Το αμερικανικό θαύμα γεννά νέα θεωρία

Η «νέα θεωρία» (New paradigm) εξήγησης των οικονομικών εξελίξεων κερδίζει,
ημέρα με την ημέρα, υποστηρικτές στην οικονομική σκέψη της Αμερικής. Άλλωστε,
τα παλιότερα μοντέλα δεν μπορούν να εξηγήσουν με ακρίβεια τις πρόσφατες
εξελίξεις στην αμερικανική οικονομία

Η λαϊκίστικη «νέα θεωρία» (new paradigm), η οποία επιχειρεί να εξηγήσει το
αμερικανικό «θαύμα» της δεκαετίας του ’90, δεν μπόρεσε μέχρι πρόσφατα να βρει
κάποιους σοβαρούς μακρο-οικονομολόγους διατεθειμένους να την υποστηρίξουν.

Είναι χαρακτηριστικά τα λόγια του διάσημου οικονομολόγου του Τεχνολογικού
Ινστιτούτου της Μασαχουσέτης (ΜΙΤ): «Ο λόγος για τον οποίο δεν πιστεύω στη
θεωρία της Νέας Οικονομίας είναι ότι δεν μπορώ να προσυπογράψω σκέψεις που
είναι απλώς σκουπίδια».

Η γενική άποψη στους ακαδημαϊκούς χώρους είναι ότι η «νέα θεωρία» θα έχει την
ίδια μοίρα με αυτήν της «οικονομίας της προσφοράς» της δεκαετίας του ’80 ­
απλώς μία ακόμη μόδα του τύπου, που διεισδύει ευκολότερα στην αμερικανική
κοινωνία απ’ ότι στην ευρωπαϊκή. Πάντως, οι περισσότεροι επιχειρηματίες στις
Ηνωμένες Πολιτείες είναι πεπεισμένοι ότι ένας συνδυασμός παγκοσμιοποίησης και
τεχνολογίας της πληροφορικής έχει μεταβάλει τους κανόνες τις οικονομικής επιστήμης.

Η μάχη ανάμεσα στην οικονομική και την επιχειρηματική σκέψη φαίνεται στα άρθρα
των οικονομικών περιοδικών. Το «Εκόνομιστ» (The Economist) υποστηρίζει ότι η
«νέα θεωρία» ρέπει προς την ανοησία, ενώ το περιοδικό «Μπίζνες Γουίκ»
(Business Week) αναγνωρίζει ότι η «νέα θεωρία» δεν είναι τίποτε λιγότερο από
ένα «νέο είδος μαθηματικών», τα οποία εξηγούν για ποιον λόγο η οικονομία
μπορεί να διατηρήσει τους αναπτυξιακούς ρυθμούς σε ποσοστό 4% ετησίως.

Τα πρόσφατα στοιχεία από την πορεία της αμερικανικής οικονομίας ήταν τόσο
ενθαρρυντικά, που μερικοί εξαιρετικά σεβαστοί οικονομολόγοι, όπως ο Άλαν
Μπλάιντερ, άρχισαν να έχουν δεύτερες σκέψεις σχετικά με το αν βιάστηκαν να
καταδικάσουν και να γελοιοποιήσουν τη «νέα θεωρία».

Η «νέα θεωρία» απαντάται σε πολλές μορφές και μεγέθη αλλά, όπως εξηγεί ο Άλαν
Μπλάιντερ σε μία διεισδυτική ανάλυση ενός ανακοινωθέντος του γκρουπ των επτά
ισχυρών (G7) στις 20 Μαΐου, υπάρχουν δύο βασικά χαρακτηριστικά που
εμφανίζονται σε όλες τις μορφές τους.

Τα πρώτο συστατικό

Το πρώτο συστατικό είναι ότι η οικονομία μπορεί να ανεχθεί ένα πολύ χαμηλότερο
επίπεδο ανεργίας απ’ ότι στο παρελθόν, χωρίς αυτό να οδηγεί στην επιτάχυνση
του πληθωρισμού. Με άλλα λόγια, ο δείκτης ανεργίας (η μακροπρόθεσμη τάση της
ανεργίας), ο οποίος είναι πολύ πιθανό στην ολοκλήρωση του οικονομικού κύκλου
να κινηθεί σε ένα μέσο επίπεδο, έχει μειωθεί από το 6% ­ στα τέλη της
δεκαετίας του ’70 ­ στο σημερινό 4,3%.

