Η… εκδίκηση της Αθήνας που περιφρονούσαμε Στέγασε το όνειρο στο παλιό υφασματάδικο

Το σύνδρομο του gentrification έφτασε και στην Ελλάδα. Περιοχές κάποτε
βιομηχανικές, εγκαταλελειμμένες, επαναπροσδιορίζουν τη χρήση τους. Μόνο που
αυτοί τη φορά οι κάτοικοι δεν είναι όσοι βρέθηκαν να ζουν και παρέμειναν παρά
τον ασφυκτικό εναγκαλισμό από ρυπογόνες βιοτεχνίες και τις θλιβερές γκρίζες
αποθήκες.

Οι νέοι κάτοικοι που επενδύουν στα αθηναϊκά λοφτ (σοφίτα, ενιαίος
υπερυψωμένος χώρος). Είναι κυρίως καλλιτέχνες, χωρίς παιδιά, και επενδύουν
ακριβά στο όνειρο μιας διαφορετικής κατοικίας.

Τα νούμερα είναι αποκαλυπτικά. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις μεσιτικών γραφείων
που ειδικεύονται στην περιοχή, οι τιμές των ακινήτων έχουν διπλασιαστεί την
τελευταία πενταετία. Η περιοχή του Ψυρή, οι δρόμοι γύρω από την Πειραιώς, ο
Κεραμεικός και το Μεταξουργείο όπως και το λιμάνι του Πειραιά είναι οι
περιοχές που γεννάνε την ελληνική εκδοχή των λοφτ.

Μια ιδέα που μαζί με το περίφημο gentrification, την τάση δηλαδή επιστροφής
των «ειδικής κατηορίας» κατοίκων στο εγκαταλελειμμένο κέντρο της πόλης,
γεννήθηκε και ωρίμασε στο νεοϋορκέζικο Σόχο και αναπτύχθηκε με διαφορετικές
εκδοχές σε περιοχές όπως στα λονδρέζικα «Ντόκλαντς».

«Το πρόβλημα της εγκατάλειψης κτιρίων τα οποία συνυπήρχαν σε ολόκληρες
περιοχές εμφανίστηκε πρώτη φορά στις ΗΠΑ και στην Ευρώπη στη δεκαετία του ’70.
Τα λοφτ, δηλαδή παλιά βιομηχανικά κτίρια τα οποία αποτελούνται από το κέλυφος
και εσωτερικές κολόνες, ένας δηλαδή ενιαίος τεράστιος χώρος δίχως χωρίσματα,
αποτέλεσαν εκείνη την εποχή μια λύση στη στέγαση κυρίως καλλιτεχνών και
διανοουμένων.

Η ιδιαίτερα χαμηλή τιμή τους και η λειτουργικότητα που προσφέρει ο ενιαίος
χώρος για να λειτουργεί παράλληλα με την κατοικία ένα εργαστήρι ζωγραφικής ή
γλυπτικής ήταν οι κυριότεροι λόγοι». Η κ. Ελένη Τζιώρα είναι αρχιτέκτονας και
μαζί με τις συναδέλφους της Ειρήνη Τζιρτζιλάκη και Ιωάννα Θεοχαροπούλου
διοργάνωσε μέσω του Κέντρου Αρχιτεκτονικής πριν από δύο χρόνια σεμινάρια και
εκθέσεις για τις Εγκαταλελειμμένες Περιοχές του Πειραιά. Για την ίδια το
φαινόμενο έχει αρχίσει να εμφανίζεται πρόσφατα στην ελληνική πραγματικότητα
και, «όπως συνέβη και στο εξωτερικό», έχει τις δικές του ιδιαιτερότητες.

Τα σημεία που κάνουν τη διαφορά είναι κυρίως η ανάπτυξη «τύπου Ψυρή», όπως
«παρατηρούμε πως σύντομα ανέβηκε κατακόρυφα η αξία της γης καθώς ο χώρος έγινε
περιοχή κυρίως αναψυχής», ενώ παράλληλα σε άλλες περιοχές «η απουσία
κοινωνικού εξοπλισμού, όπως σχολεία, πάρκα, μαγαζιά, αποθαρρύνει αρκετές
κοινωνικές ομάδες, όπως για παράδειγμα τις οικογένειες» από το να κατοικήσουν εκεί.

