Σε κίνδυνο το ελεύθερο εμπόριο στη Νότιο Αμερική

Τα θέματα οικονομικής πολιτικής κυριάρχησαν κατά την προεκλογική περίοδο στην Ουρουγουάη

Πρόκειται για μια συνηθισμένη μάχη στον καθημερινό πόλεμο των σούπερ μάρκετ:
μια νέα αλυσίδα σούπερ μάρκετ διαφημίζει στις τοπικές εφημερίδες τις χαμηλές
της τιμές για να προσελκύσει πελάτες. Έξω από τα καταστήματά της επικρατεί
κυκλοφοριακό χάος, καθώς οι καταναλωτές μεταφέρουν με τα καροτσάκια
τηλεοράσεις, ρούχα και τόσα πολλά τρόφιμα που φθάνουν για να ταΐσουν έναν
μικρό στρατό. Άλλες αλυσίδες σούπερ μάρκετ απαντούν μειώνοντας τις τιμές τους
και αγοράζοντας διαφημιστικό χρόνο στην τηλεόραση, προκειμένου να κρατήσουν
τους πελάτες τους.

Τα παραπάνω διαδραματίζονται περίπου 10.000 χιλιόμετρα μακριά από την Ευρώπη,
στο Μοντεβιδέο της Ουρουγουάης. Η νέα αλυσίδα σούπερ μάρκετ είναι η Τζάιαντ,
θυγατρική του γαλλικού ομίλου λιανικού εμπορίου Καζινό, και η πρωτεύουσα της
Ουρουγουάης δεν έχει δει κάτι ανάλογο στο παρελθόν.

Την πρώτη εβδομάδα λειτουργίας της νέας αλυσίδας περισσότεροι από 400.000
καταναλωτές ­ περίπου ένας στους τέσσερις κατοίκους του Μοντεβιδέο ­ πέρασαν
το κατώφλι ενός καταστήματος της αλυσίδας. Οι ταμειακές μηχανές των σούπερ
μάρκετ ηχούσαν από το πρωί μέχρι το βράδυ με τους καταναλωτές να αγοράζουν
30.000 τζιν παντελόνια και 7.000 τηλεοράσεις μέσα σε επτά ημέρες. Μέσα σε μία
ημέρα πουλήθηκαν περισσότερα από 7.000 ποδήλατα.

Η Καζινό και η Ντίσκο, η ουρουγουανή συνέταιρός της, έχουν μέχρι τώρα
επενδύσει περίπου 40 εκατομμύρια δολάρια στην Τζάιαντ και έχουν εξασφαλίσει
άλλα 200 εκατομμύρια δολάρια για τη μελλοντική ανάπτυξη της αλυσίδας. Το
ζήτημα είναι ότι η Καζινό δεν επενδύει σε μια οικονομία, η οποία αναπτύσσεται
ταχύτατα. Συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο. Οι Γάλλοι έφθασαν στην Ουρουγουάη σε
δύσκολους καιρούς. Η οικονομία προβλέπεται ότι θα συρρικνωθεί φέτος κατά 3%,
ενώ η ανεργία έχει κολλήσει στο 11%.

Πέρα από αυτά, αύριο διενεργούνται οι προεδρικές εκλογές και ο κεντροαριστερός
συνασπισμός Φρέντε Άμπλιο προηγείται στις δημοσκοπήσεις με 30%. Ο Ταμπαρέ
Βάσκεζ, ο χαρισματικός πρώην δήμαρχος τού Μοντεβιδέο που ηγείται του Φρέντε
Άμπλιο υπόσχεται να αυξήσει την κρατική παρέμβαση στην οικονομία, προκειμένου
να ανακουφίσει τους κλάδους που αντιμετωπίζουν τα μεγαλύτερα προβλήματα ­
κυρίως τον αγροτικό. Οι επιχειρηματίες είναι σίγουροι ότι τα κεντροαριστερά
κόμματα Κολοράντο και Μπλάνκο που κυριάρχησαν στο πολιτικό σκηνικό από τότε
που η Ουρουγουάη έγινε ανεξάρτητο κράτος ­ το 1828 ­ θα καταφέρουν να
μπλοκάρουν τις φιλοδοξίες του Φρέντε. Ωστόσο, ο Βάσκεζ εφαρμόζει μια πολύ
επιτυχημένη προεκλογική εκστρατεία και μετά τα γεγονότα του τελευταίου
Σαββατοκύριακου στην Αργεντινή, όπου ο κεντροαριστερός συνασπισμός έβαλε τέλος
στη φιλελεύθερη πολιτική του Κάρλος Μένεμ, κανένα ενδεχόμενο δεν πρέπει να αποκλειστεί.

