Οι νέες θεραπείες μείωσαν στο μι σό τους θανάτους από έμφραγμα

Ο εχθρός είναι ένας. Το όνομα αυτού: έμφραγμα. Η λέξη που τρομάζει τόσο τον
κόσμο, ταλανίζει το ίδιο και τους γιατρούς. Το έμφραγμα του μυοκαρδίου και οι
τρόποι αντιμετωπίσεώς του ήταν και το θέμα που κυριάρχησε στο 72ο Διεθνές
Συνέδριο της Αμερικανικής Καρδιολογικής Εταιρείας, το οποίο έγινε πρόσφατα
στην Ατλάντα των ΗΠΑ.

Τη μερίδα του λέοντος διεκδικεί μέσα στα συνεχώς επεκτεινόμενα πεδία μελέτης
στην Καρδιολογία το έμφραγμα του μυοκαρδίου ­ αυτό που πριν από αιώνα οι
γιατροί της εποχής περιέγραψαν ως «βίαιη συνέπεια της αποφράξεως μιας
στεφανιαίας αρτηρίας από έναν όγκο αίματος (θρόμβο), που αναπτύσσεται επάνω σε
μια αθηρωματική πλάκα».

Έκτη η Ελλάδα στα εμφράγματα

Η σημασία που δίνουν οι ερευνητές ανά την υφήλιο στο έμφραγμα δεν είναι
τυχαία, καθώς η στεφανιαία νόσος αποτελεί την πρώτη αιτία θανάτου σε όλες τις
ανεπτυγμένες χώρες ­ και στην Ελλάδα. Η στεφανιαία νόσος αποτελεί την πιο
συχνή καρδιοπάθεια και στη χώρα μας, όπου καταγράφονται κάθε χρόνο 7.500-8.000
εμφράγματα. Σύμφωνα, όμως, με μια μεγάλη ευρωπαϊκή μελέτη (MONICA), η οποία
δημοσιεύθηκε πρόσφατα, η Ελλάδα βρίσκεται όσον αφορά τη συχνότητα της
στεφανιαίας νόσου στην έκτη θέση μέσα στην Ευρώπη ­ περίπου στα ίδια επίπεδα
με τις άλλες μεσογειακές χώρες.

Τριάντα δύο θάνατοι ανά 100.000 πληθυσμού στην Ελλάδα οφείλονται κάθε χρόνο σε
καρδιαγγειακά αίτια, έναντι 23 θανάτων ανά 100.000 το 1970. «Από το 1970 έως
σήμερα παρατηρήθηκε αύξηση αυτών των θανάτων της τάξεως του 32%», λέει ο
αναπληρωτής καθηγητής Καρδιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και πρώην πρόεδρος
της Ελληνικής Καρδιολογικής Εταιρείας κ. Χριστόδουλος Στεφανάδης, ο οποίος
συμμετείχε στο συνέδριο.

«Αιτία αυτής της αύξησης ήταν το ότι οι παράγοντες κινδύνου για καρδιοπάθειες
παρουσίαζαν έως πρόσφατα στη χώρα μας αυξητική πορεία».

Ο δυτικός τρόπος διατροφής (σε αντιδιαστολή με την υγιεινή, παραδοσιακή
«μεσογειακή δίαιτα»), το άγχος της σύγχρονης ζωής και η καθιστική εργασία των
Ελλήνων ήταν παράγοντες που συνετέλεσαν σε αυτή την αύξηση.

Αναλογία ανδρών – γυναικών

«Οι άλλες ανεπτυγμένες χώρες σταθεροποίησαν τους παράγοντες κινδύνου πιο
ενωρίς από εμάς ­ σταθεροποίηση που εμείς επιτύχαμε μόνο τα τελευταία λίγα
χρόνια», επισημαίνει ο κ. Στεφανάδης. «Παρά την “καθυστέρηση”, όμως, αυτή της
Ελλάδας, η χώρα μας εξακολουθεί να βρίσκεται σε χαμηλή θέση μεταξύ των
ευρωπαϊκών χωρών στη θνητότητα από καρδιαγγειακές παθήσεις».

Το 75% των εμφραγμάτων στη χώρα μας αφορά τους άνδρες και το 25% τις γυναίκες.
Δηλαδή, η αναλογία είναι 3 άνδρες προς μία γυναίκα. Η μέση ηλικία των Ελλήνων
που παθαίνουν έμφραγμα είναι τα 60 χρόνια και των Ελληνίδων τα 69,5 χρόνια.

