ΔΡΟΜΟΙ

Μαθητής…

… του Πιερ Μπουρντιέ ήταν ο Λοΐκ Βακάν, πριν περάσει στην άλλη μεριά του
Ατλαντικού. Σήμερα, διδάσκει κοινωνιολογία στο Πανεπιστήμιο του Μπέρκλεϊ, στην
Καλιφόρνια. Πριν φτάσει εκεί, πέρασε από το άντρο του φιλελευθερισμού, στο
Πανεπιστήμιο του Σικάγου. Εκεί, στο γκέτο των μαύρων, έμαθε να κάνει τον
μποξέρ και ανακάλυψε πόσο είναι σημαντικό για την Αμερική το ποινικό και
αστυνομικό κράτος. Το ίδιο μοντέλο αρχίζει να ακολουθεί και η Ευρώπη, λέει ο
Βακάν στο βιβλίο του «Οι φυλακές της αθλιότητας» (εκδ. Raison d’ agir), στο
οποίο περιγράφει τη γιγάντωση των αστυνομικών και ποινικών μηχανισμών στην
Αμερική και τη διάδοση των αμερικανικών νεοφιλελεύθερων θεωριών στην Ευρώπη.
Αν υπερασπίζεται κάτι, είναι το υποπρολεταριάτο, που σήμερα θυσιάζεται στον
βωμό του φιλελευθερισμού.

Η αιτία…

… για την ποινικοποίηση της αθλιότητας είναι πως το κράτος θέλει έτσι να
στηρίξει το καθεστώς της προσωρινής και υποπληρωμένης μισθωτής εργασίας. Η
μετάβαση από το κράτος-πρόνοιας στο κράτος-φυλακή δεν αφορά όλους τους
Αμερικανούς. Αφορά τους ανεπιθύμητους, τους άχρηστους και τους ανυπότακτους
στη νέα οικονομική τάξη που επιβάλλεται μετά το τέλος του «κεϋνσιανοφορντικού»
κοινωνικού συμβιβασμού: δηλαδή το υποπρολεταριάτο των μεγάλων πόλεων, τα
εξαθλιωμένα τμήματα της εργατικής τάξης και όλους εκείνους που αρνούνται τη
μιζέρια της προσφερόμενης εργασίας καταφεύγοντας στη «μαύρη οικονομία» του
πεζοδρομίου που ο κυριότερος κλάδος της είναι το εμπόριο ναρκωτικών. Με
αναλογία επτακόσιους φυλακισμένους ανά εκατό χιλιάδες κατοίκους ­ δώδεκα φορές
περισσότερους από ό,τι στην Ευρώπη ­ οι ΗΠΑ είναι το δεύτερο κράτος-φυλακή
στον κόσμο μετά τη Ρωσία του Γιέλτσιν.

Η ποινικοποίηση…

… της κοινωνίας έχει άμεση σχέση με την επικράτηση του νεοφιλελευθερισμού,
υποστηρίζει ο Βακάν σε συνέντευξή του στη «Λε Μοντ». Δεν είναι τυχαίο, λέει,
που η Βρετανία συνδυάζει ταυτόχρονα την πιο απελευθερωμένη αγορά εργασίας στην
Ευρώπη, με τη μεγαλύτερη αύξηση του πληθυσμού των φυλακών (+50% την τελευταία
πενταετία) και την πιο προχωρημένη ιδιωτικοποίηση του σωφρονιστικού
συστήματος. Βέβαια, το ποινικό κράτος μοιάζει αντιφατικό μπροστά στη μείωση
του κράτους που κηρύσσει ο φιλελευθερισμός. Όμως, στην πραγματικότητα, ο
φιλελευθερισμός της οικονομίας πάει χέρι χέρι με την ποινικοποίηση της
κοινωνίας. Έτσι γεννιέται ένα κράτος-κένταυρος που ο Βακάν το ονομάζει
«φιλελεύθερο-πατερναλιστικό». Είναι φιλελεύθερο σε ό,τι αφορά την εφαρμογή του
«laissez-faire» στους μηχανισμούς που παράγουν τις κοινωνικές ανισότητες, αλλά
πατερναλιστικό και τιμωρητικό σε ό,τι αφορά τις συνέπειες από την απελευθέρωση
της αγοράς εργασίας και την κατάργηση της κοινωνικής προστασίας.

Η βία…

… των νέων εκφράζει την απόρριψη μιας εξουσίας που δεν αναγνωρίζεται ως
νόμιμη επειδή δεν έχει να προσφέρει παρά κλειστούς ορίζοντες, προσωρινές
θέσεις εργασίας και μια καθημερινή ζωή μέσα στην υλική και ηθική αθλιότητα. Τη
βία στα μεγάλα αστικά κέντρα, αυτή που θέτει σε αμφισβήτηση το κύρος του
κράτους, ο Βακάν τη βλέπει σαν ένδειξη δημοκρατικής ευαισθησίας: οι άνθρωποι
δεν αφήνονται να συντριβούν από τον Μολώχ της κίβδηλης οικονομίας. Όταν
εξεγείρονται, οι νέοι στέλνουν ένα πολιτικό μήνυμα στους εκπροσώπους του
κράτους. Μα εκείνοι φροντίζουν να το αποπολιτικοποιήσουν, γιατί δεν διαθέτουν
τα πολιτικά μέσα για να το αντιμετωπίσουν: δηλαδή, μια άλλη οικονομική πολιτική.