Έζησα τη φρίκη του πολέμου στο Κόσοβο

Ο Μίλαν Γιάνκοβιτς είναι 20 χρόνων, από μια περιοχή στο Νέο Βελιγράδι, κοντά
στο «Άβαλα», τον πύργο της τηλεόρασης που τα 203 μέτρα του σωριάζονται στο
έδαφος, εδώ και μερικές εβδομάδες, από τους βομβαρδισμούς.

ΒΕΛΙΓΡΑΔΙ

Μόλις τελείωσε το Λύκειο ήθελε να σπουδάσει ηλεκτρονικός. «Πίστευα ότι ο
πόλεμος είχε πια τελειώσει για τη Σερβία και μπροστά μου θα άνοιγε ένας νέος
αιώνας», λέει.

Πρώτα, όμως, πήγε φαντάρος και ως νεοσύλλεκτος μετατάχθηκε στο Κόσοβο. Εκεί
ήταν που συνάντησε τη φρίκη. «Έχεις δει αμερικανικές ταινίες από το Βιετνάμ;
Ε, κάτι ανάλογο ζήσαμε κι εμείς εκεί κάτω», θυμάται τώρα που επέστρεψε σώος
στη γιουγκοσλαβική πρωτεύουσα με ολιγοήμερη άδεια. Ο νεαρός Σέρβος είναι ένας
από τους εκατοντάδες αξιωματικούς και στρατιώτες που κυκλοφορούν αυτές τις
μέρες στο Βελιγράδι. Δείχνουν ν’ απολαμβάνουν «μικρά πράγματα» της ζωής, γιατί
στο Κόσοβο αυτούς τους μήνες «έμαθαν πως όταν είσαι καλά στην υγεία σου και
μπορείς να βρεθείς με τους δικούς σου είναι ό,τι το πολυτιμότερο». Ο ίδιος δεν
είναι από τους οπαδούς του Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς, «εξάλλου πολλοί από μας τους
νέους, οι περισσότεροι ίσως, δεν είναι με τον “Σλόμπο” ούτε με το καθεστώς»,
σημειώνει. Σήμερα, όμως, γνωρίζει πως δεν έχει άλλη επιλογή. «Είναι κρίμα,
αλλά πρέπει να τον ακολουθήσουμε. Δεν βλέπω πουθενά αλλού φως…», προσθέτει.

Το φως, ωστόσο, της ημέρας ο Μίλαν ελάχιστα αντίκρυσε τις 11 εβδομάδες των
βομβαρδισμών στο Κόσοβο. Μετακινούνταν διαρκώς τη νύχτα, σε μικρές ομάδες και
την ημέρα βρισκόταν σε καταφύγια: «Ήταν μια κόλαση! Μια τρέλα! Ξέρεις από
ποντίκια; Ε, κάτι ακόμη χειρότερο…».

Πολλά θύματα

Ο Μίλαν ακούει τις επίσημες ανακοινώσεις των γιουγκοσλαβικών Αρχών για τον
αριθμό των σκοτωμένων στρατιωτών και αμφιβάλλει. Υποστηρίζει ότι είναι
περισσότεροι, δεν θέλει όμως να το πει δημόσια. Το μόνο που ξέρει είναι πως
από τη δική του μονάδα έχασε πολλούς φίλους: «Εγώ στάθηκα τυχερός. Πιστεύω,
όμως, ότι οι νεκροί είναι πολλοί. Με τέτοιους βομβαρδισμούς, κάθε μέρα, μέτρο
μέτρο, δεν μπορούσες να γλιτώσεις. Αλλά είμαι από εκείνους ­ όπως όλος ο
κόσμος, άλλωστε ­ που λένε ότι ο στρατός μας δεν νικήθηκε από το ΝΑΤΟ».

Πριν από μερικά χρόνια, όταν ήταν μαθητής, ο 20χρονος Σέρβος ακολουθούσε τη
μόδα των συνομηλίκων του. Άκουγε αμερικανική και γενικά ροκ μουσική, ήθελε να
τελειώσει τις σπουδές του και να «τα έχει καλά» με όλον τον κόσμο. Σήμερα,
όμως, τα πράγματα άλλαξαν για τον Μίλαν. «Κάποτε περίμενα την ώρα να φύγω για
τον Καναδά. Έχω συγγενείς εκεί. Τώρα μου είναι αδύνατο να ζήσω σε μια τέτοια
χώρα που μας βομβάρδισε με τα αεροπλάνα της», λέει.

