«Το ποντίκι του θαλάμου 13 παρουσιάζει σαφή βελτίωση…»

Πριν από αρκετά χρόνια, στο δωμάτιο ενός νοσοκομείου της Αθήνας, Έλληνες και
Ελβετοί επιστήμονες στέκονταν σκεφτικοί πάνω από έναν «ασθενή» που έπασχε από
ελονοσία. Του είχαν δώσει να πιει ένα χάπι που είχε παρασκευαστεί από μια
καινούργια φαρμακευτική ουσία και το οποίο δοκίμαζαν για πρώτη φορά. Οι
επιστήμονες παρατηρούσαν την πορεία της υγείας του «ασθενή» παίρνοντας
δείγματα από το αίμα και τα ούρα του. Αργότερα, μελετώντας τα αποτελέσματα
μιας σειράς εξετάσεων, κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η νέα αυτή φαρμακευτική
ουσία θα μπορούσε να διατεθεί άφοβα στην αγορά. Έτσι κι έγινε. Βέβαια, το
δωμάτιο του νοσοκομείου ήταν ένα πειραματικό εργαστήριο. Και ο «ασθενής» δεν
ήταν άνθρωπος, αλλά σκύλος.

Τις τελευταίες δεκαετίες, η εξέλιξη της Ιατρικής Επιστήμης είναι συνυφασμένη
με τον πειραματισμό πάνω στα ζώα. Πολλοί επιστήμονες λένε ότι η συνεχής έρευνα
που γίνεται για την ανακάλυψη νέων μεθόδων θεραπείας των ασθενειών στηρίζεται
αναγκαστικά στη χρήση πειραματόζωων. «Δυστυχώς ή ευτυχώς, αυτή είναι η
αλήθεια.

Η κρέμα

Τα ποντίκια αποτελούν το 85% των πειραματό-ζωων που χρησιμοποιούνται για τις ανάγκες της έρευνας στη χώρα μας

Δεν μπορεί να γίνει διαφορετικά. Σκεφτείτε το πιο απλό παράδειγμα: μια
καλλυντική κρέμα, που περιέχει μια καινούργια ουσία η οποία υπόσχεται να
εξαφανίσει τις ρυτίδες. Πώς θα κυκλοφορήσει στην αγορά αν οι παρασκευαστές της
δεν βεβαιωθούν ότι δεν είναι τοξική και πως η γυναίκα που θα την βάλει δεν θα
μολυνθεί; Πρέπει να δοκιμαστεί η κρέμα κάπου, να διαπιστωθούν τα αποτελέσματά
της πάνω στο δέρμα».

Ο καθηγητής Χειρουργικής της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών κ.
Ιωάννης Παπαδημητρίου λέει στα «ΝΕΑ» πως ο πειραματισμός σε ζώα αποτελεί την
εξέλιξη της Ιατρικής Επιστήμης. «Όλες οι μέθοδοι που χρησιμοποιούνται σήμερα
για την αντιμετώπιση των ασθενειών προέκυψαν και από πειράματα που έγιναν σε
ζώα τα τελευταία 50 χρόνια. Η κλινική εφαρμογή τού σήμερα είναι το πείραμα τού
χθες και το πείραμα τού σήμερα είναι η κλινική εφαρμογή τού αύριο», προσθέτει
παραστατικά ο κ. Παπαδημητρίου.

Σύμφωνα με ορισμένες εκτιμήσεις, περίπου 50.000 ζώα χρησιμοποιούνται ετησίως
στην Ελλάδα για τη διενέργεια επιστημονικών πειραμάτων. Ο αντίστοιχος αριθμός
για το 1991, όπως ανέφερε στα «ΝΕΑ» ειδικός κτηνίατρος του υπουργείου
Γεωργίας, ήταν 25.000. Το νούμερο αυτό με μια πρώτη ματιά ίσως να φαντάζει
τεράστιο. «Όμως στην πραγματικότητα είναι πολύ μικρό, αν αναλογιστεί κανείς
ότι σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες ο αριθμός των πειραματόζωων που χρησιμοποιούνται
ετησίως είναι πολλαπλάσιος. Στην Ολλανδία χρησιμοποιούνται κάθε χρόνο περίπου
750.000 ζώα, στη Γαλλία 2.500.000, ενώ στην Αγγλία και την Ιταλία 3.000.000».

