Γκαλμπραίηθ, ο «λογοτέχνης» οικονομολόγος

Τζων Κένεθ Γκαλμπραίηθ. Ο διάσημος καθηγητής του Χάρβαρντ χαρακτηρίζει την απογείωση του αμερικανικού Χρηματιστηρίου ως «φούσκα»

Σε ηλικία 90 χρόνων, ο Τζων Κένεθ Γκαλμπραίηθ μόλις εξέδωσε το 34ο βιβλίο του.
Φέρει τον τίτλο «Name-Dropping» και αναφέρεται σε εμπειρίες που έζησε ο ίδιος
ο συγγραφέας. Από τις σελίδες του βιβλίου παρελαύνουν διάσημα ονόματα της
αμερικανικής ιστορίας του 20ού αιώνα, μεταξύ των οποίων και ο Φραγκλίνος Ρούζβελτ.

Στις ομιλίες του τα αμφιθέατρα γεμίζουν ασφυκτικά. Τώρα είναι έτοιμος να πάρει
ένα αεροπλάνο για το Λονδίνο, προκειμένου να δώσει μια ομιλία με θέμα «Αυτά
που δεν ολοκληρώθηκαν τον 20ό αιώνα». Στο μεταξύ, ήδη έχει αρχίσει να δουλεύει
για το 35ο βιβλίο του: «Αν δεν αφιερώσω κάποιες ώρες της ημέρας μου στο
γράψιμο, δεν ησυχάζω», λέει ο Γκαλμπραίηθ.

Μπορεί η Οικονομία να έχει εξελιχθεί σε επιστήμη, αλλά ένα πολύ μεγάλο μέρος
αυτού του αιώνα ο Γκαλμπραίηθ την αντιμετώπισε ως ένα παράρτημα της
λογοτεχνίας. Τις τελευταίες δύο δεκαετίες ο Γκαλμπραίηθ έγραψε αρκετά βιβλία,
στα οποία περιγράφει με χαρισματικό τρόπο μια πολύ πλούσια και ενδιαφέρουσα
ιστορία: τη δική του!

Γράφει με μοναδικό όπλο τη μνήμη του. «Ποτέ δεν κράτησα ημερολόγιο», λέει ο
ίδιος. Περιγράφει τον εαυτό του ως ένα αγροτόπαιδο από το Οντάριο, που δεν
περνά μία ημέρα χωρίς να ξυπνήσει με την ικανοποίηση για το γεγονός ότι
απέφυγε στη ζωή του τη «σκληρή και μονότονη εργασία». Ενδιαφέρον είναι ότι η
συνειδητοποίηση της πραγματικότητας της αγροτικής ζωής ήταν αυτή που προσέφερε
το κλειδί της Ουάσιγκτον και του Χάρβαρντ, τότε που η αγροτική πολιτική ήταν
το πρώτο θέμα στην πολιτική σκηνή των Ηνωμένων Πολιτειών.

Συνεργάτης του Ρούζβελτ

Οι μνήμες του αφορούν κυρίως τα γοητευτικά πολιτικά καθήκοντα που κατά καιρούς
ανέλαβε και λιγότερο τη μακρά ακαδημαϊκή του σταδιοδρομία. Κατά τη διάρκεια
της μεγάλης οικονομικής κρίσης στη δεκαετία του ’30 υπήρξε για σύντομο χρονικό
διάστημα βοηθός του συντάκτη των ομιλιών του προέδρου Φραγκλίνου Ρούζβελτ. Στο
σύντομο πέρασμά του από το Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ στη Βρετανία είχε την
τύχη να παρακολουθήσει τα μαθήματα του Βρετανού οικονομολόγου Τζων Μέιναρντ
Κέυνς. Όταν μιλά γι’ αυτόν λέει: «Ανακάλυψα ότι οι συμβουλές του ήταν πάντα
σωστές, αλλά πολιτικά καταστροφικές».

Το σύντομο πέρασμά του από το Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ τη δεκαετία του ’30
αποδείχθηκε κάτι λιγότερο από θρίαμβος. Όταν έφυγε, προκειμένου να διδάξει ως
επισκέπτης καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πρίνστον, ο πρύτανης του Χάρβαρντ του
έγραψε: «Να αποδεχθείς οποιαδήποτε θέση σού προσφέρουν…». Πράγματι
προσελήφθη από το Πρίνστον. Η παραμονή του όμως εκεί ­ «στην προ-κεϋνσιανή,
κλασική εποχή» ­ ήταν σύντομη, εξαιτίας του ξεσπάσματος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.

