Μετ’ εμποδίων η συρρίκνωση του «άχρηστου» κράτους

Καλύτερο κράτος σημαίνει μικρότερο κράτος, υποστηρίζει ο γενικός γραμματέας
του Υπουργικού Συμβουλίου, στενός συνεργάτης του Πρωθυπουργού, κ. Σωκράτης
Κοσμίδης, σε άρθρο του στην «ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ». Ο ίδιος δεν διστάζει να εξειδικεύσει
την άποψή του αυτή, προτείνοντας μείωση του προσωπικού και των θέσεων ευθύνης
στα υπουργεία, συρρίκνωση της συνολικής κυβερνητικής δομής, των Νομαρχιακών
Αυτοδιοικήσεων και των Περιφερειών. Οι θέσεις αυτές του κ. Κοσμίδη βασίζονται
στη διετή εμπειρία του στη θέση του υπεύθυνου για την εφαρμογή της
κυβερνητικής απόφασης για την κατάργηση φορέων του Δημοσίου

Η «ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ» παρουσιάζει σήμερα τον πλήρη κατάλογο των αλλαγών που έγιναν
στον χώρο αυτό των φορέων του Δημοσίου, σε εφαρμογή σχετικής απόφασης του
Υπουργικού Συμβουλίου της 31/10/1997. Ήταν μία απόφαση που ελήφθη τότε ύστερα
από αρκετές δυσκολίες, λόγω των αντιδράσεων υπουργών στις «περικοπές» φορέων
και οργανισμών της αρμοδιότητάς τους. Το αποτέλεσμα, δύο χρόνια μετά,
επιβεβαιώνει ότι οι δυσκολίες δεν ξεπεράσθηκαν με την απόφαση του Υπουργικού
Συμβουλίου, παρ’ ότι η τελευταία ήταν αποδυναμωμένη σε σχέση με τις αρχικές
προτάσεις της σχετικής γνωμοδοτικής επιτροπής.

Όπως προκύπτει από τα στοιχεία που έχει η «ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ», το αποτέλεσμα
υπολείπεται σε σχέση με τους στόχους που είχαν τεθεί πριν από δύο χρόνια. Παρ’
ότι μπορεί κανείς να μιλήσει για μεγάλο αριθμό φορέων που δεν ανήκουν πλέον
στο Δημόσιο, διαπιστώνει ότι αποφάσεις για σημαντικούς φορείς δεν
υλοποιήθηκαν. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η συγχώνευση του Ταμείου Παρακαταθηκών
και Δανείων με το Ταχυδρομικό Ταμιευτήριο. Ακόμη χαρακτηριστικότερο η
ενοποίηση των νοσοκομείων κατά νομους, που επίσης δεν προχώρησε.

Είναι φανερό ότι η πρόοδος στο συγκεκριμένο θέμα δεν εμπνέει ενθουσιασμό σε
ορισμένα από τα στελέχη της κυβέρνησης. Αυτό οφείλεται είτε στις προσωπικές
τους πεποιθήσεις για το ρόλο ­ και το μέγεθος ­ του κράτους, είτε στην
αδυναμία τους να αντιμετωπίσουν τις αντιδράσεις που αναπόφευκτα προκαλεί η
κατάργηση δημοσίων φορέων και οργανισμών. Οι υποστηρικτές της προσπάθειας
παρατηρούν ότι ο βασικός ρόλος που εξυπηρετούν πολλοί από τους υφιστάμενους
φορείς είναι η τοποθέτηση διαφόρων προσώπων στις διοικήσεις τους. Όπως
επισημαίνουν, η κατάργησή τους ή η μεταφορά τους σε φορείς της Τοπικής
Αυτοδιοίκησης οδηγεί σε εξοικονόμηση πόρων, αλλά και σε εξορθολογισμό της
λειτουργίας του κράτους.

Από τα αποτελέσματα που απέφερε η διετής προσπάθεια συρρίκνωσης του κράτους ­
ή τουλάχιστον του «άχρηστου» κράτους ­ αξίζει να σημειωθούν τα εξής:..

