Αποσταθεροποίησε τη Γουόλ Στρητ η τεχνολογία

Άνω – κάτω. Η μεταβλητότητα που παρουσιάζουν τα τελευταία χρόνια οι τιμές των μετοχών, οφείλεται, σε μεγάλο βαθμό, στη δυνατότητα πραγματοποίησης γρήγορων και φθηνών συναλλαγών μέσω Ίντερνετ

Στις 19 Οκτωβρίου 1987 οι τιμές των μετοχών παρουσίασαν συμπτώματα τρέλας. Τις
πρώτες ώρες της συνεδρίασης οι τιμές σημείωσαν ταχύτατη άνοδο και στη συνέχεια
κατέρρευσαν. Η μεταβλητότητα της αμερικανικής χρηματιστηριακής αγοράς εκείνη
την ημέρα προκάλεσε έκπληξη και τρομοκράτησε τους επενδυτές σε ολόκληρο τον κόσμο.

Τώρα, τηρουμένων κάποιων αναλογιών, η χρηματιστηριακή αγορά είναι περισσότερο
ασταθής σήμερα από ποτέ. Αυτό είναι πραγματικότητα, κυρίως στο Χρηματιστήριο
Νάσντακ, όπου οι απότομες μεταβολές τιμών είναι πιο συχνές σήμερα από ποτέ ­
το Νάσντακ δημιουργήθηκε το 1971. Η χρηματιστηριακή αγορά της Νέας Υόρκης
είναι λιγότερο ευμετάβλητη από το Νάσντακ, αλλά λιγότερο σταθερή από μερικά
χρόνια πριν.

Η αστάθεια της αγοράς έχει αυξηθεί τόσο πολύ που οι επενδυτές είναι πλέον
συνηθισμένοι σε μεγάλες μεταβολές κατά τη διάρκεια της ίδιας συνεδρίασης.
Μόλις πριν από μία δεκαετία ο Δείκτης Νάσντακ παρουσίαζε άνοδο ή πτώση 1% σε
σχέση με το κλείσιμο της προηγούμενης συνεδρίασης μόνο μία φορά τον μήνα. Η
συχνότητα αυτή είχει αυξηθεί στις τρεις ανά εβδομάδα.

Αντίστοιχη εικόνα παρουσιάζεται και στις πτώσεις που σημειώνει ο Δείκτης
Νάσντακ. Πριν από είκοσι χρόνια, τον Οκτώβριο του 1979, ο δείκτης έχασε 8,5%
μέσα σε τρεις συνεδριάσεις, δημιουργώντας νέο ρεκόρ. Αυτό συνέβη μετά το
«Σαββατόβραδο της σφαγής» (Saturday Night Massacre), όταν ο τότε διοικητής της
Ομοσπονδικής Τράπεζας των Ηνωμένων Πολιτειών ανακοίνωσε ξαφνικά την αλλαγή της
νομισματικής πολιτικής, που εκτόξευσε τα επιτόκια και προκάλεσε την οικονομική
επιβράδυνση των αρχών της δεκαετίας του ’80.

Μέχρι φέτος αυτό ήταν το ρεκόρ της μεγαλύτερης πτώσης κατά τη διάρκεια μιας
εβδομάδας. Φέτος τον Απρίλιο, ο Δείκτης Νάσντακ σημείωσε πτώση 9,7% μέσα σε
πέντε συνεδριάσεις, λόγω του μεγάλου κύματος ρευστοποιήσεων που
πραγματοποιήθηκε στις μετοχές εταιρειών υψηλής τεχνολογίας. Αυτές οι μετοχές
κυριαρχούν στον Δείκτη Νάσντακ. Η πρόσφατη πτώση δεν είναι τόσο απότομη όσο
εκείνη του Απριλίου, αφού ο Δείκτης Νάσντακ έχασε 7,8% από τη Δευτέρα 11
Οκτωβρίου μέχρι και τη Δευτέρα 18 Οκτωβρίου. Αυτή η πτώση είναι η τρίτη πιο
απότομη πτώση στην ιστορία του Νάσντακ.