Προσελήφθη από το αμερικανικό υπουργείο Γεωργίας και του ανετέθη ο καθορισμός
του πλαφόν των τιμών των αγροτικών προϊόντων. Θυμάται την εμπειρία του ως
«τσάρος» των τιμών ως το ορόσημο της καριέρας του: «Αφότου άφησα αυτή θέση,
δεν απέκτησα ποτέ την ίδια δύναμη και εξουσία», λέει μειδιώντας.

Λίγες ημέρες μετά τον τερματισμό του Πολέμου, ο πρόεδρος Χάρι Τρούμαν έστειλε
τον Γκαλμπραίηθ στη Γερμανία για να ανακρίνει τον Άλμπερτ Σπέερ, υπουργό
Οικονομικών του Χίτλερ. Σε αντίθεση με τους άλλους ­ αλκοολικούς και
εξαρτημένους από τα ναρκωτικά ­ συνεργάτες του Χίτλερ, ο Σπέερ απεδείχθη στα
μάτια του Γκαλμπραίηθ ο μοναδικός ναζί που έκανε τον εχθρό «να αξίζει την
πολεμική προσπάθεια και τις θυσίες μας».

Προσόν το ύψος του

Επιστρέφοντας πολύ σύντομα στο Χάρβαρντ, ο Γκαλμπραίηθ έγραψε ομιλίες και
δούλεψε ως οικονομικός σύμβουλος σχεδόν όλων των δημοκρατικών υποψηφίων για
την προεδρία: από τον Αντλάι Στίβενσον και τον Τζων Φιτζέραλντ Κέννεντυ μέχρι
τον Τζωρτζ Μαγκόβερν. Κάποια στιγμή ο Γκαλμπραίηθ σκέφτηκε να κατεβεί
υποψήφιος για γερουσιαστής της Μασαχουσέτης. Ωστόσο, η ιδέα δεν προχώρησε.

Το επιβλητικό φυσικό του ανάστημα, των περίπου δύο μέτρων, ήταν πάντα, όπως ο
ίδιος παραδέχεται, ένα πλεονέκτημα. Όπως άλλωστε πλεονέκτημα ήταν και η
αυτοπεποίθησή του.

Όταν κάποτε παραπονέθηκε στον πρόεδρο Κέννεντυ ότι δεν μπορούσε να καταλάβει
για ποιο λόγο η εφημερίδα «Νιου Γιορκ Τάιμς» τον αποκαλούσε ενοχλητικό, ο
Κέννεντυ του απάντησε: «Δεν ξέρω, Κεν. Αλλά όλοι οι άλλοι ξέρουν».

Η συγγραφική του επιτυχία ήρθε έπειτα από ατελείωτη εξάσκηση και κάποιες
αποτυχημένες αρχικές προσπάθειες. Σε μια από τις πρώτες του προσπάθειες,
κατηγορούσε τα μονοπώλια για τη μεγάλη οικονομική κρίση των αρχών της
δεκαετίας του ’30. Ενώ το βιβλίο βρισκόταν ακόμη στο πιεστήριο, ήθελε να το
πάρει πίσω. Μόλις διάβασε τις απόψεις του Κέυνς για το θέμα, κατάλαβε ότι το
βιβλίο του αυτό ήταν ένα μεγάλο λάθος. «Αλλά ήταν ήδη πολύ αργά». Αργότερα,
χωρίς να προκαλέσει θόρυβο απέσυρε το βιβλίο από τα ράφια των βιβλιοπωλείων
και δεν το αναφέρει στη λίστα με τις εκδόσεις του.

Από τότε η συγγραφική του καριέρα ήταν κάτι περισσότερο από επιτυχημένη, με
κλασικά της κοινωνικής κριτικής όπως «Η κοινωνία της αφθονίας» (1958) και το
«Νέο βιομηχανικό κράτος» (1967). Η μεγαλύτερη επιτυχία του ήταν «Ο Θρίαμβος»,
ένα μυθιστόρημα που περιέγραφε ίντριγκες στο αμερικανικό υπουργείο Εξωτερικών
και εκδόθηκε το 1968.