Δεν έκλαψε

Παρά τα είκοσί του χρόνια, δεν έκλαψε ούτε μία φορά από φόβο ούτε από τον χαμό
των φίλων του στο Κόσοβο. «Δίναμε ο ένας στον άλλον κουράγιο και όλοι μαζί
πεισμώναμε». Όμως, δάκρυσε προχθές όταν, μαζί με τους άλλους Γιουγκοσλάβους
στρατιώτες, πήρε τον δρόμο της επιστροφής. «Έπρεπε να έβλεπες τα πρόσωπά μας.
Καμία σχέση με τους φαντάρους του ΝΑΤΟ που νόμιζες ότι συμμετείχαν σε ένα
“παιχνίδι πολέμου”. Εμείς πονούσαμε, αλλά το διασκεδάζαμε. Κλαίγαμε και
πεισμώναμε. Μάθαμε σπιθαμή προς σπιθαμή αυτή τη γη των προγόνων μας που είναι
και δική μας. Κι ας είναι για την ώρα το ΝΑΤΟ στο Κόσοβο. Ορκιστήκαμε, κοντά
στα σύνορα, λίγο μετά το Ποντούγιεβο, ότι θα επιστρέψουμε», τονίζει μία προς
μία τις λέξεις του. Δεν κάνει λόγο για «εθνικές εκκαθαρίσεις» εναντίον των
Αλβανών και αποδίδει το «κακό» στους άνδρες του UCK, τους «τρομοκράτες» όπως
τους χαρακτηρίζει. Δέχεται, πάντως, ότι τον τελευταίον καιρό οι Σέρβοι
δημιούργησαν μεγάλο κύμα Αλβανών προσφύγων, «αναγκαία πραγματικότητα σε
καθεστώς πολέμου», λέει. Και συμπληρώνει με ειρωνεία: «Από την άλλη, είναι ν’
απορείς πού βρίσκονταν όλοι αυτοί οι Αλβανοί, οι οποίοι, όπως δείχνει η ξένη
τηλεόραση, υποδέχονται τους ΝΑΤΟϊκούς στο Κόσοβο. Δεν λέω ότι δεν έφυγαν
πολλοί απ’ αυτούς. Αλλά μήπως τελικά, σήμερα, στο Κόσοβο ζούμε ένα “παραμύθι”!
Και ποιος μιλάει για τους Σέρβους πολίτες που σκοτώνονται από τον UCK; Πού στη
Δύση δείχνουν τον τρόμο των Σέρβων προσφύγων που φοβούνται τώρα τους
τρομοκράτες; Δεν βλέπω να αφοπλίζουν τους UCΚάδες. Ποιος θα προφυλάξει αυτόν
τον κόσμο στο Κόσοβο από τους ελεύθερους σκοπευτές;».

Ο Μιλόσεβιτς

Στο μεταξύ, στη γιουγκοσλαβική πρωτεύουσα τα πολιτικά κόμματα «ακονίζουν τα
μαχαίρια τους» για την επόμενη μέρα. Χθες ο πρόεδρος Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς,
στη δεύτερη συνεχή δημόσια εμφάνισή του, επισκέφθηκε το Αλέξινατς και
συνοδευόμενος από τοπικούς αξιωματούχους διαπίστωσε από κοντά τις καταστροφές
της πόλης από τους βομβαρδισμούς. «Είμαι υπερήφανος για σας. Είμαστε η πιο
δημοκρατική και ελεύθερη χώρα στον κόσμο», είπε στους συγκεντρωμένους πολίτες,
οι οποίοι τον επευφημούσαν και του έσφιγγαν το χέρι φωνάζοντας «Σλόμπο – Σλόμπο».

Ο Ντράσκοβιτς

Την ίδια στιγμή, ο Βουκ Ντράσκοβιτς σε συνέντευξη Τύπου ανακοίνωσε ότι δεν
πρόκειται να πάρει μέρος στην κυβέρνηση επαναλαμβάνοντας τη θέση του για
εκδημοκρατισμό, άρση των νόμων που είχαν επιβληθεί λόγω της «κατάστασης
πολέμου» και εφαρμογή ουσιαστικών μεταρρυθμίσεων στην οικονομία. Ακόμη ο
ηγέτης του Σερβικού Κόμματος της Αναγέννησης ζήτησε να διοριστεί ομοσπονδιακός
πρωθυπουργός της Σερβικής Δημοκρατίας στέλεχος από το κόμμα του προέδρου του
Μαυροβουνίου, Τζουγκάνοβιτς, από τους πιο σκληρούς επικριτές του Σλόμπονταν
Μιλόσεβιτς, και ταυτόχρονα έκανε λόγο για άμεση διενέργεια εκλογών.

Παράλληλα, στελέχη της Ορθόδοξης Εκκλησίας της Σερβίας ­ σύμφωνα με τα ξένα
πρακτορεία ­ ζήτησαν την παραίτηση του προέδρου Μιλόσεβιτς. Ωστόσο,
κυβερνητικές πηγές τόνιζαν στο Βελιγράδι ότι η ανακοίνωση αυτή δεν προέρχεται
από τον Πατριάρχη της Σερβίας Παύλο, αλλά ­ όπως έλεγαν ­ πρόκειται για μια
ενέργεια, η οποία καθοδηγείται από συγκεκριμένη πλευρά. Και άφηναν να εννοηθεί
ότι η κίνηση αυτή καθοδηγείται από τον Σερβοβόσνιο επίσκοπο Αθανάσιο από την
περιοχή της Τρέμπινιε. Πάντως, χθες οι υπάλληλοι του Ελληνικού Προξενείου στο
Βελιγράδι αιφνιδιάστηκαν καθώς δεκάδες άτομα ­ κυρίως γυναίκες και παιδιά ­
έσπευσαν από το πρωί να προμηθευτούν τη σχετική βίζα εισόδου στην Ελλάδα.

Το «άνοιγμα» της πρεσβείας μας ανακοινώθηκε από τα ΜΜΕ στη Γιουγκοσλαβία
αμέσως μετά τον τερματισμό των βομβαρδισμών και, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις,
αναμένεται μεγάλο κύμα Γιουγκοσλάβων πολιτών να επισκεφθεί τη χώρα μας στο
επόμενο διάστημα. Όλοι, ύστερα από 11 εβδομάδες στα καταφύγια και ζώντας από
κοντά την καταστροφή, αναζητούν, όπως έλεγαν, ένα καλύτερο αύριο σε μια χώρα
σαν την Ελλάδα που «τους συμπαραστάθηκε πραγματικά στον πόλεμο».