ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Όλοι πηγαίνουν χειρότερα

Όταν οι στρατιώτες προελαύνουν, οι στρατηγοί στέλνουν τελεσίγραφα και οι
πολιτικοί συναγωνίζονται σε υποκρισία, ο κόσμος δεν μπορεί παρά να στραφεί
στους ποιητές.

Στη Μόσχα. Οι συμπατριώτες μου, λέει η Μπέλλα Αχμαντουλίνα, δεν γνωρίζουν τη μελαγχολία

Η λέξη «μελαγχολία» δεν έχει μεγάλη εφαρμογή στη ρωσική γλώσσα, λέει σε
συνέντευξή της στη «Στάμπα» η διάσημη Ρωσίδα ποιήτρια Μπέλλα Αχμαντουλίνα,
πρώην σύζυγος του Γεβγένι Γεφτουσένκο. Η γλώσσα του Πάστερνακ και του
Μπρόντσκι έχει δύο λέξεις για να περιγράψει αυτή την κατάσταση. Οι Ρώσοι,
άλλωστε, τοποθετούνται πάντα στους αντίθετους πόλους. Αγαπούν τις ακραίες
καταστάσεις κι έχουν τη λέξη «grust» για να περιγράψουν τη δυστυχία, τη θλίψη,
την οκνηρία, που προέρχονται από την καθημερινότητα. Κι έπειτα χρησιμοποιούν
τη λέξη «skorb», που σημαίνει λύπη, αλλά έχει περισσότερο λογοτεχνική
διάσταση. Από την ευφορία οι Ρώσοι περνούν ξαφνικά στη βαθιά δυστυχία, από τη
χαρά στην κατάθλιψη, την ατονία που προκαλεί η μελαγχολία δεν τη γνωρίζουν.

(«Σ’ ένα θάλαμο νοσοκομείου στόλισαν ένα χριστουγεννιάτικο δέντρο/ Μοιάζει
παράταιρο στο μοναστήρι του πόνου/ Το φεγγάρι πάνω από το Λένιγκραντ φτάνει
στο παράθυρό μου/ μα δεν κάθεται πολύ – πολλά παράθυρα, μεγάλη αναμονή»).

Η 62χρονη ποιήτρια ήλθε στη Ρώμη για να μιλήσει σ’ ένα συνέδριο με θέμα μια
συγκεκριμένη μελαγχολία, αυτή που συνδέεται με το τέλος της εποχής, του αιώνα,
της χιλιετίας. Κι όταν τη ρώτησαν πώς άνθρωποι σαν κι εκείνη, που γνώρισαν
τόσο τον σταλινισμό όσο και την περεστρόικα, βιώνουν τις μεγάλες αλλαγές στη
Ρωσία, εκείνη θυμήθηκε τον Μαντελστάμ και τον Μπρόντσκι, που τα καλύτερά τους
ποιήματα τα έγραψαν στην εξορία. Η ζωή σήμερα στη Ρωσία είναι βαριά και
δύσκολη, είπε. Παρόλα αυτά, όμως, η ποίηση πηγαίνει καλά. Η σχέση του Ρώσου
αναγνώστη με τους ποιητές του είναι στενή. Δεν τους εγκαταλείπει.

(«Το φεγγάρι κινείται τώρα προς μια σφριγηλή, ανεξάρτητη ηλικιωμένη/ μπορείς
να ακούσεις τους ψιθύρους της καθώς προσπαθεί/ να κρυφτεί από τους γείτονές
της κι απ’ τον ελαφρύ της ύπνο/ να σπάσει τον κανόνα ­ του παράνομου κλάματος
το σφάλμα»).

Καταραμένη λογοτέχνις που δεν μπορούσε να ταξιδέψει στο εξωτερικό και μοίραζε
για χρόνια τα έργα της υπό τη μορφή «σαμιζντάτ», η Μπέλλα Αχμαντουλίνα
χαρακτηρίστηκε στη συνέχεια «ποιήτρια της περεστρόικα». Αν νοσταλγεί τα χρόνια
της παρανομίας, τότε που είχε στο πλευρό της ποιητές σαν τον Γεφτουσένκο και
τον Βοζνεσένσκι; Όχι βέβαια. Δεν είναι μόνο ο φόβος που κυριαρχούσε εκείνη την
εποχή, αλλά και η ανάγκη στην οποία βρέθηκαν πολλοί συνάδελφοι και φίλοι της
να κάνουν επιλογές, να βαδίσουν σε δρόμους άβατους και, ορισμένες φορές, όπως
συνέβη με τον μεγάλο της έρωτα, να διαπραγματευθούν την πνευματική τους
τιμιότητα. Εκείνη έμεινε πάντα πιστή στον εαυτό της. Όπως έγραφε τότε, γράφει
και τώρα.

(«Όλοι οι ασθενείς πηγαίνουν χειρότερα. Κι όμως, είναι παραμονή
Χριστουγέννων./ Αύριο κάποιοι θα λάβουν καλά νέα, άλλοι τηλεφωνήματα, άλλοι
δώρα. / Γείτονες μένουν ζωή και θάνατος: το φορείο είναι πάντα γεμάτο/ στις
μακριές νύχτες το ασανσέρ αναστενάζει.»).