Το κόστος

Ο ίδιος κτηνίατρος λέει πως ο αριθμός των πειραματόζωων στην Ελλάδα είναι
μικρός επειδή «η Ελλάδα δεν έχει δική της φαρμακοβιομηχανία που να παράγει
συνεχώς καινούργια προϊόντα.

Το γεγονός αυτό σημαίνει πως δεν δημιουργούνται και οι ανάγκες να δοκιμαστούν
τα νέα φάρμακα σε ζώα, ώστε να διαπιστωθούν οι ενδεχόμενες παρενέργειές τους».
Παράλληλα όμως, ο συγκεκριμένος επιστήμονας παρατηρεί ότι και το κόστος για
τέτοιου είδους έρευνα είναι αρκετά υψηλό και ορισμένες φορές καταντά
αποτρεπτικό. «Για παράδειγμα, η διενέργεια ενός πειράματος (πρωτοκόλλου)
βασισμένου στη χρήση ζώων μπορεί να έχει προϋπολογισμό από 100.000 δραχμές,
στην πιο απλή περίπτωση, μέχρι και 300 εκατομμύρια δραχμές». Παρ’ όλα αυτά
όμως, το κομμάτι της ιατρικής και φαρμακευτικής έρευνας που γίνεται στη χώρα
μας και στηρίζεται στον πειραματισμό πάνω σε ζώα είναι αρκετά σημαντικό. Δεν
λείπουν εξάλλου οι περιπτώσεις όπου επιστήμονες από κορυφαία πανεπιστημιακά
ιδρύματα του εξωτερικού (King College του Λονδίνου, UCLA στο Λος Άντζελες)
έρχονται στη χώρα μας και ολοκληρώνουν τις έρευνές τους χρησιμοποιώντας τις
εγκαταστάσεις ελληνικών πειραματικών εργαστηρίων που ανήκουν σε
πανεπιστημιακές κλινικές. Αυτό συμβαίνει στην περίπτωση του Εργαστηρίου
Πειραματικής Χειρουργικής και Έρευνας στο Αρεταίειο νοσοκομείο. Ο κ. Ιωάννης
Παπαδημητρίου, που είναι διευθυντής του Εργαστηρίου, ανέφερε στα «ΝΕΑ» ότι
«τέτοια πειράματα είναι πολύ σημαντικά και τυγχάνουν ιδιαίτερης εκτίμησης από
την Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία και τα υποστηρίζει». Ο κ. Παπαδημητρίου μάλιστα
τονίζει ότι η Ελλάδα κατέχει μια ιδιαίτερα υψηλή θέση σε ό,τι αφορά τις
ανακοινώσεις των επιστημόνων της σε περιοδικά διεθνούς κύρους. Οι ανακοινώσεις
αυτές, που προέκυψαν από έρευνες οι οποίες στηρίχθηκαν και στη χρήση
πειραματόζωων, έφεραν την Ελλάδα στην 27η θέση μεταξύ των 90 πιο αναπτυγμένων
χωρών του κόσμου, για τη χρονική περίοδο από το 1981 μέχρι το 1994.

Σε ποιους τομείς

Οι εργασίες που πραγματοποιούνται από Έλληνες επιστήμονες με τη χρήση ζώων
αφορούν μια σειρά από τομείς της Ιατρικής και της Φαρμακολογίας. Ποντίκια,
κουνέλια και γουρούνια οδηγούνται στα χειρουργεία με σκοπό να δοκιμασθούν νέες
μέθοδοι που σχετίζονται με τις μεταμοσχεύσεις του ήπατος και του παγκρέατος.
Αντίστοιχες εργασίες στοχεύουν στην αντιμετώπιση των καρδιακών παθήσεων, στη
διαπίστωση της δράσης ορισμένων αμινοξέων και στην αντιμετώπισης μορφών
ηπατίτιδας. Παλαιότερα επίσης, γίνονταν πειράματα ώστε να αποδειχθεί η
αποτελεσματικότητα εμβολίων και χαπιών κατά της ελονοσίας. Το 85% των ζώων που
χρησιμοποιούνται στη χώρα μας για πειραματικούς σκοπούς είναι ποντίκια και
αρουραίοι, ενώ το υπόλοιπο 15% αφορά κουνέλια και γουρούνια. Υπάρχει όμως και
ένας ελάχιστος αριθμός άλλων ζώων, όπως είναι τα βατράχια.