* Καταργήθηκαν ήδη 38 φορείς και συγχωνεύθηκαν άλλοι 12. Ιδιαίτερη
σημασία έχουν οι καταργήσεις και συγχωνεύσεις ασφαλιστικών ταμείων.

* Είναι έτοιμα σχέδια προεδρικών διαταγμάτων για τις συγχωνεύσεις 128
νοσοκομείων στους νομούς και στο Λεκανοπέδιο. Η προώθηση της πρωτοβουλίας
αυτής, πάντως, έχει καθυστερήσει, λόγω αντιδράσεων.

* Περίπου 230 αθλητικά κέντρα μεταφέρονται στους ΟΤΑ, ως το τέλος του
1999, ενώ 28 παραμένουν στο Δημόσιο.

* Από τους 1.308 παιδικούς σταθμούς, οι 625 μεταφέρθηκαν στους ΟΤΑ και
από τους 131 βρεφονηπιακούς σταθμούς μεταφέρθηκαν οι 53. Συνεχίζεται η
προσπάθεια για τους υπόλοιπους, αλλά οι ΟΤΑ δεν επιθυμούν πάντα να αναλάβουν
τη σχετική δραστηριότητα.

* Εξακολουθεί να «σκαλώνει» η κατάργηση του Εθνικού Ιδρύματος Υποδοχής
και Αποκατάστασης Αποδήμων και Παλιννοστούντων Ομογενών Ελλήνων.

* Καταργήθηκαν τα παραρτήματα επαρχίας του ΙΓΜΕ, του ΕΟΜΜΕΧ και του
ΕΟΤ. Οι αρμοδιότητες μεταφέρθηκαν σε Περιφέρειες και Νομαρχίες.

* Είναι έτοιμο σχέδιο Προεδρικού Διατάγματος για την κατάργηση των
σπουδαστικών λεσχών των ΤΕΙ, των οποίων οι δραστηριότητες θα ασκούνται από τις
διοικητικές υπηρεσίες των ΤΕΙ. Ανάλογη προοπτική προβλέπεται για τις
φοιτητικές λέσχες των ΑΕΙ.

Λιγότερο ή περισσότερο κράτος;

Σωκράτης Κοσμίδης – Γενικός γραμματέας του Υπουργικού Συμβουλίου

Στις 31 Οκτωβρίου 1997 το Υπουργικό Συμβούλιο αποφάσισε ομόφωνα την κατάργηση
και συγχώνευση φορέων του Δημοσίου και μεταφορά δραστηριοτήτων στους ΟΤΑ. Η
απόφαση αυτή, που αποτυπώθηκε σε σχετικό πίνακα, αποτέλεσε προϊόν συμβιβασμού
μεταξύ της μαξιμαλιστικής γνωμοδότησης της οικείας εκ γενικών γραμματέων
πενταμελούς γνωμοδοτικής επιτροπής και της μινιμαλιστικής διάθεσης των υπουργείων.

Η απόφαση του Υ.Σ. στο μεγαλύτερο μέρος της υλοποιήθηκε ήδη ή υλοποιείται ως
το τέλος του 1999.

Προσωπικά εκτιμώ ότι υπάρχουν ακόμη φορείς που αζημίως μπορούν να καταργηθούν
ή συγχωνευθούν, όπως υπάρχουν και δραστηριότητες που ασκούνται πολυτελώς και
δυσανάλογα με το έργο, το κόστος ή την αποτελεσματικότητά τους.

Επίσης, επισημαίνω ότι η τάση διεύρυνσης του αριθμού των φορέων εξακολουθεί να
υπάρχει. Για κάθε αρμοδιότητα που ήδη ασκείται, αλλά πλημμελώς ή για κάθε νέα
δραστηριότητα, η εύκολη πρόταση εξαντλείται στην ίδρυση νέου φορέα και μάλιστα
με παρεκκλίσεις από το Ν. 2190/94, από το θεσμικό πλαίσιο κρατικών προμηθειών
και από το σύνηθες μισθολόγιο των δημοσίων υπαλλήλων.