Αυτό το συστατικό της «νέας θεωρίας» είναι πολύ σημαντικό από μόνο του.
Ωστόσο, ακόμη πιο σημαντικό είναι το δεύτερο συστατικό της θεωρίας: η
παραγωγικότητα σημείωσε ραγδαία άνοδο κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του ’90.
Το πρώτο συστατικό είναι λιγότερο επαναστατικό και πολύ πιο εύπεπτο από το
δεύτερο. Είναι λιγότερο επαναστατικό, επειδή στις οικονομίες έχουν σημειωθεί
ριζικές αλλαγές κατά τη διάρκεια των τελευταίων τριάντα χρόνων, όσον αφορά την
ανεργία. Η ανεργία κινήθηκε ανοδικά στην αρχή και πιο πρόσφατα (κυρίως στη
Βρετανία) ακολούθησε μία έντονα καθοδική πορεία.

Παρά το γεγονός ότι η ανεργία στις Ηνωμένες Πολιτείες ήταν πολύ πιο σταθερή σε
σχέση με άλλες χώρες, μία μεταβολή δύο ποσοστιαίων μονάδων προς τα πάνω ή προς
τα κάτω θα ήταν απολύτως σύμφωνη με την προηγούμενη εμπειρία και τα υφιστάμενα
οικονομικά μοντέλα. Οι μεταβολές αυτές μπορούν να ερμηνευθούν ως επιπτώσεις
της παγκοσμιοποίησης στους μισθούς και την αγορά εργασίας ή, περισσότερο
πιθανό, ως επιπτώσεις του ανταγωνισμού στις αγορές προϊόντων, οι οποίες
κρατούν τον πληθωρισμό σε χαμηλά επίπεδα, με οποιοδήποτε επίπεδο ανεργίας.

Ακόμη και τόσο πρόσφατα όσο πριν από έναν χρόνο δεν υπήρχε μεγάλη ανάγκη
προβλέψεων για τις εξελίξεις αυτές, καθώς οι αυξήσεις των μισθών παρουσίαζαν
μικρή άνοδο, όπως δηλαδή θα έπρεπε να αυξάνονται, αν η ανεργία μειωνόταν.
Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια υπήρξε αξιοσημείωτη αποκλιμάκωση των αυξήσεων
στους μισθούς, παρά το γεγονός ότι η ανεργία παρουσίασε σημαντική κάμψη.

Η ετυμηγορία για αυτό το ζήτημα θα καθυστερήσει για μερικά χρόνια, αλλά ακόμη
και αν η μακροπρόθεσμη τάση της ανεργίας είναι να μειωθεί, για παράδειγμα,
κατά 1,5% σαν ποσοστό του εργατικού δυναμικού, πρέπει να είμαστε ξεκάθαροι για
τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις: θα είναι ιδιαίτερα θετικές. Κανείς, ωστόσο, δεν
μπορεί να περιμένει μία μόνιμη μείωση της ανεργία στο επίπεδο του 1,5%.
Πάντως, οι επιπτώσεις αυτής της μείωσης στο Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν θα είναι
περιορισμένες, οδηγώντας πιθανότητα στην αύξηση του προϊόντος της οικονομίας
κατά 1% σε μακροπρόθεσμη βάση.

Αν αυτή η προσαρμογή στην ανεργία πραγματοποιηθεί μέσα σε τρία χρόνια, θα
οδηγήσει στην ετήσια αύξηση του ΑΕΠ κατά 0,3% κατά τη διάρκεια αυτής της
περιόδου. Δυστυχώς, οι ρυθμοί ανάπτυξης θα επιστρέψουν στα κανονικά τους
επίπεδα, όταν η διαδικασία προσαρμογής ολοκληρωθεί. Κατά συνέπεια, δεν
πρόκειται για κάποιο οικονομικό θαύμα.

