Ολοταχώς προς τον προστατευτισμό οι ΗΠΑ

Στην Ουάσιγκτον γνωρίζουν πολύ καλά τα θέματα εμπορίου. Άλλωστε, οι
μεγαλύτερες αμερικανικές επιχειρήσεις βασίζονται στο εμπόριο. Γι’ αυτόν τον
λόγο η αμερικανική κυβέρνηση και η επιχειρηματική κοινότητα είναι έτοιμες να
αντιμετωπίσουν οποιαδήποτε απειλή της παγκοσμιοποίησης στις αμερικανικές επιχειρήσεις.

Τις τελευταίες εβδομάδες οι Ηνωμένες Πολιτείες προχώρησαν στην επιβολή
περιορισμών στις εισαγωγές χάλυβα και αρνίσιου κρέατος και υπάρχει μια
αυξανόμενη πίεση για περισσότερους περιορισμούς στις εισαγωγές. Το έλλειμμα
του αμερικανικού εμπορικού ισοζυγίου βρυχάται ­ και ο μοναδικός λόγος δεν
είναι το ισχυρό δολάριο ­ και πολλοί Αμερικανοί εργαζόμενοι χάνουν τη δουλειά
τους. Την περασμένη εβδομάδα οι ΗΠΑ προχώρησαν στην επιβολή πρόσθετων δασμών
στην εισαγωγή προϊόντων από την Ευρωπαϊκή Ένωση λόγω της απαγόρευσης εισαγωγής
στην Ευρώπη αμερικανικού βοδινού από ζώα που έχουν ανατραφεί με ορμόνες. Είναι
πολύ εύκολο για κάποιον να διατυπώσει υπερβολικές εκφράσεις, όπως «εμπορικός
πόλεμος». Άλλωστε, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου ανέφερε σε μια πρόσφατη
έκθεσή του για την Αμερική ότι «οι ΗΠΑ δεν είναι μόνο ανοικτές στο διεθνές
εμπόριο και στις ξένες επενδύσεις, αλλά και οι αγορές της είναι περισσότερο
απαλλαγμένες από κρατικούς περιορισμούς που πλήττουν τον ελεύθερο ανταγωνισμό».

Ωστόσο, υπάρχουν αρκετοί λόγοι ανησυχίας. Μέσα στο 1999 οι Ηνωμένες Πολιτείες
θα φιλοξενήσουν στο Σιάτλ τη σύνοδο υπουργών του Παγκόσμιου Οργανισμού
Εμπορίου. Η σύνοδος θα αποτελέσει το πεδίο για την πραγματοποίηση νέου γύρου
συνομιλιών για το παγκόσμιο εμπόριο. Η έλλειψη στήριξης της Ουάσιγκτον προς το
εμπόριο είναι τόσο μεγάλη που ο πρόεδρος Κλίντον δεν διαθέτει κάποια επιτροπή
η οποία να μπορεί να διαπραγματευθεί στο Σιάτλ. Τα χέρια του είναι δεμένα από
το Κογκρέσο και θα λυθούν μόνο με σκληρές πολιτικές μάχες.

Οι «νονοί»

Μπιλ Κλίντον. Το Κογκρέσο τον πιέζει να «προστατεύσει» την οικονομία – Τζορτζ Μπους. Θερμός υποστηρικτής του ελεύθερου εμπορίου – Αλ Γκορ. Ευάλωτος στις πιέσεις των σωματείων. Υποστηρίζει το ελεύθερο εμπόριο

«Νονοί» των διαπραγματεύσεων στο Σιάτλ θα είναι η Μάικροσοφτ και η Μπόινγκ,
δύο επιχειρήσεις που κυριαρχούν στην οικονομία της πολιτείας της Ουάσιγκτον.
Και οι δύο είναι θερμοί υποστηρικτές του ελεύθερου εμπορίου και, κατά κάποιο
τρόπο, αντιπροσωπεύουν τις δύο μεγάλες δυνάμεις της αμερικανικής οικονομίας:
τεράστια κεφάλαια σε παραγωγικό εξοπλισμό και ηλεκτρονική τεχνολογία που
συνθέτουν τη «νέα οικονομία».

