ΔΡΟΜΟΙ

Η αγορά…

… αντιδρά ατελώς στη ζήτηση. Κανείς δεν πουλάει αυτοκίνητα που κάνουν
περισσότερα χιλιόμετρα με λιγότερη βενζίνη, μολονότι εδώ και πολλά χρόνια
υπάρχει και η τεχνολογία και η ζήτηση γι’ αυτά. Η αγορά, σε άλλες
καταναλωτικές ανάγκες ανταποκρίνεται ­ κυρίως στη χαμηλή τιμή ­ και άλλες τις
αγνοεί. Όσο μια εταιρεία γίνεται μεγαλύτερη τόσο λιγότερο λαμβάνει υπόψη τον
καταναλωτή. Αν παραπονεθεί στον φούρναρη της γειτονιάς του, αυτός θα
τρομοκρατηθεί. Γιατί σε εκείνη την αγορά, ο φούρναρης δεν έχει περισσότερη
δύναμη από τον πελάτη του. Αν παραπονεθεί στο σούπερ μάρκετ, τα παράπονά του
θα χαθούν σε ένα έντυπο. Μπροστά στις μεγάλες επιχειρήσεις, οι καταναλωτές
είναι ανίσχυροι.

Υπουργοί…

… από όλον τον κόσμο θα συγκεντρωθούν στο τέλος του μήνα στο Σιάτλ
των ΗΠΑ, σε ένα από τα σημαντικότερα διεθνή γεγονότα μετά την πτώση του
Τείχους: έναν νέο γύρο συνομιλιών για το παγκόσμιο εμπόριο. Τρεις είναι οι
κατηγορίες που αντιμετωπίζει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου (τις διατυπώνει
ο Τζορτζ Μόνμπιοτ στην «Γκάρντιαν»): ότι η νέα συμφωνία που θα προκύψει στο
Σιάτλ θα είναι εις βάρος των αναπτυσσόμενων χωρών, του περιβάλλοντος, των
καταναλωτών και των εργαζομένων. Το βέβαιο είναι ότι η νέα παγκόσμια εμπορική
συμφωνία θα κάνει τις μεγάλες εταιρείες ακόμη μεγαλύτερες. Πουλώντας
ομοιόμορφα και απαράλλαχτα προϊόντα σε μια ενιαία παγκόσμια αγορά, οι
υπερεθνικές εταιρείες θα μπορούν να κάνουν μαζικές οικονομίες κλίμακας, ενώ οι
μικρές εταιρείες δεν θα μπορούν να αντιμετωπίσουν τον ανταγωνισμό τους.

Οι υπέρμαχοι…

… του παγκοσμιοποιημένου εμπορίου υποστηρίζουν ότι η συγκεντροποίηση
που θα προκύψει, καθώς οι μεγάλες εταιρείες θα απορροφούν τις μικρές, θα
αποβεί προς όφελος του καταναλωτή: οι τιμές θα πέσουν, καθώς οι μεγάλες
εταιρείες θα περιορίζουν το κόστος τους και οι μικρές δεν θα μπορούν πια να
οχυρώνουν τις μη ανταγωνιστικές πρακτικές τους πίσω από τα εθνικά σύνορα.
Όμως, πάλι, η καθετοποίηση θα μπορούσε να κάνει την αγορά λιγότερο ανταγωνιστική.

Το μειονέκτημα…

… για τον καταναλωτή είναι φανερό: όσο μεγαλύτερη είναι η ανισορροπία
ανάμεσα στον αγοραστή και τον πωλητή τόσο λιγότερο ανταποκρίνεται η αγορά στη
ζήτηση. Όταν μια εταιρεία έχει εκατό πελάτες, ακούει προσεκτικά τι έχει να πει
καθένας από αυτούς. Όταν έχει ένα εκατομμύριο, ανταποκρίνεται μοιραία στο
χαμηλότερο κοινό παρονομαστή. Οι νέες σούπερ εταιρείες έχουν υπερεξουσίες,
τόσο εντός όσο και εκτός αγοράς. Γι’ αυτό, όταν πέρυσι επισκέφθηκε τις ΗΠΑ ο
Ιρλανδός πρωθυπουργός Μπέρτι Άχερν, εκείνος που τον πλησίασε για να τον πείσει
να δεχτεί τα μεταλλαγμένα καλαμπόκια της Μονσάντο δεν ήταν ο Αμερικανός
υπουργός Εμπορίου, αλλά ο διευθυντής του Εθνικού Συμβουλίου Ασφαλείας Σάντι
Μπέργκερ. Όταν θα έχει πια ολοκληρωθεί η ενιαία παγκόσμια αγορά, οι
υπερεθνικές επιχειρήσεις θα είναι κουφές στα αιτήματα των καταναλωτών. Αυτή θα
είναι η νέα παγκόσμια τάξη των Λεβιάθαν του εικοστού πρώτου αιώνα: μπροστά
τους, οι καταναλωτές δεν είναι παρά πλαγκτόν.