ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Κενό εξουσίας

Το κονσέρτο της Ευρώπης: «Σερενάτα του Κοσόβου» (το σκίτσο από το Σπεκτέιτορ)

Οι ειδικοί διαφωνούν μεταξύ τους. Οι «ιδεαλιστές» των Βρυξελλών υποστηρίζουν
ότι ο κόσμος μας είναι πολυ-πολικός. Το απέδειξε ο πόλεμος κατά της
Γιουγκοσλαβίας: μπορεί τη διοίκηση των επιχειρήσεων να την είχαν οι
Αμερικανοί, αλλά το «μυαλό» το έβαλαν οι Βρετανοί και ο άνθρωπος που έπεισε
τον Μιλόσεβιτς να υποχωρήσει ήταν Φινλανδός. Οι «ρεαλιστές» της σχολής
Κίσινγκερ, πάλι, δεν έχουν καμιά αμφιβολία ότι η γιουγκοσλαβική κρίση, όπως
και ο πόλεμος του Κόλπου, απέδειξε πως η υπερδύναμη είναι μία, οι Ηνωμένες
Πολιτείες, και ο κόσμος μας μονοπολικός.

Και οι δύο σχολές κάνουν λάθος, γράφει στο περιοδικό Σπεκτέιτορ ο νεαρός και
πολλά υποσχόμενος Βρετανός ιστορικός Νάιαλ Φέργκιουσον. Οι θεωρίες περί ενός ή
περισσοτέρων πόλων στηρίζονται στην υπόθεση ότι η εξωτερική πολιτική έχει να
κάνει με μαγνητικά πεδία, όπου οι μεγάλοι έλκουν τους μικρούς, αλλά μεταξύ
τους απωθούνται. Στην πραγματικότητα, οι υποτιθέμενες μεγάλες δυνάμεις δεν
είναι σήμερα καθόλου μαγνητικές. Μάλλον με κομμάτια από παλιοσίδερα μοιάζουν.
Και αυτό αποδεικνύεται ακριβώς από την έκβαση αυτού του πολέμου: η ισχυρότερη
στρατιωτική συμμαχία στον κόσμο έριξε 25.000 βόμβες, συγκέντρωσε 50.000 άνδρες
και ξόδεψε τουλάχιστον 2,4 τρισεκατομμύρια δρχ. (χωρίς να υπολογίζονται τα 3
δισεκατομμύρια δρχ. που δαπανώνται κάθε εβδομάδα για τους πρόσφυγες) χωρίς να
καταφέρει ούτε να εμποδίσει την εθνοκάθαρση ούτε να ανατρέψει τον άνθρωπο που
την προκάλεσε ή να καταφέρει σοβαρά πλήγματα στον στρατό του.

Μία είναι η εξήγηση γι’ αυτό το φιάσκο, σημειώνει ο καθηγητής στο Jesus
College της Οξφόρδης: η απουσία εξουσίας. Πρόκειται για μια έννοια αρκετά
οικεία στη διπλωματική ιστορία. Στο κλασικό του βιβλίο «Οι Μεγάλες Δυνάμεις»
(1833), ο Γερμανός ιστορικός Λέοπολτ φον Ράνκε περιγράφει την ευρωπαϊκή
ιστορία μετά τον 16ο αιώνα ως μια σειρά αποτυχημένων προσπαθειών ηγεμονίας από
μια δύναμη. Πρώτα ήταν οι Αψβούργοι, έπειτα η Γαλλία και στη συνέχεια (όπως θα
διαπίστωνε ο φον Ράνκε αν ζούσε άλλα 90 χρόνια) η Γερμανία. Το διάστημα
1945-1989 ήταν βέβαια μια διπολική παρένθεση. Και την εποχή του πολέμου του
Κόλπου υπήρξαν ενδείξεις ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν κατακτήσει το
μονοπώλιο της εξουσίας. Σήμερα, όμως, ο κόσμος μας αποτελεί ένα κενό εξουσίας.
Πίσω από τις «έξυπνες» βόμβες και τα Στελθ κρύβεται το απίστευτο δόγμα του
Κλίντον για μηδενικές αμερικανικές απώλειες. Και οι ακρότητες των Γερμανών και
Αυστριακών στρατιωτών κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο είναι ακόμη αρκετά νωπές
για να επιτρέπουν μια αξιόλογη στρατιωτική ανάπτυξη της Ευρώπης.

Σύμφωνα με τον Βρετανό ιστορικό, οι πηγές αυτής της αδυναμίας είναι τέσσερις.
Το υψηλό κόστος του πολέμου. Ο γραφειοκρατικός χαρακτήρας των πολυεθνικών
οργανισμών. Ο επηρεασμός της κοινής γνώμης από τις σκηνές των αναπόφευκτων
σφαγών που δείχνει η τηλεόραση. Και ο αποδυναμωτικός ρόλος της καταναλωτικής
κουλτούρας: οι φοιτητές του Φέργκιουσον επιμένουν να δείχνουν μεγαλύτερο
ενδιαφέρον για τη Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ παρά για το Κόσοβο.