Το μέλλον του παγκόσμιου εμπορίου κρίνεται στο Σιάτλ

Δύσκολο το έργο του νέου διευθυντή του ΠΟΕ Μονκ Μουρ

Σε περίπου έξι εβδομάδες αρχίζει ο νέος γύρος παγκόσμιων διαπραγματεύσεων με
στόχο τη μείωση των εμποδίων για το ελεύθερο εμπόριο. Οι αντιπρόσωποι των
μεγάλων οικονομικών δυνάμεων του πλανήτη, ωστόσο, έχουν ήδη αρχίσει να
κονταροχτυπιούνται σχετικά με τη σύνταξη της λίστας των θεμάτων που θα τεθούν
ή δεν θα τεθούν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Ιαπωνία και η Ευρωπαϊκή Ένωση παρουσιάζονται ως
ένθερμοι υποστηρικτές του ελεύθερου εμπορίου. Ωστόσο στα γραφεία του
Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου στη Γενεύη, όπου αυτές τις ημέρες συντάσσεται η
λίστα των θεμάτων που θα συζητηθούν στο Σιάτλ των Ηνωμένων Πολιτειών στα τέλη
Νοεμβρίου, οι διαφορές απόψεων μεταξύ των οικονομικών υπερδυνάμεων είναι έκδηλες.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες ζητούν μεγαλύτερη πρόσβαση στις ξένες αγροτικές αγορές.
Η Ευρώπη και η Ιαπωνία πιστεύουν ότι οι Αμερικανοί προχωρούν πολύ πιο γρήγορα
απ’ ό,τι πρέπει. Η Ευρώπη θέλει να κινηθεί με πολύ πιο αργούς ρυθμούς προς την
κατεύθυνση της αναγνώρισης γενετικά εξελιγμένων προϊόντων, επικαλούμενη τους
πιθανούς κινδύνους για την υγεία των καταναλωτών. Οι Ηνωμένες Πολιτείες
χαρακτηρίζουν τη στάση της Ευρώπης ως φραγμό για το ελεύθερο εμπόριο.

Δεν πρόκειται όμως μόνο για μια διαμάχη μεταξύ κυβερνήσεων. Στις Ηνωμένες
Πολιτείες και άλλες χώρες, εργατικά συνδικάτα και περιβαλλοντικές οργανώσεις
σηκώνουν τον τόνο της φωνής τους λέγοντας ότι ο Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου
πρέπει να δείξει μεγαλύτερη προσοχή στα θέματα εργατικών δικαιωμάτων και στο
περιβαλλοντικό κόστος του εμπορίου και της οικονομικής ανάπτυξης.

Λόγο στις εξελίξεις διεκδικούν και οι επιχειρήσεις οι οποίες ενώνονται για να
διεκδικήσουν νέες ελευθερίες στις κινήσεις τους.

Οι διαπραγματεύσεις, που έχουν τον τίτλο «Συνομιλίες της χιλιετίας», θα φέρουν
στο ίδιο τραπέζι εκπροσώπους περισσότερων από 130 χωρών-μελών του Παγκόσμιου
Οργανισμού Εμπορίου. Αν αυτοί οι αντιπρόσωποι που θα συγκεντρωθούν στο Σιάτλ
καταλήξουν στην έγκριση ενός συγκεκριμένου πλαισίου δράσης, τότε είναι πολύ
πιθανόν ότι οι διαπραγματεύσεις θα συνεχισθούν τουλάχιστον για τρία χρόνια.
Μάλιστα σε αυτή την περίπτωση θα αποτελέσουν τη συνέχιση της προσπάθειας
απελευθέρωσης του εμπορίου που συμφωνήθηκε στις «Συνομιλίες της Ουρουγουάης»,
οι οποίες ξεκίνησαν με τη σύνοδο του 1986 στην ίδια χώρα.

Οι προηγούμενοι γύροι συνομιλιών είχαν επικεντρωθεί στη διακίνηση των
βιομηχανικών προϊόντων, τους δασμούς, τα όρια εισαγωγών και τα άλλα εμπόδια
του ελεύθερου εμπορίου. Με τα περισσότερα εμπόδια να έχουν αρθεί στις
παλιότερες εμπορικές διαπραγματεύσεις, ο νέος γύρος συνομιλιών αναμένεται να
επικεντρωθεί στις υπηρεσίες και την αγροτική παραγωγή. Τα δύο τελευταία
προστατεύονται για πολλά χρόνια σε αρκετές χώρες.

Οι συνομιλίες του Σιάτλ θα αγγίξουν και το ταχύτατα αυξανόμενο εμπόριο υψηλής
τεχνολογίας, όπως το λογισμικό, άλλες μορφές «πνευματικής ιδιοκτησίας» και την
πραγματικότητα του ηλεκτρονικού εμπορίου.

Τα αγροτικά θέματα

Διαθέτοντας μεγάλες, υπερπαραγωγικές, μηχανοποιημένες αγροτικές εκτάσεις, οι
Ηνωμένες Πολιτείες επικεντρώνονται στο άνοιγμα των αγορών για αγροτικά
προϊόντα. Η Ιαπωνία, από την άλλη, απαντά ότι ο Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου
δεν πρέπει να συζητήσει καθόλου το θέμα των υποχρεώσεων των χωρών που εισάγουν
αγροτικά προϊόντα.