Οι περιοχές του Ψυρή, του Θησείου, του Κεραμεικού, του Λόφου του Φιλοπάππου
και του Μεταξουργείου είναι οι πλέον περιζήτητες. Το αντικείμενο της
αναζήτησης είναι μία μονοκατοικία σε μια απ΄ αυτές τις περιοχές, αφού, όπως
λέει ο διευθυντής του μεσιτικού γραφείου Habitat κ. Θέμης Μαξιμιάδης,
«φαίνεται πως όσοι είχαν μετακινηθεί προς τα προάστια προτιμούν τώρα να
επιστρέψουν στο κέντρο για να απομονωθούν σε μια μονοκατοικία». Δεν είναι
τυχαίο το γεγονός ότι μέσα σε διάστημα τεσσάρων ετών οι τιμές ανά τετραγωνικό
μέτρο στις κατοικίες αυτές «τουλάχιστον διπλασιάστηκαν» σε όλες τις παραπάνω περιοχές.

Ακριβότερο το Θησείο

Τα σπίτια που έχουν τη μεγαλύτερη ζήτηση είναι συνήθως τα νεοκλασικά και τα
προπολεμικά, αλλά και οι παλιές αποθήκες, και σύμφωνα με τον κ. Μαξιμιάδη
«κοστίζουν όσο κι ένα διαμέρισμα, μόνο που έχεις ένα δικό σου σπίτι». Η γενική
διαπίστωση ότι οι τιμές στις μονοκατοικίες αυτές είναι σχετικά χαμηλές ισχύει,
εξαρτάται όμως από το «πόσο κατοικήσιμη είναι η περιοχή», επισημαίνει ο κ.
Μαξιμιάδης, εξηγώντας ότι η τελική τιμή αποτελείται από δύο σκέλη: την τιμή
αγοράς και την τιμή επισκευής.

Όσον αφορά σε συγκεκριμένες περιοχές, τη μεγαλύτερη ζήτηση αυτή την εποχή έχει
το Θησείο, που θεωρείται και η πιο ακριβή σε σχέση με τις υπόλοιπες.

Από τις 500-600 χιλιάδες δραχμές που στοιχίζει το τετραγωνικό μέτρο (μαζί με
τις επισκευές) στο Θησείο, μπορεί κανείς να ξοδέψει τα μισά χρήματα, περίπου
300-350 χιλιάδες δραχμές το τετραγωνικό μέτρο, αν προτιμήσει μια περιοχή που
είναι λιγότερο αναπτυγμένη, όπως ο σταθμός Λαρίσης ή το Μεταξουργείο. Στις
υπόλοιπες περιοχές οι τιμές βρίσκονται κάπου στη μέση και κυμαίνονται γύρω
στις 400 χιλιάδες δραχμές ανά τετραγωνικό μέτρο για τον Κεραμεικό και τον Λόφο
του Φιλοπάππου.

Πάντως, ακόμα και τώρα η αγορά των ακινήτων εξακολουθεί να είναι «σχετικά
χαμηλή», ή τουλάχιστον ήταν δύο χρόνια πριν, όταν η Πωλίνα Σαρρή αγόρασε το
loft των ονείρων της. Όταν πήρε την απόφαση, δύο ήταν οι καθοριστικοί
παράγοντες. Ο πρώτος και πιο σημαντικός, η θέα της Ακρόπολης, και ο άλλος, η
αγάπη της για τους ελεύθερους χώρους. Η Πωλίνα Σαρρή, στυλίστρια στο γυναικείο
περιοδικό «Madame Figaro», αγαπά ιδιαίτερα την περιοχή του Ψυρή. «Μ’ αρέσει να
την περπατάω, να την γυρνάω, και γι’ αυτό αποφάσισα να αγοράσω και να φτιάξω
ένα loft σε αυτή την περιοχή», λέει η Πωλίνα, που σχεδίασε η ίδια το σπίτι της.

Ενιαίος χώρος

Δεν θα μπορούσε άλλωστε να ξεχάσει τις σπουδές και το πτυχίο της στην
αρχιτεκτονική. Και το καινούργιο σπίτι που αναμένεται να είναι έτοιμο μέχρι τα
Χριστούγεννα θα φέρει την προσωπικότητα και την… υπογραφή της, όχι μόνο στη
διακόσμηση αλλά και στον σχεδιασμό. Η υλοποίηση των αρχιτεκτονικών της
οραματισμών θα μεταφραστεί «σε πολλούς ενιαίους χώρους, λίγα χωρίσματα, πολλά
τζάμια, μεγάλες βεράντες και πολύ απλά υλικά, όπως το ξύλο».

