Μεξικό: ατιμώρητοι για τα 71 δισ. δολάρια που χάθηκαν

Ο Καναδός ελεγκτής Μάικλ Μάκι (αριστερά) προσελήφθη για την έρευνα του σκανδάλου στο τραπεζικό σύστημα του Μεξικού. Την περασμένη Δευτέρα παρέδωσε την έκθεσή του

Στις αρχές της δεκαετίας του ’80 η μεξικανική κυβέρνηση είχε αγοράσει από τους
ιδιώτες μια σειρά από τράπεζες. Μία δεκαετία αργότερα τις ιδιωτικοποίησε σε
μια προσπάθεια να αυξήσει την ανταγωνιστικότητα του τραπεζικού συστήματος στο
διεθνές επιχειρηματικό τοπίο.

Σήμερα, το τραπεζικό σύστημα του Μεξικού έχει παραλύσει, διψάει για κεφάλαια
και είναι ανήμπορο να χορηγήσει δάνεια. Τρεις από τους Μεξικανούς
επιχειρηματίες που αγόρασαν κρατικές τράπεζες αντιμετωπίζουν σοβαρές
κατηγορίες για απάτες και υπεξαιρέσεις. Τώρα οι Μεξικανοί φορολογούμενοι έχουν
μπροστά τους έναν λογαριασμό 71 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Τόσο στοίχισε η
προσπάθεια της κυβέρνησής τους να σώσει τις τράπεζες από την κατάρρευση, μετά
την οικονομική κρίση του 1995.

Και το αξιοπερίεργο είναι ότι κανένα υψηλόβαθμο κυβερνητικό στέλεχος δεν έχασε
τη δουλειά του λόγω του σκανδάλου. Για το Μεξικό, το οποίο βρίσκεται σε φάση
μετάβασης από τον μονοκομματισμό στη δημοκρατία, το τραπεζικό σκάνδαλο
δημιουργεί το ερώτημα του πώς θα αντιμετωπιστούν τα λάθη του παρελθόντος.
Πολλοί Μεξικανοί πιστεύουν ότι τα προβλήματα των τραπεζών ήταν αποτέλεσμα της
διαφθοράς και του δεσποτισμού της οικονομικής και πολιτικής ελίτ της χώρας.

Ωστόσο, 18 μήνες μετά την αντιπαράθεση του μεξικανικού κοινοβουλίου ­ που
ελέγχεται από την αντιπολίτευση ­ και του προέδρου Ερνέστο Ζεντίγιο για το
πρόγραμμα εξυγίανσης των τραπεζών, καμιά πλευρά δεν είναι ικανοποιημένη: και
οι δύο πιστεύουν ότι η αλήθεια δεν αποκαλύφθηκε και η δικαιοσύνη δεν αποδόθηκε.

Η κυβέρνηση υποστηρίζει πως ήρθε η ώρα για να κλείσει ο φάκελος και να γίνουν
μεταρρυθμίσεις που θα εξασφαλίσουν ότι δεν θα ξεσπάσουν ανάλογα σκάνδαλα στο
μέλλον. Η αντιπολίτευση θέλει να παραδοθούν στη δικαιοσύνη οι αξιωματούχοι της
κυβέρνησης που αναμείχθηκαν στο σκάνδαλο. Τώρα η μάχη δείχνει να έχει
εξασθενήσει και οι δύο πλευρές δεν κατάφεραν τίποτε περισσότερο από μια ισοπαλία.

Μία αποκαλυπτική έκθεση

Η υπόθεση του σκανδάλου προχώρησε την προηγούμενη εβδομάδα, όταν ένας Καναδός
ελεγκτής, ο Μάικλ Μάκι, παρουσίασε μια έκθεση για λογαριασμό του κοινοβουλίου,
στην οποία εξετάζει την απόδοση του τραπεζικού συστήματος τις τελευταίες δύο
δεκαετίες και μια καταγραφή των αποτελεσμάτων του προγράμματος εξυγίανσης των
τραπεζών, η εφαρμογή του οποίου ξεκίνησε το 1994. Τα κόμματα της
αντιπολίτευσης υποστήριξαν την έκθεση, ελπίζοντας ότι θα αποκαλύψει τη
διαφθορά κρατικών λειτουργών και την προσπάθειά τους να συγκαλύψουν το σκάνδαλο.

