Η νέα εποχή της Αφρικής

Δέκα χρόνια μετά την πτώση του, πίσω από τα συντρίμμια του Τείχους
διακρίνεται σήμερα τι άφησαν πίσω τους οι δύο υπερδυνάμεις όταν εγκατέλειψαν
την Αφρική.

Νέα «αρχιτεκτονική». Ο Ρίτσαρντ Χόλμπρουκ θα μιλήσει για το πώς βλέπει η Αμερική τη νέα «αρχιτεκτονική» της Αφρικής, στη διάρκεια περιοδείας στη Μαύρη Ήπειρο

Στην κορύφωση του Ψυχρού Πολέμου, στις αρχές της δεκαετίας του 1980, οι ΗΠΑ
και η ΕΣΣΔ πλημμύριζαν με χρήμα την Αφρική στο πλαίσιο του ανταγωνισμού τους
για επιρροή. Κάθε πλευρά ενίσχυε φιλικές χώρες ή επαναστάτες που προσπαθούσαν
να ανατρέψουν τους συμμάχους της άλλης πλευράς.

Όταν έληξε ο Ψυχρός Πόλεμος, πολλοί προέβλεπαν ένα νέο ξεκίνημα για την
Αφρική, μια δεύτερη «απελευθέρωση» μετά το τέλος του αποικιακού ζυγού. Τα
πράγματα δεν έγιναν ακριβώς έτσι.

Η πιο δραματική ανατροπή έγινε στην Αιθιοπία, όπου η απώλεια της σοβιετικής
υποστήριξης οδήγησε στην κατάρρευση του καθεστώτος του συνταγματάρχη
Μενγκίστου Χαϊλέ Μαριάμ, το 1991. Ανατράπηκε από μια συμμαχία επαναστατών, οι
οποίοι ήταν διατεθειμένοι να δεχτούν την ανεξαρτησία της Ερυθραίας. Όμως,
πέρυσι τον Μάιο, μια μικρή εδαφική διαφορά μεταξύ Αιθιοπίας και Ερυθραίας
μετατράπηκε απροσδόκητα σε ολομέτωπη σύρραξη.

Ο Χαϊλέ Μαριάμ

Στα εξήντα δύο του χρόνια, ο Μενγκίστου Χαϊλέ Μαριάμ έφτασε πριν από δύο
εβδομάδες στη Νότια Αφρική, όπου νοσηλεύεται για καρδιακά προβλήματα, με
διαβατήριο της Ζιμπάμπουε. Προηγουμένως είχε εξασφαλίσει τις διαβεβαιώσεις των
νοτιοαφρικανικών αρχών ότι δεν θα τον εκδώσουν στην Αιθιοπία, όπου δικάζεται
ερήμην με την κατηγορία της γενοκτονίας χιλιάδων πολιτικών αντιπάλων του στα
17 χρόνια που έμεινε στην εξουσία. Όμως, τώρα η Πρετόρια εξετάζει αίτημα της
Αιθοπίας για έκδοσή του.

Θύμα της νέας εποχής έπεσε και ο Μομπούτου Σέσε Σέκο του Ζαΐρ, άλλος ένας από
τους διαβόητους δικτάτορες της Αφρικής και βασικός σύμμαχος της Δύσης.

Έκκληση στις αντιμαχόμενες παρατάξεις του Κονγκό (πρώην Ζαΐρ) να τηρήσουν την
ειρηνευτική συμφωνία που υπέγραψαν πριν από μερικούς μήνες απηύθυνε προχθές ο
Ρίτσαρντ Χόλμπρουκ.

Ο επικεφαλής της αμερικανικής διπλωματίας στον ΟΗΕ είπε ότι και άλλες χώρες
είναι διατεθειμένες να βοηθήσουν, αλλά όχι πριν δουν ενδείξεις ειλικρίνειας
από τα ενδιαφερόμενα μέρη.

