Πόλεμος και ειρήνη στη Μαύρη Ήπειρο

Οι Αφρικανοί ηγέτες αποφάνθηκαν ότι θα απομονώσουν όποια κυβέρνηση ανέλθει
στην εξουσία διά της βίας. Είπαν ακόμη ότι θα ενθαρρύνουν την εγκαθίδρυση της
δημοκρατίας στη Μαύρη Ήπειρο. Στην ετήσια σύνοδο του Οργανισμού Αφρικανικής
Ενότητας το πνεύμα που κυριάρχησε ήταν φιλειρηνικό. Δύσκολα όμως παρέβλεπε
κανείς ότι οι μισές από τις αντιπροσωπείες που συμμετείχαν εκπροσωπούσαν
κυβερνήσεις που με τη δύναμη των όπλων απέσπασαν τα ανώτατα αξιώματα.

Μεταξύ των συμμετεχόντων ήταν οι δημοκρατικά νεοεκλεγμένοι πρόεδροι της Νότιας
Αφρικής, Τάμπο Μπέκι, και της Νιγηρίας, Ολεσεγκάν Ομπασάνιο. Ο οικοδεσπότης
της 35ης Συνόδου, πρόεδρος της Αλγερίας, Αμπντελαζίζ Μπουτεφλίκα, κηρύσσοντας
την έναρξη των εργασιών έδωσε και το στίγμα: «Έπειτα από οκτώ χρόνια εμφυλίου,
η ειρήνη επέστρεψε στη χώρα μου». Αναφερόταν στις προσπάθειες για συμφιλίωση
με τους φανατικούς ισλαμιστές. Μεταξύ των συμμετεχόντων όμως, ήταν και οι
στρατιωτικοί ηγέτες, πρόεδροι του Τσαντ και της Μαυριτανίας, καθώς και
πραξικοπηματίες που μετονόμασαν εαυτούς σε «πολιτικούς» προέδρους της
Μπουρκίνα Φάσο, του Κονγκό, του Τόγκο, της Λιβύης.

Και ο Καντάφι

Πάντως, για τον στρατηγό Καντάφι η διάσκεψη ήταν η πρώτη στην οποία συμμετέχει
εδώ και 22 χρόνια. Έφτασε με μια λευκή κάντιλακ και ήταν ασφυκτικά
περικυκλωμένος από άνδρες της προσωπικής του ασφαλείας. Ο Λίβυος ηγέτης
ανέλαβε πρόσφατα πρωτοβουλία μεσολάβησης μεταξύ Ερυθραίας και Αιθιοπίας για
την επίλυση της κρίσης στα σύνορα των δύο χωρών. Οι προσπάθειές του δεν
ευοδώθηκαν. Κατά τις εργασίες της συνόδου οι δύο αντιμαχόμενες πλευρές
υποστήριξαν το προτεινόμενο ειρηνευτικό σχέδιο των 11 σημείων, βάσει του
οποίου οι στρατιωτικές δυνάμεις της Ερυθραίας πρέπει να αποσυρθούν από τα
αιθιοπικά εδάφη που κατέλαβαν μετά την 6η Μαΐου του 1998, οπότε ξέσπασαν οι
συγκρούσεις. Παρά τις διεθνείς εκκλήσεις, δεν έγινε σεβαστό. Οι μάχες στο
Κέρας της Αφρικής συνεχίζονται λυσσαλέες.

Έντονη αντίφαση

Η ειρηνευτική συμφωνία για τον τερματισμό του οκταετούς εμφυλίου στη Σιέρα
Λέονε, αντικατοπτρίζει με δραματικό τρόπο την αντίφαση που υπάρχει ανάμεσα
στις πολιτικές σκοπιμότητες και την ανάγκη για απονομή δικαιοσύνης. Υπάρχουν
φόβοι ότι η χορήγηση αμνηστίας σε αντάρτες που επιδόθηκαν σε θηριωδίες
εναντίον πολιτών, κάθε άλλο παρά θα συμβάλει στο επιθυμητό απότελεσμα, που
είναι η συμφιλίωση. Κάποιοι μάλιστα υποστηρίζουν ότι είναι αδύνατη, αν δεν
προηγηθεί δικαιοσύνη. Ήδη, ανθρωπιστικές οργανώσεις έχουν διαμαρτυρηθεί κατά
της αμνηστίας. Τα Ηνωμένα Έθνη που συνυπέγραψαν τη συμφωνία τονίζουν ότι δεν
έχει εφαρμογή για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας, όπως η γενοκτονία ή
εγκλήματα πολέμου. Δικαστήριο που θα επιφορτιζόταν με αυτό το έργο δεν υπάρχει
για τη Σιέρα Λεόνε, όπως στην περίπτωση της Ρουάντα ή της πρώην
Γιουγκοσλαβίας. Παρόλα αυτά, η περίπτωση του Χιλιανού πρώην δικτάτορα
Αουγκούστο Πινοσέτ αποδεικνύει ότι είναι πιθανό να προσαχθούν οι ύποπτοι για
εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας εκτός της χώρας τους. Μέλη ανθρωπιστικών
οργανώσεων αναφέρουν ότι από την περασμένη άνοιξη χιλιάδες άτομα εκτελέστηκαν
και κακοποιήθηκαν στη Σιέρα Λεόνε. Η αγριότητα με την οποία συντελέστηκαν τα
εγκλήματα οδηγεί σε συγκρίσεις με τα πρόσφατα γεγονότα στη Ρουάντα και την
Καμπότζη, κατά τη δεκαετία του ’70. Ακριβή στοιχεία για τον αριθμό των
προσφύγων δεν υπάρχουν, αν και ο ΟΗΕ κάνει λόγο για περισσότερους από 500.000
ανθρώπους, οι οποίοι αναζήτησαν καταφύγιο κυρίως στη Γουινέα και τη Λιβερία.

Μετά τη Σιέρα Λεόνε, το Κονγκό

Την υπογραφή της ειρηνευτικής συμφωνίας στη Σιέρα Λεόνε ακολούθησε την ίδια
ημέρα το Κονγκό, πρώην Ζαΐρ. Ο πόλεμος εκεί ξέσπασε πριν από 11 μήνες, τον
Αύγουστο του 1998, όταν Τούτσι αντάρτες, υποστηριζόμενοι από τη Ρουάντα και
την Ουγκάντα, εξεγέρθηκαν κατά της κυβέρνησης του Λοράν Καμπίλα, στο πλευρό
του οποίου συντάχθηκαν Ζιμπάμπουε, Ανγκόλα, Ναμίμπια και Τσαντ. Οι προσπάθειες
ειρήνευσης χαιρετίστηκαν από τον πρόεδρο της Ζάμπιας Φρέντερικ Σιλούμπα «ως
ανατολή μιας νέας εποχής για την Αφρική». Ωστόσο, δεν ήταν ο πρώτος ηγέτης που
είπε αυτά τα λόγια, για να ακολουθήσει αργότερα νέος κύκλος βίας και
αιματοκυλίσματος, απόδειξη ότι οι υπογραφές των συμφωνιών δεν εγγυώνται πάντα
και την εφαρμογή των δεσμεύσεων που αναλαμβάνονται.