Η έκθεση του Μάκι είναι ένα βήμα μπροστά. Ήταν η πρώτη φορά στην ιστορία που
το Μεξικό άνοιξε τα χαρτιά του χρηματοπιστωτικού του συστήματος σε έναν
ανεξάρτητο ­ και ξένο ­ ελεγκτή.

Η έκθεση, που στοίχισε 20 εκατομμύρια δολάρια, προσφέρει το λεπτομερές
πορτρέτο ενός «αιμομεικτικού» τραπεζικού συστήματος, στο οποίο μια μικρή
επιχειρηματική ελίτ ελέγχει τις τράπεζες όπως και πολλές εταιρείες που θέλουν
να πάρουν δάνεια. Ο Μάκι τονίζει την σχεδόν ολοκληρωτική απουσία
αποτελεσματικής επίβλεψης του συστήματος το 1991, όταν η μεξικανική κυβέρνηση
άρχισε να πουλάει τράπεζες στον ιδιωτικό τομέα.

Ο Μάκι περιέγραψε την «ολική ανεπάρκεια» των ελέγχων που έγιναν από τους
Μεξικανούς επιχειρηματίες οι οποίοι εμφανίστηκαν για να αγοράσουν τις
τράπεζες. Σε πολλές περιπτώσεις οι αγοραστές «δεν είχαν την απαιτούμενη
τραπεζική και τεχνική γνώση για να γίνουν τρπαζίτες και ήταν απρόθυμοι ή
ανίκανοι να προσλάβουν έμπειρα διοικητικά στελέχη».

Ο Μάκι ανακάλυψε ότι ανώτερα κρατικά στελέχη γνώριζαν για πολύ καιρό ότι το
τραπεζικό σύστημα έπασχε από χρόνια έλλειψη κεφαλαίων, αλλά επέμεναν να
στηρίζουν τις προβληματικές τράπεζες, αυξάνοντας κατά συνέπεια το κόστος
διάσωσής τους. Τα κρατικά στελέχη ενεθάρρυναν τις τράπεζες να χορηγούν δάνεια
σε αβέβαια προγράμματα και προβληματικές επιχειρήσεις προκειμένου να
κεντρίσουν την οικονομία, παρά το γεγονός ότι η πιθανότητα να αποπληρωθούν
ήταν πολύ μικρή.

Από τις 18 τράπεζες που πούλησε η κυβέρνηση, μόνο 5 λειτουργούν σήμερα κάτω
από τον έλεγχο των Μεξικανών επιχειρηματιών που τις αγόρασαν. Οι ξένες
τράπεζες αγόρασαν τέσσερις τράπεζες, οι οποίες λειτουργούν κανονικά. Η
κυβέρνηση απέκτησε πάλι τον έλεγχο τριών τραπεζών που ήταν στα πρόθυρα
χρεοκοπίας, ενώ άλλες έξι έβαλαν λουκέτο.

Επισφαλή δάνεια

Ο Καναδός ελεγκτής ανακάλυψε ότι δάνεια ύψους 7,7 δισεκατομμυρίων δολαρίων
ήταν ελεγχόμενα σχετικά με την ασφάλεια και τη νομιμότητά τους. Τα δάνεια αυτά
ανέλαβε το κρατικό πρόγραμμα διάσωσης, που φέρει τον τίτλο «Ταμείο Προστασίας
Τραπεζικών Καταθέσεων». Από αυτά, τα 638 εκατομμύρια δολάρια χορηγήθηκαν
παρανόμως. Ο Μάκι ανακάλυψε, επίσης, ότι δάνεια ύψους 4,4 δισεκατομμυρίων
δολαρίων δόθηκαν από τράπεζες σε άλλες τράπεζες, μια μη αποδεκτή πρακτική
σύμφωνα με τα διεθνή πρότυπα. Ωστόσο, προς απογοήτευση της αντιπολίτευσης, η
έκθεση του Μάκι δεν προσέφερε στοιχεία για την εμπλοκή κυβερνητικών
αξιωματούχων στο σκάνδαλο. Ο ελεγκτής έπλεξε, αντίθετα, το εγκώμιο πολλών
κορυφαίων κρατικών λειτουργών, για τη βελτίωση της επίβλεψης και της
σκλήρυνσης των κανόνων και λογιστικών πρακτικών τα τελευταία πέντε χρόνια, από
τότε που ο Ζεντίγιο ανέλαβε την εξουσία.