Το δεύτερο συστατικό

Το δεύτερο συστατικό της «νέας θεωρίας» είνα πολύ πιο επαναστατικό. Η βασική
ιδέα εδώ είναι ότι η μακροπρόθεσμη άνοδος της παραγωγικότητας στην οικονομία
είναι αποτέλεσμα των αλλαγών που επέφερε η τεχνολογία της πληροφορικής. Μέχρι
τώρα, οι Αμερικανοί οικονομολόγοι συμφωνούσαν ότι η μακροπρόθεσμη τάση
ανάπτυξης της αμερικανικής οικονομίας είναι 2,5%, που προέρχεται από αύξηση
του αμερικανικού εργατικού δυναμικού κατά 1% τον χρόνο και από αύξηση της
παραγωγικότητας κατά 1,5%.

Τώρα, σκεφθείτε τι θα συμβεί, αν η παραγωγικότητα αυξάνεται μόλις κατά 0,3%
τον χρόνο. Έπειτα από τρία χρόνια το αμερικανικό ΑΕΠ θα μεγεθυνθεί κατά 1%,
ποσοστό που αποκαλύπτει και η θεωρία περί μείωσης της μακροπρόθεσμης τάσης της
ανεργίας. Ωστόσο, το σημείο κλειδί είναι ότι οι ρυθμοί ανάπτυξης θα
διατηρηθούν στο 0,3% και έτσι η επίδραση στο ΑΕΠ θα συνεχίσει να συσσωρεύεται.
Ύστερα από δέκα χρόνια, το ΑΕΠ θα έχει αυξηθεί κατά 3%, έπειτα από 30 χρόνια
κατά 10% ­ μία πραγματική επανάσταση.

Το μόνο πρόβλημα με αυτούς του υπολογισμούς είναι το γεγονός ότι για το
μεγαλύτερο μέρος της δεκαετίας του ’90, δεν εμφανίστηκε κάποιο ενοχλητικό
σημάδι στις στατιστικές της παραγωγικότητας στις ΗΠΑ.

Τον Ιανουάριο ο Εντ Μακίλβι, αναλυτής του επενδυτικού οίκου Γκόλτνμαν Σαξ,
έγραψε μία περίληψη της διαμάχης για την παραγωγικότητα, κρατώντας αποστάσεις
από τη συνηθισμένη υστερία και την πολιτική εκμετάλλευση του θέματος. Η
κατάληξή του; Απλώς, η ραγδαία άνοδος της παραγωγικότητας κατά τη διάρκεια του
δεύτερου μισού της δεκαετίας του ’90 ήταν μία κανονική ανάκαμψη μετά τη
στασιμότητα στην παραγωγικότητα που παρατηρήθηκε στις αρχές της ίδιας δεκαετίας.

Η άνοδος της παραγωγικότητας στις ΗΠΑ δεν είναι υψηλότερη από αυτή που
«πρέπει» να είναι, με βάση την παλαιότερη εμπειρία. Ωστόσο, είναι αξιοσημείωτο
πως τα τελευταία τρίμηνα η άνοδος της παραγωγικότητας είναι εξαιρετικά υψηλή.

Τα τελευταία δύο τρίμηνα, η αύξηση της παραγωγικότητας ξεπέρασε σε ετήσια βάση
το 4%, γεγονός που η Γκόλντμαν Σαξ αναγνωρίζει ως στατιστικά ασυνήθιστο, με
δεδομένη τη φάση στην οποία βρίσκεται ο οικονομικός κύκλος.

Και ο Μπλάιντερ υποστηρίζει τώρα ότι αυτά τα στοιχεία εγείρουν για πρώτη φορά
την πιθανότητα να έχει αυξηθεί η μακροπρόθεσμη τάση ανόδου της παραγωγικότητας
­ όπως ακριβώς οι θιασώτες της θεωρίας της Νέας Οικονομίας. Τα επόμενα τρίμηνα
θα είναι κρίσιμα. Προς το παρόν είναι καλύτερο να παραμείνουμε σκεπτικοί. Αν
δεν υπάρξει μία σημαντική κάμψη στην άνοδο της παραγωγικότητας στις ΗΠΑ,
πολλοί διάσημοι οικονομολόγοι ­ που υποστήριξαν τη «νέα θεωρία» ­ θα
αναγκαστούν να δαγκώσουν τα χείλη τους.