Το ίδιο μήνυμα θα μεταφέρει ο Χόλμπρουκ και τις προσεχείς ημέρες, σύμφωνα με
τους «Τάιμς της Νέας Υόρκης», στη διάρκεια περιοδείας του στην Ανγκόλα, τη
Ναμίμπια, τη Ζιμπάμπουε και τη Ζάμπια, που υποστηρίζουν την κυβέρνηση του
Κονγκό. Από τη Ζάμπια θα επισκεφθεί το Κονγκό, όπου θα συναντήσει τον πρόεδρο
της χώρας Λοράν Καμπίλα, καθώς και την Ουγκάντα και τη Ρουάντα που
υποστηρίζουν τους αντάρτες του Κονγκό.

Ύστερα από μια επιτυχημένη επανάσταση, ο Καμπίλα πήρε την εξουσία, τον Μάιο
του 1997, τερματίζοντας την πολύχρονη δικτατορία του Μομπούτου. Έναν χρόνο
αργότερα, ξέσπασε εξέγερση κατά του Καμπίλα, η οποία υποστηρίζεται από χώρες
γειτονικές του Κονγκό.

Το τέλος του απαρτχάιντ

Η πτώση της Σοβιετικής Ένωσης επιτάχυνε τον ειρηνικό τερματισμό του καθεστώτος
του «απαρτχάιντ» στη Νότια Αφρική, το 1994, επειδή περιορίστηκαν οι φόβοι της
άρχουσας λευκής μειονότητας. Μαντεύοντας τις εξελίξεις, οι υποστηριζόμενοι από
το νοτιοαφρικανικό καθεστώς Μοζαμβικανοί αντάρτες του RENAMO υπέγραψαν
συμφωνία ειρήνης με την κυβέρνηση το 1992, η οποία οδήγησε σε πολυκομματικές
εκλογές δύο χρόνια αργότερα.

Στην Ανγκόλα, η Σοβιετική Ένωση και η Κούβα υποστήριξαν την αριστερή κυβέρνηση
εναντίον των ανταρτών της UNITA, οι οποίοι ήταν σύμμαχοι της Νότιας Αφρικής,
του Ζαΐρ και των ΗΠΑ στη διάρκεια της δεκαετίας του 1980.

Όταν η Σοβιετική Ένωση άρχισε πια να αποσύρεται, η Κούβα, από τους κυριότερους
συμμάχους της, συμφώνησε το 1988 να αποσύρει τα στρατεύματά της από την
Ανγκόλα, με αντάλλαγμα την απόσυρση και των νοτιοαφρικανικών στρατευμάτων. Η
Κούβα ζήτησε επίσης να παραχωρήσει η Νότια Αφρική ανεξαρτησία στη Ναμίμπια, η
οποία ήρθε τελικά το 1990.

Η απομάκρυνση των ξένων δυνάμεων από την Ανγκόλα άνοιξε τον δρόμο για
πολυκομματικές εκλογές το 1992, με τις οποίες θα μπορούσε να οδηγηθεί η χώρα
σε ένα ελπιδοφόρο μέλλον.

Όμως, η UNITA έχασε τις εκλογές και ξανάρχισε ο εμφύλιος πόλεμος, ο οποίος
χρηματοδοτείται από το εμπόριο διαμαντιών. Έτσι, αυτό που ξεκίνησε σαν
ψυχροπολεμική σύγκρουση απέκτησε τη δική του δυναμική.

25 χρόνια εμφύλιος

Η προοπτική τερματισμού του καταστροφικού εμφυλίου πολέμου στην Ανγκόλα χάθηκε
πέρυσι με την κατάρρευση της συμφωνίας της Λουσάκα και σήμερα μοιάζει ακόμη
πιο απόμακρη. Εκτός από μερικές βραχύβιες εκεχειρίες, τα στρατεύματα του
κυβερνώντος MPLA και της δεξιάς οργάνωσης UNITA πολεμούν μεταξύ τους από τότε
που η χώρα απέκτησε την ανεξαρτησία της από την Πορτογαλία, πριν από 25
χρόνια. Ο εμφύλιος πόλεμος έχει κοστίσει τη ζωή εκατομμυρίων ανθρώπων ­
περισσότεροι από 200 άνθρωποι πεθαίνουν κάθε ημέρα από υποσιτισμό. Ολόκληρη η
οικονομία της χώρας είναι προσαρμοσμένη στον πόλεμο, γράφει η εφημερίδα
«Φρανκφούρτερ Ρουντσάου», που από αυτή την άποψη είναι αυτοσυντηρούμενος.