Προσεκτικοί

Καθηγητές χειρουργοί που ασχολούνται με αυτό το είδος της έρευνας έλεγαν στα
«ΝΕΑ» ότι η μεταχείριση των ζώων είναι τόσο προσεκτική όσο και η φροντίδα που
τυγχάνει ένας ασθενής όταν οδηγείται στο χειρουργείο. «Κανένας επιστήμονας δεν
έχει πρόθεση να κάνει το ζώο να υποφέρει ούτε υπάρχει περίπτωση να δείξει
λιγότερο επαγγελματισμό απ΄ ό,τι αν χειρουργούσε έναν συνάνθρωπό του».
Ορισμένα πειραματικά εργαστήρια διαθέτουν χειρουργικές μονάδες με τέτοιο
εξοπλισμό που δεν έχουν σε τίποτα να ζηλέψουν από τα αντίστοιχα χειρουργεία
που δέχονται ασθενείς ανθρώπους. Ένα από τα μόνιτορ που υπάρχουν στο
πειραματικό εργαστήριο του Αρεταίειου, και το οποίο απεικονίζει το διάγραμμα
των καρδιακών παλμών του ζώου, στοιχίζει 4 εκατομμύρια δραχμές. Ο κ.
Παπαδημητρίου λέει πως κάθε φορά που ένα πειραματόζωο μεταφέρεται στο
χειρουργείο, υπάρχει μια ομάδα επιστημόνων που μεριμνά γι’ αυτό. «Από τον
τρόπο που θα γίνει η αναισθησία, μέχρι την ανάνηψή του και την παρακολούθηση
των λειτουργιών των ζωτικών του οργάνων». Άλλωστε, εξηγεί ο διαπρεπής
καθηγητής, «οι προδιαγραφές που πρέπει να τηρούνται σε ένα τέτοιο εργαστήριο,
ώστε να του δοθεί από την Πολιτεία η άδεια λειτουργίας, είναι πολύ υψηλές».

Ιωάννης Παπαδημητρίου, καθηγητής Χειρουργικής στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών: «Η κλινική εφαρμογή του σήμερα είναι το πείραμα του χθες.Και το πείραμα του σήμερα είναι η κλινική εφαρμογή του αύριο»

Η διενέργεια ενός πειράματος προϋποθέτει τη χρησιμοποίηση τουλάχιστον έξι
ζώων. Αρκετά από τα ζώα που χρησιμοποιούνται στα ελληνικά πειραματικά
εργαστήρια προέρχονται από εγχώρια εκτροφεία ή από κρεοπαραγωγικές μονάδες.

Όχι αδέσποτα

Τα ζώα αυτά γεννιούνται και εκτρέφονται σε ειδικές εγκαταστάσεις με
αποκλειστικό σκοπό να χρησιμοποιηθούν σε πειράματα.

Αυτό συμβαίνει, επειδή οι επιστήμονες πρέπει να γνωρίζουν με κάθε λεπτομέρεια
το «ιατρικό μητρώο» του ζώου, προτού το χρησιμοποιήσουν στην έρευνά τους.

Με βάση, λοιπόν, αυτή τη μεθοδολογία «απαγορεύεται με τον πιο κατηγορηματικό
τρόπο η χρησιμοποίηση αδέσποτων ζώων, όπως τα σκυλιά και οι γάτες, τόσο για
ηθικούς λόγους όσο και για το γεγονός ότι τα αποτελέσματα ενός πειράματος σε
τέτοια ζώα θα μπορούσαν να θεωρηθούν ως αφερέγγυα», εξηγεί στα «ΝΕΑ»
χειρουργός σε νοσοκομείο της Αθήνας.