Τι θα αλλάξει

Ακόμη και αν ο ανομοιογενής συνασπισμός Φρέντε ­ που περιλαμβάνει σοσιαλιστές,
κομμουνιστές, ακόμη και πρώην αντάρτες Τουπαμάρο ­ αποτύχει στην προσπάθειά
του να πάρει τον έλεγχο της εξουσίας, υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να κερδίσει ο
Βάσκεζ ένα σημαντικό αριθμό εδρών στο Κοινοβούλιο, δίνοντάς του την ευχέρεια
να επηρεάζει την επόμενη κυβέρνηση της Ουρουγουάης.

Ο Βάσκεζ είναι ένας από τους βασικότερους επικριτές της Μερκοσούρ (Mercosur),
του οργανισμού ελεύθερου εμπορίου της Νοτίου Αμερικής, μέλη του οποίου είναι
εκτός από την Ουρουγουάη, η Βραζιλία, η Αργεντινή και η Παραγουάη. Παρά το
γεγονός ότι ο Μερκοσούρ εδρεύει στο Μοντεβιδέο και οι Ουρουγουανοί διπλωμάτες
έχουν τον πρώτο λόγο στα εμπορικά θέματα, ο Βάσκεζ υποστηρίζει ότι η χώρα του
έχει θυσιάσει πολλές θέσεις εργασίας προς όφελος των χαμηλού κόστους
βιομηχανιών της Αργεντινής και της Βραζιλίας. Ο Βάσκεζ επιθυμεί την
αποκατάσταση των φραγμών στην ελεύθερη ροή του εμπορίου.

Παρά την αβεβαιότητα που δημιουργεί η εκλογική μάχη στην Ουρουγουάη, οι ξένοι
επενδυτές προχωρούν σε επενδύσεις στη χώρα. Η γερμανική Ντόιτσε Μπανκ άνοιξε
πρόσφατα μια παράκτια θυγατρική της, ενώ οι ξενοδοχειακές αλυσίδες Σέρατον και
Ράντισον σφράγισαν την είσοδό τους στην Ουρουγουάη με πυροτεχνήματα και
εκδηλώσεις. Πρόσφατα η βρετανική κατασκευαστική εταιρεία Μπόβις εξασφάλισε μια
σύμβαση ύψους 50 εκατομμυρίων δολαρίων, προκειμένου να κατασκευάσει το νέο
στάδιο της ποδοσφαιρικής ομάδας Πενιαρόλ. Οι ξένοι επενδυτές φαίνεται ότι
κοιτάζουν πολύ πιο μακριά από τα τωρινά οικονομικά προβλήματα της Ουρουγουάης
και την αβεβαιότητα που προκαλεί η εκλογική μάχη. Το πρόσφατο παρελθόν είναι
ένα από τα επιχειρήματα των ξένων επενδυτών. Μέχρι την πρόσφατη εκδήλωση των
οικονομικών προβλημάτων, η Ουρουγουάη παρουσίαζε μέσο ετήσιο ρυθμό οικονομικής
ανάπτυξης άνω του 3,5% τα τελευταία 15 χρόνια. Με δεδομένη την αμελητέα αύξηση
του πληθυσμού κατά τη διάρκεια της ίδιας περιόδου και την έκθεση της χώρας
στις ασταθείς οικονομίες της Βραζιλίας και της Αργεντινής, είναι εύκολο να
καταλάβει κάποιος γιατί ο Ούγκο Φερνάντεζ Φέινγκολν, αντιπρόεδρος της
Ουρουγουάης, μιλάει για τα «μικρά θαύματα» που έχει επιτύχει η χώρα του.

