ΔΡΟΜΟΙ

Μια βραδιά…

… ζεστή απριλιάτικη του 1990, ο Μίσα Γκλένι έσφιξε για πρώτη φορά το χέρι
του Φράνιο Τούτζμαν, σε ένα ταπεινό προάστιο του Ζάγκρεμπ. Δίπλα τους, ένα
πελώριο χοιρινό σιγοψηνόταν στη φωτιά, στάζοντας λίπος. Οι σύντροφοι του
Τούτζμαν έγλειφαν τα χείλη τους. Και αυτός έδειχνε χαρούμενος σαν παιδί. Ήταν
πια βέβαιος πως θα ήταν ο αδιαφιλονίκητος νικητής στις πρώτες ελεύθερες
εκλογές της Κροατίας ύστερα από εβδομήντα χρόνια. Έτρεμε από τη χαρά του. Η
Κροατία ήταν ακόμη μέρος της παλιάς Γιουγκοσλαβίας, αλλά ο Τούτζμαν ήξερε πως
είχε μπει στον δρόμο της ανεξαρτησίας και πως σύντομα θα γινόταν πρόεδρος της
χώρας του.

Ήταν…

… και ιστορικός. Κάποτε έγραφε για άλλους ­ για τον Τίτο ­ αλλά μετά το 1960
έγραφε πια για τον εαυτό του, όταν στρατεύτηκε στον κροατικό εθνικισμό. Έγραφε
τη νέα κροατική ιστορία, για το χιλιόχρονο όνειρο των Κροατών εθνικιστών να
ζήσουν χωρίς τους Σέρβους. Ήταν στρατευμένος σε αυτή την ιδέα και εκεί ακριβώς
βρισκόταν η δύναμή του, πιστεύει ο Μίσα Γκλένι. Ο Λόρδος Όουεν, που τον
γνώρισε στις βασανιστικές διαπραγματεύσεις για την ειρήνευση στη Βοσνία, λέει
πως είχε «ένα σκοπό στη ζωή του, να καταλάβει όλες τις περιοχές που πίστευε
ότι ανήκαν ιστορικά στην Κροατία και γι’ αυτό τον σκοπό μπορούσε να
χρησιμοποιήσει όλα τα μέσα». Ο πρώην υπουργός Εξωτερικών της Βρετανίας δεν
άργησε να διαπιστώσει πως ο Τούτζμαν δεν κρατούσε ποτέ τον λόγο του ­ αδιάφορο
σε ποιον τον είχε δώσει.

Υπήρξαν…

… πολλές άλλες συναντήσεις του Μίσα Γκλένι με τον Τούτζμαν, στις οποίες ο
Βρετανός δημοσιογράφος είχε την ευκαιρία να διαπιστώσει πόσο ήταν ανασφαλής
και απρόβλεπτος ο Κροάτης ηγέτης. Δεν άντεχε στον αντίλογο και ακόμη και όταν
διαπραγματευόταν, κυριευόταν από υστερικές κρίσεις. Μια φορά που ο Γκλένι τον
ρώτησε αν θα μπορούσε να προχωρήσει σε πολιτικό συμβιβασμό με τους Σέρβους του
Κνιν, εκείνος ξέσπασε σε ουρλιαχτά: «Το Κνιν είναι ιερό, μ’ ακούς; Ιερό!
Ιερό!» Η Κροατία, έλεγε ο Τούτζμαν, ανήκει στην Κεντρική Ευρώπη και δεν έχει
πολιτιστικούς δεσμούς με τα Βαλκάνια και άλλες πρώην οθωμανικές περιοχές. Αυτή
ακριβώς ήταν η πολιτική γραμμή του Τούτζμαν, που ποτέ δεν μπόρεσε να κρύψει το
μίσος του για τους Μουσουλμάνους της Βοσνίας.

Ήταν ρατσιστής…

… λέει ο Γκλένι, και όλους αυτούς δεν τους έβλεπε παρά σαν μισητούς
αποστάτες που άξιζε να εξοντωθούν. Η μεγάλη του επιτυχία ήταν ότι κατόρθωσε να
εξασφαλίσει πρώτα τη γερμανική και ύστερα την αμερικανική υποστήριξη για την
ανεξαρτησία της Κροατίας και αργότερα για τη σχεδόν απόλυτη αυτονομία των
Κροατών της Βοσνίας. Εξαπολύοντας πογκρόμ κατά των Μουσουλμάνων και ξεθάβοντας
το ναζιστικό παρελθόν των Ουστάσι για να στερεώσει την εξουσία του στην
Κροατία, έγινε το «τέρας» της Δύσης. (Χθες, στην κηδεία του, ήταν εντυπωσιακή
η απουσία ξένων αρχηγών κρατών ­ μόνο ο Ντεμιρέλ έδωσε το «παρών».) Μα,
αντίθετα με τον Μιλόσεβιτς, ο Φράνιο Τούτζμαν ήταν το δικό της «τέρας».