Η αφαιρετικότητα του χώρου που ονειρεύεται να δημιουργήσει φαίνεται πως
ταιριάζει απόλυτα με την περιοχή και το τοπίο: «ούτε κίνηση, ούτε αυτοκίνητα»,
τονίζει η Πωλίνα. Η ίδια άλλωστε «αγαπά τους ελεύθερους χώρους» και πάντοτε
αναζητούσε και αναζητά «παλαιά κτίσματα και περιοχές που δεν είναι συμβατικές
για κατοικία».

Η ευκαιρία τής δόθηκε πριν από δύο χρόνια, όταν αγόρασε σε αρκετά χαμηλή τιμή
το κτίσμα: «Αγοράζεις μόνο την θέα και τα μπαλκόνια», λέει γελώντας.

Ο τοίχος που… μεταμορφώθηκε σε σπίτι

Εκεί, που πριν από 10 χρόνια υπήρχε μόνον ένας τοίχος, τώρα βρίσκεται το υπέροχο νεοκλασικό της Ρ. Προεστοπούλου

To να ξεκινήσει κανείς να φτιάχνει ένα σπίτι από… το μηδέν δεν είναι εύκολη
υπόθεση. Η Ρενάτα Προεστοπούλου πάντως δεν το θεώρησε ποτέ αγγαρεία,
διαφορετικά δεν θα άφηνε ποτέ το ιδιόκτητο σπίτι της στο Κολωνάκι, για να
μετακομίσει σ’ ένα σπίτι στον Κεραμεικό που όταν το αγόρασε, το μόνο που είχε
απομείνει ήταν ένας τοίχος!

«Μόλις το είδα, το ερωτεύτηκα», είναι η πρώτη και η τελευταία κουβέντα της
Ρενάτας Προεστοπούλου. Και παρόλο που η ολοκλήρωση του σπιτιού ήταν μια
περιπέτεια, αφού «το μόνο που είχε το σπίτι ήταν ένας τοίχος και το υπόλοιπο
ήταν καμένο, αλλά ώσπου να δοθεί η άδεια από την πολεοδομία, κατέρρευσε και το
υπόλοιπο», δεν έχει μετανιώσει για την επιλογή της. Το έχτισε και το
διαμόρφωσε γρήγορα σε ένα αρχοντικό διώροφο σπίτι και εργαστήριο.

Θα μπορούσε άλλωστε μέσα σε αυτά τα δέκα χρόνια ­ μένει στην γωνία Γρανικού
και Σαλαμίνος από το 1990 ­ να έχει επιστρέψει στο σπίτι της στο Κολωνάκι,
όμως «η συνοικία είναι υπέροχη», όπως λέει. Κι αυτό γιατί έχει πολλή ησυχία το
βράδυ. Γιατί την ίδια ώρα που είναι μέσα στην Αθήνα βρίσκεται και απόκεντρα.
Γιατί μπορεί οι περίοικοι να της δημιουργούν προβλήματα με τα τραγούδια και
τους αμανέδες τους, αφού έχουν μετατρέψει τη γειτονιά σε μια μεγάλη αυλή, αλλά
παρόλα αυτά «θα μπορούσε να είναι μια τέλεια συνοικία».

Μοναδική θέα με «πιάτο» την Ακρόπολη

Απέραντο… γκρι ήταν ο ενιαίος χώρος στον τρίτο όροφο της πολυκατοικίας, στην οδό Βουτάδων, στο Γκάζι, όταν τον… ανέλαβε ο Νίκος Ντανταλής

Πολλά τσιμεντένια σκαλιά που σου κόβουν την ανάσα όσο αφήνεις πίσω σου τους
δύο πρώτους ορόφους. Στην πόρτα του τρίτου δεν φαντάζεσαι τι θα συναντήσεις
μόλις μπεις μέσα. Η θέα όμως που αντικρύζεις σε αποζημιώνει. Στον ενιαίο χώρο
της οδού Βουτάδων, στο Γκάζι, που νοικιάζει ο Νίκος Ντανταλής μαζί με τον
αδελφό του Ευτύχη, η θέα είναι μοναδική: η Αθήνα και η Ακρόπολη «πιάτο» και
ακόμη ένα σημαντικό πλεονέκτημα, η ησυχία.