Ο ίδιος άνθρωπος λέει ακόμη ότι στην Ελλάδα «απαγορεύτηκε η χρησιμοποίηση
σκύλων για πειραματικούς σκοπούς, το 1993».

Τα ζώα που χρησιμοποιούνται στη χώρα μας για πειράματα είναι τα ποντίκια, τα
κουνέλια και τα γουρούνια. Το κόστος αγοράς ενός ποντικιού από ένα εγχώριο
εκτροφείο κυμαίνεται γύρω στις 1.500 δραχμές, ενώ η αντίστοιχη τιμή για ένα
κουνέλι είναι 10.000 με 12.000 δραχμές. Κόστος αγοράς έχει και το γουρούνι,
ανάλογα με το βάρος του.

Η τιμή του ξεκινά από τις 25.000 με 30.000 δραχμές. Πολύ συχνά όμως συμβαίνει
τα ζώα να εισάγονται από το εξωτερικό και κυρίως από χώρες, όπως η Αγγλία, η
Γαλλία, η Ολλανδία, η Γερμανία ή και οι Ηνωμένες Πολιτείες. Η εισαγωγή των
ζώων σχετίζεται άμεσα με το είδος του πειράματος που χρειάζεται να γίνει.

Σε ειδικά κλουβιά φυλάσσονται τα μικρά ζώα ­ όπως τα κουνέλια ­ που χρησιμοποιούνται στα πειράματα

Με άλλα λόγια, κάποιοι επιστήμονες μπορεί να θέλουν να δοκιμάσουν μία
φαρμακευτική ουσία κατά της υπέρτασης.

Και επομένως να χρειάζονται ένα υπερτασικό ποντίκι.

Αυτό το ζώο θα το αποκτήσουν από το εξωτερικό και από ειδικό εκτροφείο που
έχει φροντίσει για την παραγωγή ποντικιών με έμφυτη τη συγκεκριμένη ασθένεια ή
κάποια άλλη, όπως ο ίκτερος ή η ρευματοειδής αρθρίτιδα.

Η τιμή ενός τέτοιου ποντικιού είναι μεγαλύτερη από 1.500 δραχμές και μπορεί να
αγγίξει τα 40 δολάρια (12.000 δραχμές).

«Όχι, τα πειράματα στα ζώα δεν είναι πανάκεια. Εναλλακτικές λύσεις υπάρχουν,
αλλά κανείς δεν ενδιαφέρεται να τις υιοθετήσει. Προτιμούν την εύκολη οδό, πάνω
στο σώμα ενός ποντικιού ή ενός σκύλου». Η κ. Άντζελα Φλέμινγκ, γενική
γραμματέας του σωματείου «Φροντίδα των Ζώων», αρκείται απλώς σε ένα
παράδειγμα: «Το 1978, Αμερικανοί και Ευρωπαίοι επιστήμονες διοχέτευσαν τον ιό
του AIDS σε 200 χιμπατζήδες. Οι μέθοδοι που δοκίμασαν για να τους γιατρέψουν
απέβησαν άκαρπες. Έτσι τους άφησαν να ζουν, έχοντας μέσα τους τον θανατηφόρο
ιό. Πολλά από αυτά τα ζώα ζουν ακόμη και σήμερα. Μόνο που είναι μακριά από τα
άλλα ομοειδή τους. Οι χιμπατζήδες είναι κοινωνικοί, όπως οι άνθρωποι. Αλλά
εκείνοι που έχουν τον ιό ζουν απομονωμένοι, περιμένοντας σαν μελλοθάνατοι το
φυσικό τους τέλος. Το μόνο που βλέπουν είναι οι κτηνίατροι που τους πηγαίνουν
φαγητό φορώντας γάντια και ειδικές μάσκες…».

