ΔΡΟΜΟΙ

… ανακαλυφθεί το «λευκότερο λευκό» και οι αρετές του Χ ή του Ψ
απορρυπαντικού, οι νοικοκυρές πάλευαν σκυμμένες πάνω από τη σκάφη τους για να
σώσουν την τιμή του σπιτιού τους. Ακόμη και το πιο ταπεινό νοικοκυριό κρινόταν
από τη λευκότητα της μπουγάδας του: ήταν ένδειξη πλούτου και κύρους και κάθε
νοικοκυρά κατέφευγε σε χίλια δυο κόλπα για να αναβαθμίσει τη λευκότητα του
σπιτιού της. Στον κήπο της, η προκομμένη νοικοκυρά έβρισκε τα απαραίτητα υλικά
­ φυτικά λευκαντικά, κοπριά από περιστέρια, άγρια λουλούδια ­ που τα
περιγράφει η Ελέν Γουίγκινς στο βιβλίο της «Στην καρδιά του κήπου» (εκδ.
Flame). Πολλές φορές, το τίμημα της καθαριότητας ήταν πολύ περισσότερο από δυο
ερεθισμένα χέρια. Κορίτσια που τραβούσαν νερό έβρισκαν τον θάνατο μέσα στο
πηγάδι, γυναίκες που έφτιαχναν σαπούνι πάθαιναν εγκαύματα από καυτά λίπη,
παιδιά φαρμακώνονταν καταπίνοντας απορρυπαντικό.

… και «μυρωδάτη» παράσταση ανεβάζει το θέατρο Νιου Αμπάσαντορς, στο Λονδίνο.
Για τον Βέρνερ Σβαμπ, τον συγγραφέα των «Άγιων Μητέρων», ο κόσμος όλος μοιάζει
με μια πελώρια λεκάνη τουαλέτας, που είναι βουλωμένη από καταστολή, μυστικά
και ακατονόμαστα υλικά. Είναι φορές που δεν υπάρχει τρόπος για να περιγράψει
κανείς πόσο είναι κάτι άσχημο και αποκρουστικό. Ακόμη και τα περιττώματα
μοιάζουν όμορφα μπροστά του. Αυτό οι ζωγράφοι το ξέρουν καλά. Κάθε φορά που
ανακατεύουν μια άμορφη μάζα από ώχρα και σιένα πάνω στην παλέτα τους και
ύστερα την αφήνουν να κουλουριαστεί πάνω στον μουσαμά τους, τη βλέπουν να
μοιάζει, αν όχι όμορφη, τουλάχιστον χαριτωμένη.

… είναι ύλη σε λάθος τόπο, έλεγε ο Φρόυντ. Η ύλη στον σωστό τόπο δεν έχει
τίποτα το άσχημο. Είναι ζεστή, λεία και μαλακή, παρατηρεί η ηρωίδα του Σβαμπ,
και αφού ο Θεός δημιούργησε τον κόσμο, τότε δημιούργησε και τα ανθρώπινα
περιττώματα. Μερικές φορές, οι καλλιτέχνες τα μετατρέπουν σε «χρυσό». Αυτό
είχε κατά νου ο Ιταλός Πιέρο Μαντσόνι, το 1961, όταν έβαλε τα δικά του σε
κονσέρβα. Ο Μιρό τιτλοφόρησε έναν πίνακά του «Άνδρας και γυναίκα μπροστά σε
ένα σωρό περιττώματα». Οι πίνακες του Σαλβαδόρ Νταλί είναι γεμάτοι γυαλιστερές
και πλαδαρές περιττωματικές μορφές (φωτ. λεπτομέρεια από το «Πένθιμο
παιγνίδι»). Πολλές φορές τοποθετούνται εκεί για να τρομοκρατήσουν, όπως τα
μαγματικά περιττώματα που ξερνάει ένα ηφαίστειο από τα έγκατά του. Ο μαρκήσιος
Ντε Σαντ έβαζε να του φέρνουν λουλούδια στη φυλακή μόνο και μόνο για την
ευχαρίστηση να τα καρφώνει πάνω σε ένα «μυρωδάτο» σωρό που «διατηρούσε» πίσω
από τα κάγκελα. Ο περιττωματικός «διάκοσμος» ήταν ένας συμβολισμός για τον
εξευτελισμό του πνεύματος. Το «ακατονόμαστο υλικό» συμβόλιζε τον θάνατό του.

… του θεατρικού έργου του Σβαμπ, ο Άντριαν Σερλ θυμάται στην «Γκάρντιαν» πως
είχε δει κάποτε ένα γορίλα να πασαλείβει με το δάχτυλό του τα περιττώματά του
στο δάπεδο του κλουβιού του. Ήταν κάτι που αμέσως τον έκανε να σκεφτεί το
πρώτο γλυπτό, την πρώτη ζωγραφική. Κάτι σαν πρώτος φθόγγος. Αυτό δεν είναι
άλλωστε το πρώτο «δώρο» του μωρού; Κανείς δεν το θέλει και το μωρό πρέπει να
επινοήσει μια άλλη προσφορά. Ίσως εκεί βρίσκεται η απαρχή της ανθρώπινης δημιουργίας.