Έτσι, αντί φροντίδας για νέα πνοή στις υπάρχουσες δομές, παρατηρείται διάθεση
για δημιουργία νέων που σε λίγο χρόνο με τη σειρά τους παγιδεύονται στη
γραφειοκρατία, κατ’ εικόνα και ομοίωση με τις παλαιές.

Η απόφαση του Υ.Σ. υπολείφθηκε της πρότασης της Γνωμοδοτικής Επιτροπής. Στην
υλοποίηση δεν αποφεύχθηκαν καθυστερήσεις ή και υπαναχωρήσεις. Ωστόσο, ήταν μία
καλή αρχή, που μετέβαλε νοοτροπίες και πρέπει να συνεχισθεί.

Όμως η δομή της οργάνωσης του κράτους έχει ανάγκη συνολικής μεταρρύθμισης στην
πυραμιδοειδή της μορφή. Δύο παρεμβάσεις, διαφόρου ασφαλώς διαμετρήματος,
έλαβαν χώρα τα δύο τελευταία χρόνια, δηλαδή η συγχώνευση οργανισμών
πρωτοβάθμιας τοπικής αυτοδιοίκησης σε καποδιστριακούς δήμους (το μείζον) και η
κατάργηση και συγχώνευση νομικών προσώπων του δημόσιου τομέα και η μεταφορά
δραστηριοτήτων του Δημοσίου στους ΟΤΑ (το έλασσον). Και οι δύο αφορούν στη
βάση της πυραμίδας (ΟΤΑ) και στην περιφέρεια του οικοδομήματος (φορείς). Να
σημειωθεί ότι η δεύτερη παρέμβαση είναι ανολοκλήρωτη, αφού αρκετοί φορείς, η
κατάργηση ή συγχώνευση των οποίων ανταποκρίνεται στα κριτήρια που είχαν τεθεί,
παρέμειναν σε ισχύ.

Ως συνέπεια των επιτυχών και ουσιωδών αυτών παρεμβάσεων καταγράφεται η
στρέβλωση της πυραμοειδούς μορφής της δομής του κράτους, όπου σμικρύνθηκε
γενναία η βάση και η περιφέρεια και έμειναν αναλλοίωτες οι υπερκείμενες δομές.
Φυσικά, αναφέρομαι στη διάσταση των Νομαρχιακών Αυτοδιοικήσεων και των
Περιφερειών, καθώς και της συνολικής κυβερνητικής δομής.

Σε τελευταία ανάλυση οι όποιες παρεμβάσεις ανταποκρίνονται στο επιλεγόμενο
μοντέλο άσκησης της διακυβέρνησης και στην απάντηση στο κοινότοπο ερώτημα
«περισσότερο ή λιγότερο κράτος».

Η δική μου απάντηση στο ερώτημα αυτό, μετά τρία χρόνια ενεργού παρουσίας στη
Γενική Γραμματεία του Υπουργικού Συμβουλίου, είναι απλή: «Καλύτερο κράτος». Η
απάντηση ακούγεται διπλωματική, ενώ δεν είναι τέτοια.

Προεκτείνοντας, δηλώνω την πεποίθησή μου ότι για να είναι καλύτερο το κράτος
πρέπει να είναι και μικρότερο. Η πυραμίδα διατηρεί το σχήμα της, αλλά σε
μικρότερες διαστάσεις. Αυτό περαιτέρω σημαίνει: κανένας εργαζόμενος στο
Δημόσιο χωρίς τις απαιτούμενες προδιαγραφές προσόντων, χωρίς αντικείμενο
εργασίας που προσιδιάζει στα προσόντα αυτά, περιορισμός της παρουσίας του
Δημοσίου σε απολύτως αναγκαίους και αυστηρά οριοθετημένους τομείς, περιορισμός
δραστικός του μεγάλου αριθμού στελεχών που επιδιώκουν, καταλαμβάνουν και
εναλλάσσονται σε δημόσια αξιώματα παντός βαθμού (από υπουργούς ως απλά μέλη
δ.σ. φορέων), είτε με τη μεταβολή του κόμματος που κυβερνά είτε με τις αλλαγές
υπουργών κατά τη διάρκεια των κυβερνητικών θητειών, περιορισμός του αριθμού
αντινομαρχών και αντιδημάρχων.

