Ένας Μεξικανός συσπείρωσε τον ΟΠΕΚ

Ο Μεξικανός υπουργός Πετρελαίου, Λούις Τέλεζ (αριστερά) σε μία από τις αμέτρητες επαφές του με συναδέλφους του από τη Μέση Ανατολή

Η τιμή του αργού πετρελαίου διπλασιάστηκε σε σχέση με τους πρώτους μήνες του
1999. Οι υψηλότερες τιμές για βενζίνη, πετρέλαιο θέρμανσης και άλλα
πετρελαιοειδή αναγκάζουν όλους τους καταναλωτές να βάλουν πιο βαθιά το χέρι
στην τσέπη. Μήπως ο ΟΠΕΚ κάνει και πάλι μια επίδειξη ισχύος; Όχι ακριβώς.
Υπάρχει ένα νέο καρτέλ και έπειτα από την προβληματική δημιουργία του ­ πριν
από δύο χρόνια ­ τα μέλη του έχουν εξασφαλίσει τον βαθμό ενότητας που είναι
απαραίτητος για να τηρούν τα όρια παραγωγής. Και αυτό σημαίνει υψηλότερες
τιμές πετρελαίου.

Κατά μία έννοια το καρτέλ αποτελείται από τα ένδεκα μέλη του Οργανισμού
Πετρελαιοπαραγωγών Χωρών συν δύο ακόμη χώρες ­ το Μεξικό και τη Νορβηγία.
Ωστόσο, ο ΟΠΕΚ αντλεί αυτή τη φορά τη δύναμή του όχι τόσο από τα μέλη του στη
Μέση Ανατολή, αλλά από το Μεξικό ­ και κυρίως από τον υπουργό Ενέργειας του
Μεξικού κ. Λουίζ Τέλεζ, έναν πρωτοεμφανιζόμενο στο χώρο του πετρελαίου.

Όταν ο Τέλεζ ξεκίνησε την αποστολή του ανησυχούσε για την επίδραση που θα είχε
στη μεξικανική οικονομία η πτωτική πορεία της τιμής του πετρελαίου. Το 1997 το
38% των εσόδων του Μεξικού προέρχονταν από εξαγωγές «μαύρου χρυσού». «Χωρίς
τον Τέλεζ δεν θα ήταν εφικτός αυτός ο συνασπισμός», λέει ο Γκάρι Γρος,
διευθύνων σύμβουλος της Πίρα, μιας εταιρείας συμβούλων επιχειρήσεων που
εδρεύει στο Μανχάταν της Νέας Υόρκης. Ο συνασπισμός έχει δείξει τόσο μεγάλο
βαθμό συσπείρωσης που ορισμένοι αναλυτές της αγοράς ενέργειας προβλέπουν ότι
το αργό πετρέλαιο μπορεί να φτάσει σε ένα εξωπραγματικό επίπεδο ­ τα 30
δολάρια το βαρέλι ­ μέχρι το τέλος του χρόνου, μία τιμή που δεν έχουμε δει από
το 1991 κατά τη διάρκεια του πολέμου στον Περσικό Κόλπο. Ήδη φέτος η τιμή του
αργού πετρελαίου έχει φτάσει τα 23,45 δολάρια το βαρέλι, από 11 που ήταν στις
αρχές του έτους.

Αυτό δεν σημαίνει βέβαια ότι ο ΟΠΕΚ δεν αντιμετωπίζει προβλήματα. Η τιμή του
πετρελαίου «χτύπησε» τον Σεπτέμβριο τα 24 δολάρια το βαρέλι αλλά γύρισε πίσω
όταν οι διαπραγματευτές πίστεψαν ότι επέρχεται μείωση της συνοχής του καρτέλ.
Άλλωστε, αν μια χώρα παραβιάσει τα όρια παραγωγής η δύναμη επιβολής του ΟΠΕΚ
στην παγκόσμια αγορά πετρελαίου θα εξασθενίσει. Προς το παρόν πάντως η συνοχή
του καρτέλ δείχνει ελάχιστα σημάδια χαλάρωσης.