Τον δρόμο για τα πειράματα σε ζώα άνοιξε στη χώρα μας ο νόμος 1197/81. Στο
άρθρο 4 του συγκεκριμένου νόμου αναφέρεται ότι «πειραματισμός επί ζώων νοείται
πάσα επέμβασις επί ζώντων ζώων χρησιμοποιουμένων προς τον σκοπόν επαληθεύσεως
επιστημονικής τινός υποθέσεως, λήψεως πληροφοριών, παρασκευής ουσιών και
ελέγχου της φύσεως αυτών και γενικώς η χρησιμοποίησις ζώντων ζώων δι’
ερευνητικούς πειραματισμούς». Στο ίδιο άρθρο μάλιστα, γίνεται σαφές ότι η
εκτέλεση των πειραμάτων επιτρέπεται μόνο σε πτυχιούχους Κτηνιατρικής ή
Ιατρικής Σχολής και Σχολών Βιολογικών Επιστημών, «οι οποίοι διαθέτουν τας
απαραιτήτους επαγγελματικάς γνώσεις και την ικανότητα διά χειρουργικάς
επεμβάσεις. Πτυχιούχοι Φυσικών Επιστημών οι οποίοι διαθέτουν τας αναγκαίας
επαγγελματικάς γνώσεις δύνανται να πραγματοποιούν πειράματα επί ζώων, μη
περιλαμβάνοντα χειρουργικάς επεμβάσεις». Λίγα χρόνια αργότερα, το θέμα με τα
πειράματα στα ζώα απασχόλησε την Ευρωπαϊκή Ένωση αλλά και το Συμβούλιο της
Ευρώπης, εξαιτίας των εντόνων αντιδράσεων που είχαν προκληθεί από φιλοζωικές
οργανώσεις. Η Ευρωπαϊκή Ένωση εξέδωσε την οδηγία 86609, ενώ το Συμβούλιο της
Ευρώπης την Ευρωπαϊκή Σύμβαση για την προστασία των ζώων που χρησιμοποιούνται
σε πειράματα. Κατά κάποιο τρόπο, κοινή συνισταμένη των δύο αποφάσεων ήταν η
θεσμοθέτηση των συνθηκών εκείνων που θα υπαγόρευαν την αξιοπρεπή μεταχείριση
των ζώων. Η Ελλάδα υιοθέτησε τη Σύμβαση και εναρμονίστηκε με την οδηγία της
Ευρωπαϊκής Ένωσης, εκδίδοντας το Προεδρικό Διάταγμα 160/91.

Τα γουρούνια χρησιμοποιούνται και αυτά για τις ανάγκες της επιστημονικής έρευνας. Ο αριθμός τους όμως είναι κατά πολύ μικρότερος από εκείνον των ποντικιών

Σήμερα στην Ελλάδα υπολογίζεται ότι υπάρχουν τουλάχιστον δέκα πειραματικά
εργαστήρια που προωθούν την επιστημονική έρευνα με χρήση πειραματόζωων. Τα
εργαστήρια αυτά ανήκουν σε πανεπιστημιακές κλινικές και ερευνητικά ιδρύματα.
Οι χώροι στάβλισης των πειραματόζωων βρίσκονται συνήθως στις υπόγειες
εγκαταστάσεις των εργαστηρίων. Ανάλογα με το είδος τους, τα ζώα συντηρούνται
σε διαφορετικά δωμάτια.

Ο φωτισμός στους χώρους στάβλισης είναι σχεδόν πάντα τεχνητός και ρυθμίζεται
από χρονοδιακόπτη. Το ίδιο συμβαίνει και με τη θερμοκρασία, η οποία ανάλογα με
την εποχή, κυμαίνεται μεταξύ 5 και 15 βαθμών Κελσίου. Τα κλουβιά που
φυλάσσονται τα ποντίκια είναι εφοδιασμένα με στερεά τροφή και νερό, ενώ σε
ό,τι αφορά τα κλουβιά των κουνελιών, είναι εξοπλισμένα με αυτόματο σύστημα
υδροδότησης και παροχής τροφής.

Ο υπεύθυνος σε έναν απο τους χώρους στάβλισης των πειραματικών εργαστηρίων που
επισκέφθηκαν «ΤΑ ΝΕΑ» είπε ότι «πολλές φορές τα βράδια ακούγεται κλασική
μουσική, επειδή αυτό ηρεμεί τα ζώα». Και έδειξε τα ηχεία που υπάρχουν
εντοιχισμένα στο ταβάνι του κάθε δωματίου.