Ωστόσο, η «παλιά οικονομία» δεν τα πηγαίνει και τόσο καλά. Ο αμερικανικός
αγροτικός τομέας αντιμετωπίζει τη χειρότερη κρίση των τελευταίων δεκαετιών και
οτιδήποτε συνδέεται με εμπορεύματα, πρώτες ύλες και μεταποιημένα προϊόντα
(όπως το ατσάλι) αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα.

Μήπως όλα τα παραπάνω είναι αρκετά για να βάλουν την αμερικανική οικονομία
στην τροχιά του προστατευτισμού; Με μια έννοια, ναι: όπως δείχνουν και οι
περιορισμοί στην εισαγωγή χάλυβα και αρνίσιου κρέατος, οι παραγωγοί αυτών των
προϊόντων βρίσκουν στήριξη στο Κογκρέσο και αυτό με τη σειρά του πιέζει την
αμερικανική κυβέρνηση.

Η δύναμη αυτών των παραγωγών είναι η χρηματοδότηση προεκλογικών εκστρατειών
και τα σωματεία τους. Όπως δείχνει η περίπτωση του χάλυβα, η επιρροή τους έχει
τα όριά της: οι προσπάθειές τους για την επιβολή ενός αυστηρού ορίου εισαγωγής
χάλυβα απέτυχε. Όπως και να ‘ναι, η ανεργία στις Ηνωμένες Πολιτείες βρίσκεται
σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα και η οικονομία καλπάζει. Αν οι ρυθμοί ανάπτυξης
επιβραδυνθούν ­ πολύ πιθανή εξέλιξη ­ οι φωνές υπέρ του προστατευτισμού μπορεί
να γίνουν κραυγές. Το πρόβλημα πάντως δεν αφορά μόνο την οικονομία. Είναι
κυρίως πολιτικό: η δεξιά πτέρυγα της αμερικανικής πολιτικής εναντιώνεται όλο
και περισσότερο στο ελεύθερο εμπόριο, στην παγκοσμιοποίηση και σε οτιδήποτε μη
αμερικανικό. Κατά κάποιον τρόπο αυτή η τάση είναι αποτέλεσμα του κύματος
εμπορικών συνεργασιών. Στην περίπτωση των Ηνωμένων Πολιτειών, ήταν η
δημιουργία της Βόρειας Αμερικανικής Συμφωνίας Ελεύθερου Εμπορίου, της NAFTA.

Η συμφωνία αυτή ­ κάτι ανάλογο της παλιάς Ευρωπαϊκής Οικονομικής Κοινότητας ­
είναι πολύ δημοφιλής στο Τέξας και γενικότερα στον αμερικανικό νότο, αλλά πολύ
συχνά αντιμετωπίζεται σαν επικίνδυνη και αντι-αμερικανική. Ο άλλος παράγοντας
είναι το γεγονός ότι το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα ­ για το μεγαλύτερο μέρος της
ιστορίας του ­ δεν συμπαθούσε ιδιαίτερα τον υπόλοιπο κόσμο. Τα πράγματα όμως
άλλαξαν με τον τερματισμό του Ψυχρού Πολέμου.

Οι βασικοί ρεπουμπλικάνοι υποψήφιοι για τις προεδρικές εκλογές του 2000
υποστηρίζουν το ελεύθερο εμπόριο. Ο Τζορτζ Μπους προέρχεται από μια οικογένεια
που υποστήριζε το ελεύθερο εμπόριο για δεκαετίες, παράδοση την οποία συνεχίζει
και ο ίδιος. Ο Αλ Γκορ δέχεται πιέσεις από τα σωματεία και στο παρελθόν έχει
μιλήσει για «δίκαιο εμπόριο».

«Θα ζητήσω από το Κογκρέσο τη δύναμη για την υπογραφή νέων εμπορικών συμφωνιών
και για το άνοιγμα νέων αγορών για τα προϊόντα και τις υπηρεσίες», είπε ο Γκορ
στην εναρκτήρια ομιλία της προεκλογικής του καμπάνιας. «Αλλά θα ζητήσω και θα
χρησιμοποιήσω την εξουσία προκειμένου να διαπραγματευθώ μέτρα προστασίας της
εργασίας και του περιβάλλοντος σε αυτές τις συμφωνίες».