Η απότομη αύξηση της μεταβλητότητας αντανακλά δυνάμεις που βρίσκονται τόσο
μέσα στη χρηματιστηριακή αγορά όσο και έξω από αυτήν. Η μεταβλητότητα
αυξήθηκε, όπως έγινε τη δεκαετία του ’80, όταν ο βασικός χρηματιστηριακός
κλάδος ­ οι μετοχές εταιρειών ενέργειας ­ βρίσκονταν σε πολύ υψηλά επίπεδα και
στη συνέχεια έπεσαν απότομα. Είναι πιθανόν ότι η πρόσφατη αύξηση της
μεταβλητότητας ίσως μας προειδοποιεί πως ο σημερινός κυρίαρχος
χρηματιστηριακός κλάδος ­ οι μετοχές των εταιρειών υψηλής τεχνολογίας ­ θα
σημειώσουν απότομη πτώση.

Πάντως, αυτό δεν αποτελεί κανόνα. Η τεχνολογία και η ανακάλυψη νέων
επενδυτικών στρατηγικών μπορούν να προκαλέσουν αναταράξεις στις αγορές μέχρι
να τις συνηθίσουν όλοι όσοι εμπλέκονται στο Χρηματιστήριο ­ χρηματιστές και
επενδυτές. Αυτό ίσχυσε για τις περιόδους που ξεκίνησαν οι συναλλαγές πακέτων
μεταξύ θεσμικών επενδυτών και το αυτόματο αρμπιτράζ μετοχών μέσω ηλεκτρονικών
υπολογιστών. Και ίσως ισχύσει και τώρα με τη δυνατότητα διαβίβασης
χρηματιστηριακών εντολών μέσω του Ίντερνετ, η οποία έκανε εφικτή την ταχύτατη
πραγματοποίηση συναλλαγών από μεμονωμένους κερδοσκόπους με εξαιρετικά χαμηλό κόστος.

Αυτό το είδος της μεταβλητότητας της χρηματιστηριακής αγοράς πιθανόν μας λέει
ελάχιστα πράγματα για την πραγματική οικονομία και ακόμη λιγότερα για τις
μακροπρόθεσμες τάσεις της χρηματιστηριακής αγοράς. Το κραχ του 1987 αντανακλά
κατά ένα μέρος αυτού του είδους τη μεταβλητότα. Η τότε δημοφιλής «ασφάλεια
χαρτοφυλακίου» ­ η διάσωση των χρηματιστηριωκών κερδών μέσω της αυτόματης
πώλησης παραγώγων όταν οι τιμές των μετοχών έπεφταν ­ οδήγησε στη μαζική
πώληση παραγώγων σε μια αγορά η οποία δεν μπορούσε να τις αντέξει και να
καταλάβει τι κρυβόταν πίσω τους.

Αλλαγές στην οικονομία

Ένας άλλος λόγος για τον οποίο αυξήθηκε η μεταβλητότητα της αμερικανικής
χρηματιστηριακής αγοράς είναι η μακροοικονομικές συνθήκες και κυρίως το
επίπεδο των επιτοκίων. Οι προσδοκίες για μεταβολές των επιτοκίων μπορούν να
μεταβάλουν δραστικά το ύψος των μελλοντικών κερδών και να προκαλέσουν
μεταστροφές του επενδυτικού κλίματος. Η αυξητική πορεία των επιτοκίων έπαιξε
ρόλο το 1987 και το 1994 και πιθανότατα στην πρόσφατη αποσταθεροποίηση της
χρηματιστηριακής αγοράς.

Τέλος, ένας βασικός λόγος αύξησης της μεταβλητότητας τής αγοράς είναι η
μακροπρόθεσμη τάση της ίδιας της αγοράς, η οποία επηρεάζει τη συμπεριφορά και
τις προσδοκίες των επενδυτών. Η πτωτική αγορά της περιόδου 1973-74, η
χειρότερη μετά τη μεγάλη οικονομική κρίση της δεκαετίας του ’30, έθεσε τέλος
σε μια εποχή κατά τη διάρκεια της οποίας ένα μεγάλο μέρος του επενδυτικού
κοινού πίστευε ότι οι μετοχές ήταν μια επένδυση που θα απέδιδε κέρδη για
πάντα. Την περίοδο εκείνη αυξήθηκε πολύ και η μεταβλητότητα της αγοράς.

Παρόμοια αύξηση σημειώθηκε και μετά το 1982, όταν μια περίοδος χαμηλών
αποδόσεων τελείωσε με την απογείωση των τιμών των μετοχών. Αυτή η απότομη
μεταβολή διέλυσε και τη γενική παραδοχή ότι οι μετοχές ήταν μια επένδυση
μόνιμα χαμηλής απόδοσης.