Ένα στα 10 εμφράγματα στην Ελλάδα καταλήγει σε θάνατο. Υπάρχει, όμως, διαφορά
στη θνητότητα μεταξύ ανδρών και γυναικών. Στους άνδρες (σύμφωνα με τα στοιχεία
του 1995) η θνητότητα ήταν 8,5%, ενώ στις γυναίκες 17,1% και το ποσοστό αυτό
αυξάνεται με την ηλικία. Οι θάνατοι αυτοί μειώθηκαν κατά το ήμισυ μέσα στα
τελευταία 3-4 χρόνια. «Τελευταίες μελέτες δείχνουν ότι το ποσοστό θνητότητας
μειώνεται θεαματικά στο 6-7% λόγω της εφαρμογής της θρομβολυτικής θεραπείας»,
λέει ο κ. Στεφανάδης. «Ενδεχομένως, να υπήρχε περαιτέρω μείωση αν ήταν δυνατό
να εφαρμοσθεί η αγγειοπλαστική σε ευρεία κλίμακα».

Θρομβόλυση ή αγγειοπλαστική;

Για την αντιμετώπιση του εμφράγματος του μυοκαρδίου έχουν αναπτυχθεί τα
τελευταία χρόνια δύο μέθοδοι: η θρομβόλυση και η αγγειοπλαστική.

Η πρώτη συνίσταται στη χορήγηση θρομβολυτικού φαρμάκου μέσα στην κυκλοφορία,
με σκοπό να διασπάσει τον θρόμβο που προκάλεσε την απόφραξη της στεφανιαίας
αρτηρίας η οποία είναι υπεύθυνη για το έμφραγμα. Η δεύτερη συνίσταται στην
ανάπτυξη ειδικού ευέλικτου διαστολέα (μπαλόνι) που έχει σαν στόχο τη διάνοιξη
της στενωμένης αρτηρίας η οποία είναι υπεύθυνη για το έμφραγμα.

Στο συνέδριο της Ατλάντας έγιναν πολλές ανακοινώσεις για νέα θρομβολυτικά
φάρμακα, τα οποία αποτελούν βελτιωμένες παραλλαγές των παλαιών. Έγινε επίσης
μεγάλη επιστημονική συζήτηση για το ποια από τις δύο μεθόδους ­ θρομβόλυση και
αγγειοπλαστική ­ είναι πιο αποτελεσματική. Έναυσμα για τις συζητήσεις αυτές
έδωσε η δημοσίευση στο έγκυρο ιατρικό περιοδικό «Ιατρική Επιθεώρηση της Νέας
Αγγλίας» μιας νέας μελέτης από την Ολλανδία.

Πώς έγινε η μελέτη

Οι γιατροί του νοσοκομείου Ντε Βεεζενλάντεν «μελέτησαν» 395 ασθενείς με οξύ
έμφραγμα. Σε μερικούς από αυτούς εφαρμόσθηκε αγγειοπλαστική, ενώ οι υπόλοιποι
υποβλήθηκαν σε θρομβολυτική θεραπεία με το φάρμακο στρεπτοκινάση. Η
θνησιμότητα που παρατηρήθηκε ήταν αντιστοίχως 13% και 24%, ενώ νέο έμφραγμα
έπαθε το 6% των ασθενών της πρώτης ομάδας και το 22% της δεύτερης. Οι
ερευνητές παρακολούθησαν επί πέντε χρόνια τους ασθενείς και κατέληξαν στο
συμπέρασμα ότι πιο αποτελεσματική θεραπεία είναι η αγγειοπλαστική.

«Σύγχρονες μελέτες δείχνουν ότι η άμεση αγγειοπλαστική υπερτερεί έναντι της
θρομβόλυσης, αρκεί να γίνεται σύντομα από την έναρξη των συμπτωμάτων και από
ειδικό εκπαιδευμένο ιατρικό προσωπικό σε πλήρως εξοπλισμένα ιατρικά κέντρα»,
υπογραμμίζει ο κ. Στεφανάδης.

Ανάλογα ευρήματα είχε και μία μελέτη από το Καρδιολογικό Κέντρο του
Λούνβιχσχάφεν στη Γερμανία, η οποία παρουσιάσθηκε στο συνέδριο. Οι επιστήμονες
«μελέτησαν» 10.000 ασθενείς και κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι τα ποσοστά
θνησιμότητας μετά την αγγειοπλαστική είναι μικρότερα από αυτά μετά τη
θρομβολυτική θεραπεία (6,4% και 11,3%).