Χαμηλές τιμές

Ο πληθωρισμός τρέχει με ετήσιο ρυθμό 4,1% και αποτελεί το χαμηλότερο επίπεδο
των τελευταίων πενήντα χρόνων. Τον Σεπτέμβριο μάλιστα έπεσε στο 0% και τα
δημόσια οικονομικά βρίσκονται σε πολύ καλή κατάσταση. Παρά το γεγονός ότι το
έλλειμμα του ομοσπονδιακού προϋπολογισμού θα αυξηθεί φέτος από το 0,9% στο
1,75% ­ λόγω της μείωσης των εσόδων από τη φορολογία και την αύξηση των
κρατικών επιδοτήσεων προς τους αγρότες ­ η κυβέρνηση δεν είναι αναγκασμένη να
προσφύγει στον δανεισμό από το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο. Είναι εξαιρετικά
απίθανο ο επόμενος πρόεδρος της Ουρουγουάης να «περάσει» ένα νέο δημοσιονομικό
σχέδιο για την αύξηση των εσόδων. Πρόκειται για μια πολυτέλεια που δεν
απόλαυσε κανένας από τους προέδρους από το 1985, όταν αποκαταστάθηκε η
δημοκρατία στη χώρα. Δεν πρόκειται για ένα εύκολο επίτευγμα με δεδομένη την
σημαντική επιρροή της βραζιλιάνικης οικονομικής κρίσης και της υποτίμησης του
βραζιλιάνικου νομίσματος το 1998 στην οικονομία της Ουρουγουάης. Το σύστημα
κοινωνικής προστασίας της Ουρουγουάης είναι το πιο εκτεταμένο στη Λατινική
Αμερική και παραμένει ανέγγιχτο. Ο Χούλιο Μαρία Σανγκουινέτι, που διανύει τη
δεύτερη θητεία του ως Πρόεδρος, προχώρησε σε μεταρρυθμίσεις του ασφαλιστικού
τομέα επιτρέποντας τη δημιουργία ιδιωτικών ασφαλιστικών φορέων. Αν όλα αυτά
δεν θυμίζουν χώρα της Λατινικής Αμερικής, είναι γιατί η Ουρουγουάη διαθέτει
μια ξεχωριστή θέση στην περιοχή. Ουσιατικά πρόκειται μια μια ευρωπαϊκή χώρα.
Σε αντίθεση με τις άλλες χώρες της Λατινικής Αμερικής, η Ουρουγουάη δεν
διαθέτει αυτόχθονα πληθυσμό. Περίπου το 90% του πληθυσμού της προέρχεται από
Ευρωπαίους μετανάστες και κατά συνέπεια ο τρόπος ζωής τους θυμίζει έντονα Ευρώπη.

Ο Βάσκεζ αναμένεται πως θα τα πάει πολύ καλά στις εκλογές και ιδίως στην
περιοχή του Μοντεβιδέο, όπου τα εργατικά συνδικάτα είναι ισχυρά. Ωστόσο, είναι
σχετικά αβέβαιη η συγκομιδή ψήφων στις πιο συντηρητικές ημιαστικές και
αγροτικές περιοχές. Ο Βάσκεζ προσφέρει στους αγρότες περικοπές φόρων, αναβολή
εξόφλησης των αγροτικών χρεών και υψηλότερους δασμούς στα ξένα αγροτικά
προϊόντα για την προστασία της αγροτικής παραγωγής. Στα πρώτα στάδια της
προεκλογικής του εκστρατείας ο Βάσκεζ ­ ιατρός το επάγγελμα ­ «όργωσε» τη χώρα
σε μια προσπάθεια να προσελκύσει όσο το δυνατόν περισσότερες ψήφους. Οι
αντίπαλοί του υπόσχονται τη συνέχιση των οικονομικών μεταρρυθμίσεων που
σκοπεύουν στην περαιτέρω απελευθέρωση της οικονομίας. Το ποια συνταγή θα
προτιμήσουν οι Ουρουγουανοί, θα φανεί αύριο. Πάντως, πέρα από το μέλλον της
Ουρουγουάης σε αυτή την εκλογική μάχη κρίνεται και το μέλλον του ελεύθερου
εμπορίου στη Νότιο Αμερική.