ΔΡΟΜΟΙ

Η συζήτηση…

… για τα μεταλλαγμένα τρόφιμα έχει πάλι ανάψει και περιστρέφεται γύρω από
ένα ερώτημα: έχουν προορισμό να ικανοποιήσουν τις ανάγκες των καταναλωτών ή
των μεγάλων επιχειρήσεων; Την περασμένη εβδομάδα, η Μονσάντο απέσυρε από την
αγορά έναν μεταλλαγμένο σπόρο της που μετέτρεπε τους αγρότες σε δουλοπάροικους
της αμερικανικής εταιρείας, αφού τους στερούσε τη δυνατότητα δεύτερης σποράς.
Ύστερα, το περιοδικό «Nature» δημοσίευσε ένα άρθρο που υποστήριζε ότι
επικίνδυνα μεταλλαγμένα τρόφιμα κυκλοφορούν χωρίς προηγούμενο έλεγχο στην
αγορά, γιατί πάνω από τη δημόσια υγεία μπαίνει το επιχειρηματικό κέρδος.

Οι επιστήμονες…

… μοιάζουν με μικρά παιδιά μπροστά στη μυστηριώδη φύση. Δεν τους ενδιαφέρει
παρά μονάχα να ξεσκεπάσουν το επόμενο μυστικό της ­ και να εξασφαλίσουν την
απαραίτητη χρηματοδότηση γι’ αυτό. Ό, τι και αν είναι αυτό που θα ανακαλύψουν,
το βέβαιο είναι πως θα μπει σε μια άπληστη αγορά και πως θα πρέπει να αποφέρει
κέρδη. Το «σπάσιμο» του γενετικού κώδικα, το 1953, στο Καίμπριτζ, από τον
Τζέιμς Γουάτσον και τον Φράνσις Κρικ, και η ανακάλυψη του διπλού έλικα του DNA
άνοιξαν ένα νέο «παράθυρο» στον κόσμο. Γονίδια μπορούσαν πια να προστεθούν, να
αδρανοποιηθούν ή να αφαιρεθούν από τα κύτταρα. Γενετικό υλικό μπορούσε να
μεταφερθεί από το ένα είδος στο άλλο. Σκυμμένοι πάνω από τους δοκιμαστικούς
σωλήνες τους, οι επιστήμονες φαίνεται πως ξέχασαν να κοιτάξουν έξω από το
παράθυρο. Μπορεί ποτέ η φύση να διασταυρώσει ένα λαχανικό με ένα ψάρι; Τα ζώα
και τα φυτά ακολουθούσαν πάντα ξεχωριστούς δρόμους στην εξέλιξη των ειδών.
Όμως, αυτό δεν εμπόδισε τους επιστήμονες, πριν από δέκα χρόνια, να «φυτέψουν»
ένα βακτήριο σε μια πετούνια και αργότερα ένα γονίδιο από κοτόπουλο, που ήταν
ανθεκτικό στις ασθένειες, σε μια πατάτα.

Η βιοτεχνολογία…

… βγήκε για τα καλά από το εργαστήριο στα αγροκτήματα και τα ράφια των
σούπερ μάρκετ τα δέκα τελευταία χρόνια. Έγινε μια κερδοφόρα βιομηχανία. Από το
1996 έως το 1998, οι εκτάσεις όπου καλλιεργούνταν μεταλλαγμένα φυτά ­ 60
διαφορετικές ποικιλίες, από τις οποίες η κυριότερη ήταν η σόγια ­ αυξήθηκαν
από 20 σε 280 εκατομμύρια στρέμματα. Η βιοτεχνολογική έκρηξη έχει πλημμυρίσει
τις αμερικανικές αγορές με μεταλλαγμένα τρόφιμα. Όμως, όπως έδειξε η υποχώρηση
της Μονσάντο, δεν έχει καταφέρει να κερδίσει τις ευρωπαϊκές αγορές, όπου
αντιμετωπίζει την αντίσταση της κοινής γνώμης.

Μπορεί…

… κάποτε τα γενετικά μεταλλαγμένα προϊόντα να αποδειχθούν ένα εκπληκτικό
επιστημονικό πείραμα που θα ευεργετήσει πραγματικά την ανθρωπότητα. Μα έως
τότε, οι άνθρωποι δεν χρειάζεται να γίνουν πειραματόζωα. Οι Βρετανοί
καταναλωτές, ας πούμε, δεν έχουν ξεχάσει ακόμη πως, μολονότι υπήρχαν υπόνοιες
για μόλυνση από τη σπογγώδη εγκεφαλοπάθεια των βοοειδών, μερικοί επιστήμονες
τους έλεγαν να πίνουν άφοβα γάλα και να τρώνε χάμπουργκερ, εν ονόματι της
επιστήμης, των βρετανικών επιχειρήσεων και της ελεύθερης αγοράς. Έτσι, πάνω
από όλα υπάρχει ένα πρόβλημα εμπιστοσύνης. Δεν είναι η πρώτη φορά. Σε άλλες
εποχές, για να επιβάλει τις υβριδικές καλλιέργειές του, ο γενετιστής Λυσένκο
είχε χρησιμοποιήσει το σταλινικό καθεστώς για να σβήσει από τον επιστημονικό
χάρτη της Ρωσίας τον αντίπαλό του Μεντβέντεφ. Τότε υποχείρια ενός αυταρχικού
κράτους, τώρα υποχείρια αδηφάγων επιχειρήσεων. Πώς και ποιον, λοιπόν, μπορούν
να πείσουν οι επιστήμονες πως αντί για συστήματα υπηρετούν το κοινό συμφέρον;