Ξεσπάθωσαν κατά του τουρκικού κράτους

Ο φοβερός σεισμός της 17ης Αυγούστου δεν κατέστρεψε μόνον τα σαθρά κτίρια,
αλλά και το δέος που αισθάνονταν οι Τούρκοι απέναντι στο κράτος τους.

Η βιτρίνα ενός πανίσχυρου και πανταχού παρόντος κράτους υπέστη σοβαρές ρωγμές,
ενώ αντιθέτως οι μη κυβερνητικές οργανώσεις κέρδισαν σε κύρος. Με αιχμή του
δόρατος τους βιομηχανικούς συνδέσμους η κοινωνία απαιτεί τώρα τον περιορισμό
της παντοδυναμίας του κράτους, διαπιστώνει η γερμανική εφημερίδα «Φρανκφούρτερ
Αλγκεμάινε Τσάιτουγκ».

Ευνοϊκές συνθήκες

Σπάνια οι συνθήκες ήταν ευνοϊκότερες, ώστε η δυσαρέσκεια των πολιτών με την
αδυναμία που επέξειξε το κράτος την ώρα του σεισμού να μεταφραστεί σε
μεταρρυθμίσεις, υποστηρίζει ο δρ Ράινερ Χέρμαν, ανταποκριτής της εφημερίδας
στην Κωνσταντινούπολη. Αυτή τη φορά ο σεισμός δεν κτύπησε κάπου στην ξεχασμένη
Ανατόλια, αλλά το οικονομικό και πνευματικό κέντρο της σύγχρονης Τουρκίας, την
περιοχή με το υψηλότερο κατά κεφαλήν εισόδημα. Οι επαρχίες της Νικομήδειας,
της Γιάλοβα και της Σαγγάρειας συμβάλλουν με 17% στη βιομηχανική παραγωγή της
Τουρκίας και απασχολούν το 7% όλων των Τούρκων εργαζομένων στη βιομηχανία.
Ένας στους εκατό εργάτες δεν επέζησε στον σεισμό. Κάθε τέταρτος κάτοικος της
περιοχής έχασε συγγενείς ή το σπίτι του.

Όπως στο Κόμπε

Ο Ερκούτ Γιτσάογλου, πρόεδρος του Τουρκικού Συνδέσμου Βιομηχάνων Τισιάντ,
πιέζει τις κρατικές αρχές ώστε να δημιουργηθεί μια αυτόνομη διοικητική αρχή
για την ανοικοδόμηση της περιοχής, στην οποία να συμμετέχουν ισότιμα οι μη
κυβερνητικές οργανώσεις και η ιδιωτική οικονομία στο πρότυπο του Κόμπε. Ο
Γιτσάογλου πιστεύει ότι έτσι θα είναι δυνατόν να υπερκερασθεί η δυσκαμψία της
δημόσιας διοίκησης: «Ο δημόσιος υπάλληλος δεν ενεργεί χωρίς άνωθεν εντολή.
Πριν δώσει χρήματα, θα πρέπει να έχει υποβάλει αίτηση. Αυτή η διαδικασία είναι
εντελώς ακατάλληλη σε περίπτωση κρίσης και η κριτική που άσκησαν οι πολίτες
στο κράτος μετά τον σεισμό είναι δικαιολογημένη». Από την ίδρυση της Τουρκίας
το 1923 οι άνθρωποι υπήρχαν για να εξυπηρετούν τα συμφέροντα του κράτους, όχι
όμως και το αντίστροφο. Αλλά είναι καιρός οι κυβερνώντες να αντιληφθούν τι
σημαίνει η αρχή του καλώς κυβερνάν.