Η δύναμη του ΟΠΕΚ

Η ταχύτατα αναπτυσσόμενη παγκόσμια οικονομία αυξάνει και τη δύναμη επιβολής
του ΟΠΕΚ στην αγορά πετρελαίου. Τα παγκόσμια αποθέματα πετρελαίου μειώνονται
αλλά μέχρι τώρα η ζήτηση μαύρου χρυσού αυξάνεται ταχύτατα. Οι περισσότερες
δυτικές οικονομίες βρίσκονται σε πολύ καλή κατάσταση και καθώς οι ασιατικές
οικονομίες αναρρώνουν από την οικονομική αστάθεια των τελευταίων χρόνων οι
ανάγκες τους για πετρέλαιο αυξάνονται.

Η παγκόσμια ζήτηση υπολογίζεται αυτή τη στιγμή στα 76 εκατομμύρια βαρέλια την
ημέρα και μπορεί να ξεπεράσει την παγκόσμια προσφορά κατά τρία εκατομμύρια
μέσα στον επόμενο μήνα, λέει ο Φράντερικ Λέφερ, αναλυτής της αγοράς πετρελαίου
στον οίκο Μπερ Στερνς.

«Αν οι πετρελαιοπαραγωγές χώρες συνεχίσουν να εφαρμόζουν τα όρια παραγωγής τα
αποθέματα θα μειωθούν πολύ απότομα πιέζοντας την τιμή κοντά στο επίπεδο των 30
δολαρίων», εκτιμά ο Λέφερ, υιοθετώντας την άποψη πολλών ειδικών της αγοράς
ενέργειας. «Όλοι βρίσκονται σε κατάσταση ετοιμότητας για την ημέρα που θα
καμφθεί η πειθαρχία των μελών του ΟΠΕΚ ή που θα αποφασιστεί η χαλάρωση των
ορίων παραγωγής».

Όλα ήταν διαφορετικά του πρώτους μήνες του 1998, όταν ο συνασπισμός έκανε τα
πρώτα του βήματα για να ανατρέψει την πτωτική πορεία των τιμών. Οι
περισσότερες χώρες του καρτέλ υπέφεραν βλέποντας την τιμή του πετρελαίου
μεταξύ 15 και 16 δολαρίων. Το Μεξικό βρισκόταν σε πολύ άσχημη οικονομική
κατάσταση. Αναγκάστηκε τότε να περικόψει δραματικά τις κρατικές δαπάνες σε
κλάδους εξαιρετικά ευαίσθητους για τους πολίτες: στην υγεία, την παιδεία και
άλλες βασικές υπηρεσίες.

Τότε ο Τέλεζ, ένας οικονομολόγος που δεν διέθετε εμπειρία στην αγορά
πετρελαίου, αποφάσισε να καθοδηγήσει τις πετρελαιοπαραγωγές χώρες σε μια νέα
κατεύθυνση. Όταν έγινε υπουργός Ενέργειας το 1997 ο μετριοπαθής Τέλεζ δεν
γνώριζε ούτε τους συναδέλφους του ούτε τους πολιτικούς συσχετισμούς στον κόσμο
του πετρελαίου. Ωστόσο στρώθηκε στη δουλειά και μέσα σε ένα χρόνο κατάφερε να
πείσει μερικούς βασικούς υπουργούς Πετρελαίου και αξιωματούχους από τη
Σαουδική Αραβία και τη Βενεζουέλα να δημιουργήσουν ένα νέο συνασπισμό των
πετρελαιοπαραγωγών χωρών του πλανήτη.

«Ουσιαστικά πρόκειται για έναν εντελώς καινούργιο σχηματισμό», λέει ο Ντάνιλε
Γιέργκιν, πρόεδρος της εταιρείας συμβούλων επιχειρήσεων Κέιμπριτζ Ένερτζι
Ρισέρτς που εδρεύει στο Κέιμπριτζ της Μασαχουσέτης. «Ο ρόλος του Μεξικού έγινε
πρωταγωνιστικός ενώ στο παρελθόν ήταν περισσότερο περιφερειακός».

Άγνωστος μέχρι πριν από δύο χρόνια στη βιομηχανία πετρελαίου, ο Τέλεζ έχει
εξελιχθεί σε δύναμη. «Ο Τέλεζ είναι πλέον ένας σημαντικός παράγοντας στον
κόσμο του πετρελαίου», λέει ο Γιέργκιν. Το αν θα διατηρήσει αυτήν την ισχύ
εξαρτάται από την ίδια του τη χώρα, αφού το Μεξικό δεν έχει δεσμευτεί ότι θα
συνεχίσει να συμμετέχει στον συνασπισμό μετά το τέλος του 1999.