Οι απλές αυτές ιδέες προσκρούουν στην κατεστημένη νοοτροπία και αδράνεια. Η
γραφειοκρατία αντιδρά. Παράδειγμα οι Οργανισμοί των υπουργείων, όπου το
ζητούμενο μοντέλο είναι «υπουργεία-επιτελεία».

Αυτό σημαίνει αριθμητική συρρίκνωση και ποιοτική αναβάθμιση του προσωπικού,
καθώς και σημαντική μείωση των λεγόμενων θέσεων ευθύνης (Γενικές Διευθύνσεις,
Διευθύνσεις, Τμήματα). Η κυοφορία των Οργανισμών αυτών είναι μακρά, ο τοκετός
επώδυνος, το αποτέλεσμα μένει να αποδειχθεί.

Χώρες με τις οποίες συνοδοιπορούμε έχουν ήδη οργανώσει τη Διοίκησή τους πάνω
σ’ αυτές τις κατευθύνσεις. Το λυκαυγές του νέου αιώνα, η πραγματική σύγκλιση,
η νέα εποχή επιτάσσουν την εναρμόνισή μας.

Στις εκλογές του 2000 θεωρώ ότι πρέπει οι πολίτες να συνεκτιμήσουν και τις
θέσεις των κομμάτων γύρω από το θέμα αυτό. Το ΠΑΣΟΚ πρέπει να έχει σχεδιασμένη
τη μεταρρύθμιση αυτή. Και κυρίως να την τολμήσει.

Νέους φορείς ζητούν τα υπουργεία

Την ίδια ώρα που επιχειρούσαν να εφαρμόσουν την απόφαση για την κατάργηση και
συγχώνευση φορέων του Δημοσίου, τα υπουργεία υπέβαλαν προτάσεις για τη
δημιουργία νέων φορέων, σε μια παράλογη κίνηση διαιώνισης του φαύλου κύκλου.

Σύμφωνα με στοιχεία της «διαρκούς γνωμοδοτικής επιτροπής φορέων του δημόσιου
τομέα», κατά την τελευταία διετία υπεβλήθησαν προτάσεις για τη δημιουργία 34
νέων φορέων. Μόνο το υπουργείο Πολιτισμού πρότεινε τη δημιουργία 11 φορέων, το
ΥΠΕΧΩΔΕ 5, το Γεωργίας 4, τα υπουργεία Ανάπτυξης, Άμυνας, Οικονομικών και
Αθλητισμού από 2 και τα υπουργεία Μεταφορών, Υγείας και Μακεδονίας – Θράκης
από 1. Η γνωμοδοτική επιτροπή γνωμοδότησε αρνητικά για τη δημιουργία των 23
από τους 34 φορείς που προτάθηκαν, ενώ εξέφρασε επιφυλάξεις για άλλους 3 και
συμφώνησε μόνο ως προς την αναγκαιότητα δημιουργίας των 8 (2 για το υπουργείο
Πολιτισμού, 3 για το υπουργείο Γεωργίας, 2 για το υπουργείο Ανάπτυξης και 1
για το υπουργείο Οικονομικών).

Τελικά, όμως, προωθήθηκε η δημιουργία 16 νέων φορέων, δηλαδή αριθμού διπλάσιου
από αυτόν που η ίδια είχε εισηγηθεί. Πάντως, ο γενικός γραμματέας του
Υπουργικού Συμβουλίου κ. Σωκράτης Κοσμίδης υποστηρίζει ότι έχει αποδυναμωθεί η
τάση δημιουργίας νέων φορέων μετά την προσπάθεια που ξεκίνησε. Αυτό, λέει,
είναι ίσως η θετικότερη εξέλιξη που μπορεί να οδηγήσει μακροπρόθεσμα στο
επιθυμητό αποτέλεσμα.