Όλες αυτές οι πηγές αστάθειας, μπορεί σε μεγάλο ή μικρό βαθμό, να είναι
παρούσες σήμερα. Ωστόσο, η τωρινή αστάθεια δείχνει να μοιάζει περισσότερο με
αυτήν που επικρατούσε στην αγορά στη διάρκεια της δεκαετίας του ’80, όταν οι
τιμές των μετοχών των εταιρειών ενέργειας είχαν ανέβει τόσο ψηλά που
αντιπροσώπευαν το 30% της συνολικής κεφαλαιοποίησης των 500 εταιρειών που
περιλαμβάνονται στον Δείκτη Στάνταρντ εντ Πούρς 500 (S&Ρ 500).

Αυτή η κεφαλαιοποίηση ήταν πολύ υψηλότερη από αυτήν που ο κλάδος ενέργειας
αντιπροσώπευε στο σύνολο της πραγματικής οικονομίας. Ωστόσο, εκείνη την εποχή
οι περισσότεροι πίστευαν πως οι τιμές των μετοχών των εταιρειών ενέργειας θα
ανέβαιναν ακόμη λόγω της κούρσας της τιμής του πετρελαίου.

Στο τέλος μιας τέτοιας κούρσας οι αγοραστές είναι κυρίως «παίκτες» της
συγκυρίας που ενδιαφέρονται για τις μετοχές, όχι επειδή πιστεύουν ότι
βρίσκονται σε ελκυστικές τιμές αλλά επειδή τις είδαν να ανεβαίνουν για πολλά
χρόνια. Επιπλέον, ο συγκεκριμένος κλάδος διευρύνεται με νέες εταιρείες που
περνούν το κατώφλι του Χρηματιστηρίου, που τα επιχειρηματικά τους σχέδια
εξαρτώνται από τη συνέχιση αυτής της ανοδικής τάσης.

Αυτό μπορεί να συμβαίνει και τώρα με τις μετοχές των εταιρειών υψηλής
τεχνολογίας. Τώρα η κεφαλαιοποίησή τους αποτελεί το 25% της συνολικής
κεφαλαιοποίησης του Δείκτη S&Ρ 500, δηλαδή πολύ περισσότερο από το μερίδιό
τους στο αμερικανικό Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν ή τα συνολικά κέρδη των
αμερικανικών επιχειρήσεων.

Το ποσοστό αυτό είναι ακόμη πιο μεγάλο στον δείκτη του Χρηματιστηρίου Νάσντακ,
όπου οι πέντε μεγαλύτερες εταιρείες πληροφορικής ­ Μάικροσοφτ, Ιντέλ, Σίσκο,
Ντελ και Σαν Μαϊκροκομπιούτερς ­ αποτελούν μαζί το ένα τρίτο της
κεφλαιοποίησης των 4.000 μετοχών που περιλαμβάνονται στον δείκτη.

Θεωρείται βέβαιο πως οι διακυμάνσεις στις τιμές των εταιρειών τεχνολογίας
είναι ο κυριότερος λόγος για τη φετινή μεταβλητότητα στο Χρηματιστήριο. Οι
μετοχές των εταιρειών του Ίντερνετ έπιασαν τα ανώτερα επίπεδά τους τον Απρίλιο
και στη συνέχεια πραγματοποίησαν σημαντική διόρθωση. Στη συνέχεια, ανέκαμψαν
για να πέσουν πάλι στις τελευταίες εβδομάδες.

Αυτό το είδος της μεταβλητότητας έχει κατά πάσα πιθανότητα μεγαλύτερη σημασία
για την ίδια την αγορά και λιγότερο για την οικονομία ως σύνολο. Έχει
μεγαλύτερη σημασία για τις εταιρείες που βασίζουν το μέλλον τους στις
προσδοκίες για την ανάπτυξη ενός συγκεκριμένου κλάδου της οικονομίας. Για
παράδειγμα, η τιμή της μετοχής της πετρελαϊκής εταιρείας Τέξας χρειάστηκε
πολλά χρόνια για να ξαναβρεθεί στο επίπεδο που ήταν τη δεκαετία του ’70.