Ο χρόνος δεν κατάφερε να αλλάξει τον Γκαλμπραίηθ. Το νέο του βιβλίο, όπως
άλλωστε και πολλά από τα προηγούμενα, βάζει στο στόχαστρο τους συναδέλφους
οικονομολόγους του Γκαλμπραίηθ και αναλύει τις λανθασμένες ­ όπως αυτός
πιστεύει ­ απόψεις τους. Σκοπεύει να του δώσει τον τίτλο «The Economics of
Innocent Fraud» (Η οικονομία της αθώας απάτης).

Όταν ρωτήθηκε αν πιστεύει ότι η δεκαετία του ’90 μοιάζει με τη χρυσή δεκαετία
του ’60 απάντησε σχεδόν εκνευρισμένος: «Δεν μπορεί να γίνει καμία σύγκριση».
Και μίλησε για τους κινδύνους των ανεξέλεγκτων θετικών προσδοκιών των
επενδυτών. «Τώρα έχουμε πολύ μεγαλύτερη κερδοσκοπική έκρηξη σε σχέση με τη
δεκαετία του ’60. Οι μετοχές ανεβαίνουν, γι’ αυτό και οι επενδυτές αγοράζουν.
Οι προσδοκίες είναι θετικές, για αυτό και αγοράζουν πιο πολύ. Πρόκειται για
μια κλασική φούσκα».

Ωστόσο, αποφεύγει να μπει σε προβλέψεις σχετικά με τον τρόπο που θα
τερματιστεί η αλματώδης οικονομική ανάπτυξη της αμερικανικής οικονομίας: «Όλοι
θα θυμούνται τις λανθασμένες προβλέψεις μου. Και όχι τις σωστές…».

Αυτή δεν είναι η πρώτη φορά που ο Γκαλμπραίηθ μιλάει για χρηματιστηριακή
φούσκα. Σε πρόσφατη ομιλία του στο βρετανικό Πανεπιστήμιο London School of
Economics, τόνισε ότι οι αμερικανικές αγορές είναι απλώς ανεμεμειγμένες σε μια
«ακόμη εξάσκηση κερδοσκοπικής αισιοδοξίας» και προέβλεψε ότι το σκάσιμο της
φούσκας μπορεί να διαδεχθεί μια οδυνηρή οικονομική κρίση.

Και προχώρησε σε συμβουλές: «Όταν ακούς κάποιους να υποστηρίζουν ότι έχουμε
μπει σε μια εποχή μόνιμης ευημερίας με τις τιμές των χρηματοοικονομικών
εργαλείων να αντανακλούν αυτό το ευτυχές γεγονός, πρέπει να φυλάγεσαι… Ας μη
θεωρούμε δεδομένο ότι η εποχή των κραχ και των οικονομικών κρίσεων είναι
παρελθόν. Ας έχουμε τόσο τις απαιτούμενες δικλίδες ασφαλείας έναντι της
κερδοσκοπικής υπερβολής όσο και τη γνώση ότι το επόμενο κραχ μπορεί να είναι
ιδιαίτερα οδυνηρό».

Ο διάσημος καθηγητής του Χάρβαρντ δεν είναι ο μοναδικός ο οποίος συνιστά
επαγρύπνηση για το ενδεχόμενο χρηματιστηριακού κραχ, το οποίο μπορεί να
προκαλέσει μεγάλα οικονομικά προβλήματα, όχι μόνο στην αμερικανική αλλά και
στην παγκόσμια οικονομία.

Οι περισσότεροι διεθνείς οικονομικοί οργανισμοί αναφέρουν στις εκθέσεις τους
ότι μια πιθανή αφορμή για την προσγείωση της αμερικανικής οικονομίας μπορεί να
είναι μια γερή διόρθωση στο αμερικανικό Χρηματιστήριο. Ανάλογες επισημάνσεις
έκανε πρόσφατα και το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ, το οποίο στην έκθεσή του
για την ανταγωνιστικότητα των οικονομιών κάνει ανοικτά λόγο για
χρηματιστηριακή φούσκα στις Ηνωμένες Πολιτείες.