Δεξιά εναντίον Αριστεράς

Μπιλ Μπράντλι. Αντίπαλος τού Γκορ και υποστηρικτής του ελεύθερου εμπορίου – Πατ Μπιουκάναν. Τα «τοπικιστικά» του μηνύματα δεν βρήκαν ακροατές

Η εικόνα μέχρι το τέλος του χρόνου, όταν θα πλησιάζουν οι εκλογές, μπορεί να
μη διαμορφωθεί σαν μια αντιπαράθεση Δεξιάς – Αριστεράς σε εμπορικά θέματα. Ο
Γκορ είναι κατά βάση υποστηρικτής του ελεύθερου εμπορίου και θα είναι
αντιμέτωπος με τον Μπιλ Μπράντλι, τον δημοκρατικό υποψήφιο ο οποίος επίσης
υποστηρίζει το ελεύθερο εμπόριο. Ωστόσο διάφοροι ρεπουμπλικάνοι υποψήφιοι
αντιδρούν στην είσοδο της Κίνας στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου. Για
παράδειγμα, ο Μπους έχει δείξει ότι θα είναι περισσότερο επιφυλακτικός
απέναντι στο Πεκίνο, σε σχέση με τον πατέρα του, πρώην πρόεδρο και πρώην
πρεσβευτή των Ηνωμένων Πολιτειών στην Κίνα. Ο Πατ Μπιουκάναν, από την πλευρά
του, στέλνει συνεχώς τα τοπικιστικά του μηνύματα, αλλά βρίσκει ελάχιστους
ακροατές: αυτό ίσως αλλάξει με την πάροδο του χρόνου.

Μπορεί να δείχνει παράλογο τώρα που η αμερικανική οικονομία καλπάζει, ωστόσο
πολλοί Αμερικανοί πιστεύουν ότι το ελεύθερο εμπόριο τους έχει βλάψει. Όπως
σημειώνει ο Φρεντ Μπέργκστεν σε μια έκθεση του Ινστιτούτου Διεθνούς
Οικονομίας, στην Αμερική «το μερίδιο του εμπορίου στην οικονομία έχει
τριπλασιαστεί κατά τη διάρκεια μιας γενιάς». Την ίδια στιγμή, «το μέσο
οικογενειακό εισόδημα, αν και έχει αυξηθεί οριακά τα τελευταία δύο χρόνια,
είναι ακόμη χαμηλότερο από αυτό της προηγούμενης γενιάς».

Μπορεί να μην υπάρχει σύνδεση ανάμεσα σε αυτά τα δύο στοιχεία, ωστόσο πολλοί
Αμερικανοί πιστεύουν ότι έχουν κάποια σχέση.

Για πολιτικούς αλλά και οικονομικούς λόγους, οι ΗΠΑ θα πιέσουν σθεναρά για την
προστασία των κλάδων της οικονομίας τους κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων
στο Σιάτλ. Επιπλέον, θέλουν να βάλουν στην ατζέντα και το ηλεκτρονικό εμπόριο,
ένα εξαιρετικά ευαίσθητο θέμα (εκεί όμως είναι το Σιάτλ, το σπίτι του Μπιλ
Γκέιτς).

Για λόγους εσωτερικής κατανάλωσης, η αμερικανική κυβέρνηση θα πρέπει να δείξει
ότι παραμένει σκληρή όσον αφορά τα εμπορικά θέματα και κυρίως τα θέματα που
αφορούν τον αγροτικό τομέα.

Γι’ αυτόν τον λόγο η Αμερική αναμένεται να χτυπήσει πολύ σκληρά οτιδήποτε
μπορεί να πλήξει τις εξαγωγές της. Οι διαπραγματεύσεις στο Σιάτλ δεν
αναμένεται να είναι εύκολες για κανέναν.