Ο Τέλεζ δεν δείχνει πάντως σαν πυρπολητής της παγκόσμιας οικονομίας. Είναι 41
ετών, κοντός με φαλάκρα. Σπούδασε οικονομία με ειδίκευση στα διεθνή οικονομικά
θέματα και η κυβερνητική του εμπειρία ήταν η εφαρμογή ενός αγροτικού
προγράμματος για την παροχή γης στους αγρότες που αναγκάζονταν να τη
νοικιάσουν για να καλλιεργήσουν.

Σε μια πρόσφατη συνέντευξή του θυμήθηκε τον τρόπο με τον οποίο μπήκε στα θολά
νερά της πετρελαϊκής διπλωματίας. Όταν το 1986 πήρε το διδακτορικό του δίπλωμα
στο Τεχνολογικό Ινστιτούτο της Μασαχουσέτης (ΜΙΤ) ο Τέλεζ δίδαξε για λίγο
καιρό οικονομία σε ένα μεξικανικό πανεπιστήμιο. Το 1987 προσελήφθη από το
υπουργείο Οικονομικών της χώρας του και δυο χρόνια αργότερα εφήρμοσε ένα
σχέδιο μείωσης του εξωτερικού χρέους του Μεξικού. Το 1990 μετακόμισε στο
υπουργείο Γεωργίας και το 1994 έγινε επικεφαλής του επιτελείου του Μεξικανού
προέδρου Ερνέστο Ζεντίγιο τον οποίο γνώριζε από τότε που δίδασκε στο πανεπιστήμιο.

Στη συνέχεια ανέλαβε το υπουργείο Ενέργειας όπου οι τελευταίοι μήνες του 1997
ήταν εξαιρετικά δύσκολοι. Η τιμή του πετρελαίου είχε πέσει τον Δεκέμβριο στα
17 δολάρια. «Θυμάμαι ότι μια φορά πουλήσαμε ένα φορτίο πετρελαίου στην τιμή
των επτά δολαρίων. Τέτοια τιμή είχαμε να δούμε από την εποχή της μεγάλης
οικονομικής κρίσης του μεσοπολέμου». Καθώς τα έσοδα μειώνονταν το Μεξικό
αναγκάστηκε να περικόψει δυο φορές τις κρατικές δαπάνες.

Οι υπουργοί Πετρελαίου έδειχναν ανήμποροι να σταματήσουν το κατρακύλισμα των
τιμών. Ωστόσο, ο Τέλεζ κατάφερε να γκρεμίσει τον τοίχο της παράλυσης μέσω
αυτών που ο ίδιος αποκαλεί «συμφωνίες κυρίων» με τους υπουργούς Πετρελαίου των
βασικών πετρελαιοπαραγωγών χωρών του κόσμου.

Οι «συμφωνίες κυρίων» έφεραν την τιμή του πετρελαίου μια ανάσα από τα 25
δολάρια. Ο Τέλεζ δεν απολαμβάνει τον τίτλο του λαϊκού ήρωα στη χώρα του. Και
αυτό γιατί τα έσοδα από την αυξημένη τιμή του πετρελαίου χρησιμοποιούνται για
να στηρίξουν το προβληματικό μεξικανικό νόμισμα, το πέσο. Ο Τέλεζ θυμάται ότι
αντιμετώπιζε κριτική ακόμη και μέσα στην ίδια του τη χώρα. Όταν το 1998 οι
τιμές του πετρελαίου έπεφταν ­ ακόμη και μετά την περικοπή της παραγωγής από
το Μεξικό ­ οι περισσότεροι έλεγαν ότι οι κινήσεις του δεν έκαναν τίποτε άλλο
από το να αυξάνουν τη δυστυχία στη χώρα του. Ακόμη και ο ίδιος ο πρόεδρος
Ζεντίγιο είχε φτάσει να τον αμφισβητεί. Από τον φετινό Μάρτιο ο Τέλεζ
δικαιώνεται συνεχώς για τις κινήσεις του. Το πετρέλαιο έσωσε από την
κατάρρευση αρκετές οικονομίες του πλανήτη. Το κόστος όμως για αυτή τη διάσωση
πληρώνουμε όλοι μας. Κανείς όμως δεν θα ήθελε να δει τις οικονομίες των χωρών
που βασίζονται στις εξαγωγές πετρελαίου να καταρρέουν. Κατά κάποιο τρόπο ο
Τέλεζ διέσωσε την παγκόσμια οικονομία…