«Πρέπει να συζητήσουμε και για τις χώρες που εξάγουν αγροτικά προϊόντα
προκειμένου οι διαπραγματεύσεις να είναι περισσότερο ισορροπημένες», δήλωσε
ένας Ιάπωνας αξιωματούχος. Οι χώρες που εξάγουν αγροτικά προϊόντα ίσως
αναγκαστούν να δώσουν διαβεβαιώσεις ότι θα εξακολουθήσουν να παρέχουν τα
αποθέματά τους, είπε ο Ιάπωνας αξιωματούχος.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες επιδιώκουν, επίσης, να βρουν νέες ξένες αγορές για τις
αμερικανικές εταιρείες υπηρεσιών, οι οποίες ήδη μέσα στο 1999 πραγματοποίησαν
στο εξωτερικό πωλήσεις ύψους 246 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Οι αμερικανικές
τράπεζες και ασφαλιστικές εταιρείες έχοντας υιοθετήσει την τελευταία λέξη της
μηχανοργάνωσης και πανίσχυρους μηχανισμούς προώθησης πωλήσεων (marketing)
βρίσκονται στην πρώτη θέση του κόσμου από άποψη παραγωγικότητας και
αποτελεσματικότητας. Μεγάλο ενδιαφέρον για θέμα πώλησης προϊόντων σε ξένες
αγορές, με τιμή κάτω του κόστους παραγωγής τους (ντάμπινγκ), δείχνουν οι
Ιάπωνες. Στις αρχές του 1999 οι Ηνωμένες Πολιτείες επέβαλαν υψηλούς δασμούς σε
μια σειρά από ιαπωνικά προϊόντα χάλυβα επικαλούμενες λόγους ντάμπινγκ. Η
Ιαπωνία ακόμη βγάζει καπνούς γι’ αυτήν την απόφαση.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες, παρ’ όλα αυτά, έχουν δηλώσει ξεκάθαρα ότι δεν πρόκειται
να δεχθούν να τεθεί στο τραπέζι των διαπραγματεύσπουν του Σιάτλ το
συγκεκριμένο θέμα. «Ανησυχώ πως οι Ιάπωνες είναι έτοιμοι να δυναμιτίσουν τις
συνομιλίες στο Σιάτλ», δήλωσε πρόσφατα ο Ντέιβιντ Άαρον, ο Αμερικανός
υφυπουργός Εμπορίου, αρμόδιος για το διεθνές εμπόριο. Ο Άαρον υποστήριξε ότι
ίσως οι Ιάπωνες προσπαθούν να αποφύγουν το κόστος των μέτρων ανοίγματος των
αγορών γεωργίας, υλοτομίας, αλιείας και υπηρεσιών.

Εξίσου δύσκολο είναι και το θέμα των γενικά εξελιγμένων προϊόντων, φυτών και
ζώων που τα γονίδιά τους έχουν δεχτεί παρεμβάσεις για να ζουν περισσότερο ή να
αντιστέκονται στα μικρόβια και τα παράσιτα. Οι Ηνωμένες Πολιτείες υποστηρίζουν
ότι αυτά τα προϊόντα είναι απολύτως ασφαλή και αναγκαία για να θρέψουν τον
παγκόσμιο πληθυσμό, ο οποίος ήδη ξεπέρασε τα έξι δισεκατομμύρια.

Στην Ευρώπη, ωστόσο, υπάρχουν έντονες ανησυχίες και φόβοι σχετικά με την
επίδραση αυτών των προϊόντων στην υγεία και την περιβαλλοντική ασφάλεια. Ενώ ο
βιομηχανικός κόσμος τείνει να μοιραστεί την ίδα οπτική σχετικά με την ανάγκη
προστασίας της πνευματικής ιδιοκτησίας, όπως το λογισμικό των ηλεκτρονικών
υπολογιστών, τα λιγότερο ανεπτυγμένα κράτη δεν θεωρούν κρίσιμο το θέμα της πειρατείας.

Ας σημειωθεί ότι οι εμπορικές διαφορές μεταξύ των μελών του Παγκόσμιου
Οργανισμού Εμπορίου έχουν απασχολήσει τον Οργανισμό τα τελευταία χρόνια.
Μάλιστα ο Οργανισμός κλήθηκε να βρει λύση σε σημαντικές εμπορικές διαμάχες
μεταξύ των ισχυρότερων εμπορικών μπλοκ του πλανήτη. Για παράδειγμα, στις αρχές
του 1999 ξέσπασε ο πόλεμος της μπανάνας. Οι Ηνωμένες Πολιτείες υποστήριξαν ότι
η Ευρωπαϊκή Ένωση ενισχύει με την εμπορική της πολιτική την εισαγωγή μπανανών
από τις πρώην ευρωπαϊκές αποικίες εις βάρος αμερικανικών εταιρειών όπως η Ντολ
και η Τσικίτα. Η Ευρωπαϊκή Ένωση αρνήθηκε τις κατηγορίες και οι ΗΠΑ προσέφυγαν
στον ΠΟΕ. Ο Οργανισμός δικαίωσε τις ΗΠΑ και τους επέτρεψε να θέσουν πρόσθετους
δασμούς σε μια σειρά ευρωπαϊκών προϊόντων.

Ανάλογη ήταν και η κατάσταση με το θέμα του αμερικανικού βοδινού το οποίο έχει
ανατραφεί με ορμόνες. Η Ευρωπαϊκή Ένωση αρνείται να το εισάγει επικαλούμενη
λόγους υγείας. Και σε αυτήν την περίπτωση ο Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου
δικαίωσε τις Ηνωμένες Πολιτείες, επιτρέποντάς τους να θέσουν πρόσθετους
δασμούς σε μια άλλη σειρά ευρωπαϊκών προϊόντων.