«Δεν είναι τυχαίο που μένουμε εδώ τρία χρόνια», λέει ο Νίκος Ντανταλής, που
όταν νοίκιασε το σπίτι «όλος ο χώρος ήταν ένα τεράστιο γκρι πράγμα: τσιμέντο
και τίποτε άλλο», όπως λέει. Σιγά σιγά όμως το έφτιαξαν, με έντονα χρώματα στη
διακόσμηση, με μπαμπού περσίδες στα πολλά παράθυρα και με έντονη καλλιτεχνική
διάθεση. Στην ίδια πολυκατοικία άλλωστε μένουν κι άλλα νέα παιδιά, ζωγράφοι οι
περισσότεροι, που συνδυάζουν ατελιέ και σπίτι.

Βασικός λόγος για τον οποίο έχουν ήδη συμπληρώσει τρία χρόνια σ΄ αυτό το
διαφορετικό σπίτι «είναι η ησυχία που δεν υπήρχε στο προηγούμενο σπίτι στα
Εξάρχεια, αλλά και η καταπληκτική θέα».

Χάρης Χριστόπουλος. «Δεν θα μπορούσα να ζήσω, παρά μόνο σε λοφτ». Πάνω: ο χώρος του όπως διαμορφώθηκε

Το όνειρό του θα ήθελε δυόμισι χιλιάδες τετραγωνικά για να στεγαστεί. Άδειο.
Το φαντάζεται με μια καρέκλα, ένα ποτήρι, κι ένα κρεβάτι με ροδάκια «για να
ξυπνάει κάθε πρωί σε διαφορετική γωνία του χώρου.

Α, και μερικά πλαστικά για τους επισκέπτες. Μέχρι στιγμής πάντως ο φωτογράφος
Χάρης Χριστόπουλος έχει καταφέρει

να ζήσει σε τετρακόσια τετραγωνικά επί της λεωφόρου Μπροντγουέι στο
νεοϋορκέζικο Σόχο και από το ’91 σε διακόσια τετραγωνικά, μοιρασμένα όμως σε
δυο ορόφους στου Ψυρή. Είναι δηλαδη κατεξοχήν τύπος λοφτ.

Ο χώρος του βρίσκεται στον τρίτο όροφο ενός κτιρίου βρώμικου, μαυρισμένου και
χωρίς καμία νύξη «πολυτέλειας».

Το ίδιο το σπίτι του είναι φτιαγμένο επίσης χωρίς καμία ιλουστρασιόν διάθεση,
μάλλον με τον ιδιωτικό χώρο ενός μποέμ καλλιτέχνη μοιάζει, παρά «βιτρίνα»
πλούτου σε επιφανές προάστιο. «Λατρεύω τα λοφτ παρ’ ότι μεγάλωσα σε
μονοκατοικία και μάλιστα με πολλά δωμάτια και χωρίσματα για την αίσθηση της
ελευθερίας που σου προσφέρουν. Έτσι απλά». Έψαξε αρκετά πριν καταλήξει σ’ αυτή
την κατασκευή που ήταν τέσσερις τοίχοι και μερικές κολώνες, ένα πρωην
υφασματάδικο όπως οι περισσότερες βιοτεχνίες στην περιοχή. Η ανακατασκευή
κόστισε περισσότερο από την αγορά, όπως συμβαίνει συνήθως με τα λοφτ.

Η γειτονιά του πριν από λίγα χρόνια ήταν μια από τις περισσότερο
υποβαθμισμένες περιοχές της πόλης. Η δημιουργία ορισμένων πεζόδρομων καταρχήν
από το ΥΠΕΧΩΔΕ άνοιξε το δρόμο για την αναβάθμισή της. Κι αυτή ακολούθησε
ραγδαία. «Όταν ήρθα εδώ υπήρχε μόνο το Τακι13. Φτιάξαμε καταρχήν τη “Βιτρίνα”.

Τώρα υπάρχουν εκατόν τέσσερα μαγαζιά. Τα βράδια κυκλοφορούν περισσότεροι από
δυόμισι χιλιάδες άνθρωποι. Ήδη γεμίζει ασφυκτικά». Για τον ίδιο η περιοχή του
Ψυρή μοιάζει και αυτή πλέον ιστορία που κάνει τον κύκλο της. Ήδη άλλες
γειτονιές πρόκειται ν’αναδυθούν σύντομα και αν αξιοποιηθούν.