Κορσές

Τις απόψεις του συμμερίζεται και ο Χισαμετίν Καβί, πρόεδρος του Βιομηχανικού
Επιμελητηρίου της Κωνσταντινούπολης. Η πολιτική τάξη της δεκαετίας του ’60 και
του ’70 έχει γίνει στενός κορσές για την τουρκική κοινωνία και το ίδιο ισχύει
και για το Σύνταγμα του 1982: «Εμείς οι επιχειρηματίες διαμαρτυρόμασταν
πάντοτε, ότι η γραφειοκρατία μάς φρενάρει. Ο σεισμός απέδειξε ότι αυτές οι
διαμαρτυρίες ήταν δικαιολογημένες», υποστηρίζει ο Καβί. Οι μηχανισμοί και η
συμπεριφορά του κράτους δεν αποτελούν στήριγμα αλλά εμπόδιο. Η οικονομία
απαιτεί τώρα ένα νέο πλαίσιο γι’ αυτό το κράτος.

Αποκέντρωση της εξουσίας

Αν ο Γιτσάογλου και ο Καβί ­ λόγω θεσμικής εκπροσώπησης ­ επιχειρηματολογούν
με τη γλώσσα της οικονομίας, ο Τσαν Πακέρ, γενικός διευθυντής της Χένκελ
Τουρκίας, και ο Ισάκ Αλατόν, πρόεδρος της Αλατρόν Χόλντινγκ, χρησιμοποιούν
καθαρά πολιτικούς ρόλους για να περιγράψουν τις απαιτήσεις τους. «Οι ιδρυτές
της Τουρκίας ήταν κρατικοί υπάλληλοι και μέχρι σήμερα χρησιμοποιούν την
οικονομική τους δύναμη για να κατοχυρώσουν την εξουσία τους. Ακόμα σκέφτονται
ότι οι πολίτες είναι υπηρέτες του κράτους και πιστεύουν ότι πρέπει να το
προστατεύσουν από αυτούς». Ο Πακέρ πιστεύει ότι η αρχαϊκή δομή του τουρκικού
κράτους δεν θα αντέξει τις πολιτικές συνέπειες του σεισμού. «Η αποκέντρωση της
εξουσίας δεν πρόκειται να έρθει από πάνω, από κάτω όμως η διαδικασία αυτή έχει
ήδη ξεκινήσει».

Απομυθοποίηση

Πιο ριζοσπαστικός, ο Ισάκ Αλατόν θέλει να απομυθοποιήσει το τουρκικό κράτος.
Την υπόδειξη του προέδρου Ντεμιρέλ, να σταματήσει η κριτική στο κράτος, την
χαρακτηρίζει ανοησία. «Δεν θέλουμε πλέον να μας μεταχειρίζονται σαν ένα κοπάδι
πρόβατα και δεν θέλουμε αυτό το αυταρχικό κράτος», δηλώνει ο Αλατόν. Ο
σεβασμός των Τούρκων για το κράτος τους ξεκινάει από την πλύση εγκεφάλου που
υφίστανται στο σχολείο. Εκεί μαθαίνουν πως το κράτος είναι παντοδύναμο,
αλάνθαστο και υπεράνω κριτικής. Μ’ αυτόν τον τρόπο αποκρύπτουν πως η Τουρκία
στην πραγματικότητα δεν είναι δημοκρατία, λέει εκνευρισμένος ο Αλατόν.

«Τα δύο εκατομμύρια πολίτες πρώτης τάξεως, που είναι οι δημόσιοι υπάλληλοι,
θεωρούν ότι έχουν περισσότερα δικαιώματα από τα υπόλοιπα 63 εκατομμύρια». Ο
Αλατόν απαιτεί ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο: το Σύνταγμα που ισχύει σήμερα
καθορίζει τα δικαιώματα του κράτους και τα καθήκοντα του πολίτη. Το νέο θα
πρέπει να κατοχυρώνει τα δικαιώματα του πολίτη και τα καθήκοντα του κράτους. Ο
Αλατόν πιστεύει ότι μετά τον σεισμό η αντιπαράθεση μεταξύ κράτους και
κοινωνίας οξύνθηκε. Γεγονός είναι ότι πολλοί επιχειρηματίες μιλάνε πλέον έξω
από τα δόντια, όπως αυτός.