ΔΡΟΜΟΙ

Ποιος είναι αυτός;…

… ο Χούλιο Καμπρέρα που έγραψε αυτό το δοκίμιο, ανακατεύοντας
εκατό χρόνια κινηματογράφου και φιλοσοφίας; «Επαγγελματίας» φιλόσοφος,
διδάσκει στο Πανεπιστήμιο της Μπραζίλια (που σίγουρα πρέπει να βρίσκεται κάπου
στη Βραζιλία). Γιατί το δοκίμιό του επιγράφεται «Σινεμά: 100 χρόνια
φιλοσοφίας»; Επειδή μέσα από αυτό περνάει ολόκληρη η ιστορία της φιλοσοφίας,
στενά δεμένη με σκηνοθέτες και με τις ταινίες τους. Τι πιστεύει ο Καμπρέρα;
Πως το σινεμά είναι μια άλλη, διαφορετική γλώσσα, που στέκεται ισάξια δίπλα
στη λογοτεχνία και τη φιλοσοφία. Είναι ένα εκφραστικό μέσον μέθεξης, που
βασίζεται στο συναίσθημα: αυτό που βλέπει κανείς πάνω στο πανί είναι
«αληθινό», φτάνει να είναι έστω και λίγο πιστευτό. Έστω και χωρίς να το ξέρει,
έστω και χωρίς να το θέλει, ο σκηνοθέτης φέρνει αυτό το συναίσθημα κοντά στα
πιο επίμονα ανθρώπινα προβλήματα. Ο σκηνοθέτης που κάνει «τέχνη», θα πει
κανείς. Μα όχι, λέει ο Καμπρέρα. Ολόκληρο το σινεμά είναι στημένο έτσι.

Όλες οι ταινίες…

… οι κοσμογονικές ­ από τις πιο λαϊκές μέχρι του Στίβεν Σπίλμπεργκ ­ δεν
θα είχαν υπάρξει, αν δεν είχαν υπάρξει πριν από αυτές οι προσωκρατικοί
φιλόσοφοι, αυτοί που αναρωτιούνταν ποια να ήταν τάχα η πρώτη ύλη του
σύμπαντος: να ήταν άραγε το νερό, ο αέρας, η γη, η φωτιά; Έτσι, οι σκηνοθέτες
αυτών των ταινιών δείχνουν στο πανί τους πότε το νερό, πότε τον αέρα, πότε τη
γη, πότε τη φωτιά, γιατί όποτε ένα από αυτά τα στοιχεία «εξοργίζεται», φέρνει
προβλήματα σε όλους τους ανθρώπους. Η φιλοσοφία του Αριστοτέλη τοποθετείται
τολμηρά πλάι στον «Κλέφτη ποδηλάτων» του Ντε Σίκα (φωτό): ο νεορεαλισμός πλάι
στο «εικός». Η φιλοσοφία του Πλάτωνα πρέπει να έχει κάποια σχέση με τον
«Κυνηγό» του Μάικλ Τσιμίνο, αλλιώς ο Καμπρέρα δεν θα αφιέρωνε ένα ολόκληρο
κεφάλαιο σε αυτή την ταινία.

Η θεία πρόνοια…

… υπάρχει άραγε μόνη της ή μήπως συνυπάρχει με μια «κακή πρόνοια»;
αναρωτιόταν ο Θωμάς ο Ακινάτης. Το ίδιο ερώτημα έθεσε και ο Ρομάν Πολάνσκι, με
το «Μωρό της Ρόζμαρι». Την αναζήτηση της «ουσίας» και της «αιτιότητας» των
Βρετανών εμπειριοκρατών Τζον Λοκ και Ντέιβιντ Χιουμ μπορεί κανείς να τη
συναντήσει και στις ταινίες του Μπάτμαν και του Κουέντιν Ταραντίνο. Ο Καμπρέρα
βρίσκει πολλούς άλλους τέτοιους δεσμούς: της απαισιόδοξης φιλοσοφίας του
Σοπενχάουερ με το σινεμά του Μπουνιουέλ, του Νίτσε με τις ταινίες του Κλιντ
Ήστγουντ, του Σαρτρ με το «Θέλμα και Λουίζ» του Ρίντλεϊ Σκοτ.

Για το τέλος…

… ο Καμπρέρα φυλάει ένα ολόκληρο κεφάλαιο για τον φιλόσοφο
Βιτγκενστάιν. Δεν μπορεί να κρύψει πως είναι ο αγαπημένος του. Γιατί έγραφε
βιβλία πολύ δύσκολα και του άρεσε να βλέπει ταινίες πολύ εύκολες: γουέστερν,
αστυνομικές, μιούζικαλ. Γιατί έγραψε αυτή την περίφημη φράση: «Αν για κάτι δεν
έχει κανείς τίποτα να πει, αξίζει να τολμήσει». Που ο Καμπρέρα θα μπορούσε να
την ξαναγράψει έτσι: «Αν για κάτι δεν έχει κανείς τίποτα να πει με τη
συνηθισμένη καθημερινή γλώσσα, αξίζει να τολμήσει με το σινεμά».