουν
πολύ πιο δύσκολες. «Υπάρχει μια αίσθηση ότι με αυτήν την απογειωμένη
χρηματιστηριακή αγορά δεν υπάρχει καμία επιχειρηματική εξαγορά ή συγχώνευση
που δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί», λέει ο Πίτερ Μπέρνσταϊν, οικονομολόγος και συγγραφέας.

Επιπλέον υπάρχει σήμερα και η ευρύτατα διαδεδομένη πρακτική της πληρωμής μέσω
δικαιωμάτων μετοχών. Πρόκειται για μια πρακτική που εφαρμόζεται σε όλα τα
επίπεδα μιας επιχείρησης, από τα ανώτερα μέχρι και τον τελευταίο εργαζόμενο.
Μια σημαντική πτώση στη χρηματιστηριακή αγορά που θα κρατήσει για αρκετό
χρονικό διάστημα θα απαξιώσει αυτά τα δικαιώματα.

«Προφανώς, πολλοί άνθρωποι θα χάσουν τον ύπνο τους», λέει ο Ντιν Μπέικερ,
διευθυντής του Κέντρου Οικονομικών και Πολιτικών Ερευνών που εδρεύει στην
Ουάσιγκτον, «και θα πιέσουν για να πληρωθούν με μετρητά». Τέλος, υπάρχουν όλες
αυτές οι εταιρείες του Ίντερνετ που γνωρίζουν ημέρες δόξας. Βάζουν όλο και
περισσότερες νέες μετοχές στο Χρηματιστήριο και τις παρακολουθούν να
ανεβαίνουν συνεχώς, παρά το γεγονός ότι πολλές από αυτές τις εταιρείες δεν
έχουν καταφέρει ακόμη να κερδίσουν ούτε ένα δολάριο. Ο πλούτος που προσφέρει η
χρηματιστηριακή αγορά καλύπτει αυτό το… έλλειμμα. Επιπλέον αυτή η
χρηματιστηριακή άνοδος κάνει εφικτό τον δανεισμό και τη μεγέθυνση και το
κυνήγι της επιτυχίας σε μια νέα τεχνολογία δυναμική και πολλά υποσχόμενη. Ή
μήπως δεν είναι έτσι; Είναι η νέα τεχνολογία που κεντρίζει το επιχειρηματικό
δαιμόνιο των επιχειρηματιών του Ίντερνετ ή είναι αυτή καθαυτή η
χρηματιστηριακή αγορά.

Πιθανόν και τα δύο. Πρέπει ωστόσο να περιμένουμε για το ξεπούλημα στη
χρηματιστηριακή αγορά προκειμένου να βγάλουμε πιο ασφαλή συμπεράσματα για τις
αλλαγές που έχει επιφέρει το Ίντερνετ, μια νέα τεχνολογία σε μια
πολυδιαφημισμένη Νέα Οικονομία.