Η σωτήρια ώρα

Ποια είναι τα σημάδια του εμφράγματος

Χριστόδουλος Στεφανάδης, αναπληρωτής καθηγητής Καρδιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και πρώην πρόεδρος της Ελληνικής Καρδιολογικής Εταιρείας. Στο 72ο Διεθνές Συνέδριο της Αμερικανικής Καρδιολογικής Εταιρείας παρουσίασε μια ειδική τεχνική που έχουν επινοήσει (στην Πανεπιστημιακή Καρδιολογική Κλινική του Ιπποκρατείου) για την πρόγνωση της στεφανιαίας νόσου

Όλοι οι ειδικοί συμφωνούν ότι το κοινό δεν είναι επαρκώς ενημερωμένο για τα
συμπτώματα τού εμφράγματος, γεγονός που καθυστερεί σημαντικά την αναζήτηση
ιατρικής φροντίδας ­ κάτι που με τη σειρά του επηρεάζει και την
αποτελεσματικότητα των θεραπειών, αφού αυτές αποδίδουν καλύτερα όταν
εφαρμόζονται την ώρα που ακολουθεί την εμφάνιση των πρώτων συμπτωμάτων. Εννέα
φορές στις δέκα το έμφραγμα εκδηλώνεται όταν ο ασθενής αναπαύεται ή κατά τη
διάρκεια του ύπνου. Μερικές φορές εμφανίζεται έπειτα από ασυνήθιστη σωματική
προσπάθεια, έντονη συναισθηματική φόρτιση, ένα βαρύ γεύμα ή υπερκατανάλωση
καφέ. Το πρώτο σύμπτωμα είναι ένας αιφνίδιος, δυνατός πόνος στην πρόσθια
θωρακική χώρα, ο οποίος αντανακλάται στους ώμους, στα μπράτσα, στο σαγόνι,
στον αυχένα και στη ράχη, προκαλεί έντονη δυσφορία στον ασθενή, ενώ μπορεί να
συνοδεύεται από στομαχικές διαταραχές. Αν ένας ασθενής αναπτύξει τέτοιο πόνο,
πρέπει αμέσως να καλέσει ασθενοφόρο.

Καθυστέρηση στη θεραπεία

Σήμερα, γίνονται στην Ελλάδα πάνω από 7.000 αγγειοπλαστικές, ενώ οι επεμβάσεις
αορτοστεφανιαίας παράκαμψης (μπάι-πας) είναι γύρω στις 5.500. Στο εξωτερικό
καταφεύγουν πια μόνο λίγες εκατοντάδες καρδιοπαθών και οι περιπτώσεις αυτές
αφορούν πια μόνο εγχειρήσεις «μπάι-πας». Θεαματική είναι η αύξηση του αριθμού
των αγγειοπλαστικών στη χώρα μας, από λίγες δεκάδες το 1979 έως χιλιάδες σήμερα.

«Η εφαρμογή της θρομβόλυσης στην Ελλάδα έχει μεγάλα μειονεκτήματα: μόνο το
12,5% των εμφραγματιών προσέρχονται στο νοσοκομείο μέσα σε μία ώρα από την
έναρξη των συμπτωμάτων, δηλαδή στον χρόνο μέσα στον οποίο η θρομβόλυση είναι
αποτελεσματική», τα μισά εμφράγματα στη χώρα μας θρομβολύονται μέσα σε
διάστημα από μία έως 12 ώρες από την έναρξη των συμπτωμάτων. Το τελικό
αποτέλεσμα, όμως, δεν είναι πάντα ικανοποιητικό, γιατί όσο συντομότερα
εφαρμοσθεί η θρομβολυτική θεραπεία, τόσο καλύτερη είναι και η εξέλιξη του ασθενούς».

Αξίζει, τέλος, να σημειωθεί ότι οι Έλληνες ερευνητές από την Καρδιολογική
Κλινική του Πανεπιστημίου Αθηνών (με επικεφαλής τον κ. Χ. Στεφανάδη)
παρουσίασαν ­ σε ειδική εκδήλωση που διοργάνωσε η Αμερικανική Καρδιολογική
Εταιρεία στην Ατλάντα ­ μια ειδική τεχνική που έχουν επινοήσει για την
πρόγνωση της στεφανιαίας νόσου (και την οποία είχαν παρουσιάσει για πρώτη φορά
«ΤΑ ΝΕΑ» τον Ιανουάριο του 1998). Ένα «θερμόμετρο» τοποθετείται στην
αθηρωματική πλάκα μέσα στο στεφανιαίο αγγείο. Ανάλογα με τη θερμοκρασία, οι
επιστήμονες είναι σε θέση να προβλέψουν ποια αθηρωματική πλάκα είναι πιθανό να
ραγεί και να προκαλέσει έμφραγμα του μυοκαρδίου.