Παρά τις ατέλειές του, κατέληξε ο Μάκι, το πρόγραμμα εξυγίανσης των τραπεζών
κατάφερε να αποτρέψει τη γενικότερη χρηματοοικονομική κατάρρευση,
προστατεύοντας τους λογαριασμούς όλων των καταθετών και μειώνοντας τον αριθμό
των Μεξικανών δανειοληπτών που δεν μπορούν να αποπληρώσουν τα δάνειά τους.

Οι κρατικοί λειτουργοί, μετά τη δημοσιοποίηση της μελέτης, απάντησαν ότι και
οι ίδιοι είχαν εντοπίσει τα παράνομα δάνεια που ανακάλυψε ο ελεγκτής. Κατά τη
διάρκεια του σκανδάλου οι μεξικανικές αρχές υπέβαλαν 137 μηνύσεις εναντίον 211
τραπεζιτών, στους οποίους συμπεριλαμβάνονταν πέντε πρόεδροι τραπεζών.

Ένας από αυτούς, ο Άντζελ Ισιντόρο Ροντρίκγκεζ Σαέζ, που κατηγορείται για μια
απάτη δέκα εκατομμυρίων δολαρίων, κατάφερε να αθωωθεί σε μια σειρά από δίκες.
Ωστόσο, κρατικοί λειτουργοί σημειώνουν ότι οι δικαστικές νίκες του Σαέζ
σκιαγραφούν την ελαστικότητα των δικαστηρίων και των μεξικανικών νόμων που
διέπουν τις χρεοκοπίες.

Πολλές από τις πρακτικές των τραπεζιτών που αναφέρει ο Μάκι δεν ήταν παράνομες
αφού οι μεξικανικοί νόμοι, που αφορούν στο χρηματοπιστωτικό σύστημα, είναι
ιδιαίτερα ελαστικοί. Ένας γνωστός επιχειρηματικός μεγαλοπαράγοντας μπορεί να
μπει σε μια τράπεζα και να φύγει με ένα δάνειο πολλών εκατομμυρίων δολαρίων,
με μοναδικό εχέγγυο την… υπογραφή του.

Ο Μάκι ανέφερε στην έκθεσή του ότι η κυβέρνηση προσπάθησε να μειώσει την
αντικειμενικότητά τους με κάθε τρόπο. Οι κρατικοί λειτουργοί κατάφεραν να
κρατήσουν τους ελεγκτές μακριά από τα κεφάλια του Κάρλος Καμπάλ Πενίτσε, ενός
πρώην τραπεζίτη που βρίσκεται φυλακισμένος στην Αυστραλία, ο οποίος
υποστηρίζει ότι τα χρησιμοποίησε για παράνομες δωρεές στην προεκλογική
καμπάνια του Ζεντίγιο το 1994.

Ωστόσο, τα τέσσερα κόμματα της αντιπολίτευσης απέτυχαν να «στριμώξουν» την
κυβέρνηση ­ όπως ήλπιζαν ­ επειδή δεν ήταν ενωμένα. Δεν κατάφεραν να
εφαρμόσουν την απαιτούμενη πίεση σε κανέναν κυβερνητικό αξιωματούχο, όπως
επίσης δεν κατάφεραν να δείξουν ότι το κόστος του προγράμματος διάσωσης ήταν
πολύ μεγαλύτερο από αυτό που περίμεναν οι Μεξικανοί φορολογούμενοι. Τι λένε οι
δύο πλευρές

«Κανείς δεν περίμενε την οικονομική κρίση του 1995», δήλωσε ο εκπρόσωπος του
υπουργείου Οικονομικών, Μάρκο Προβέντσιο, εξηγώντας την κυβερνητική θέση για
το θέμα: «Δεν μπορείς να ξεπεράσεις μια τόσο βαθιά κρίση χωρίς κόστος για τον
κρατικό προϋπολογισμό. Και κανένας Μεξικανός δεν έχασε ούτε ένα πέσο από τον
τραπεζικό του λογαριασμό». Από την άλλη, ο Αντρές Μανουέλ Λόπεζ Ομπραντόρ,
ηγέτης ενός κόμματος της αντιπολίτευσης, δήλωσε την περασμένη εβδομάδα: «Το
σχέδιο διάσωσης των τραπεζών ήταν το λάφυρο των τεχνοκρατών και μιας μικρής
ομάδας κερδοσκόπων που βρίσκονταν κοντά τους. Ο μεξικανικός λαός δεν πρέπει να
πληρώσει πριν τιμωρηθούν οι υπεύθυνοι του σκανδάλου».