ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Ο πολιτισμός προχωρεί

«Δεν μπορείς να πεις ότι ο πολιτισμός δεν προχωρεί, αφού σε κάθε πόλεμο σε
σκοτώνουν μ’ ένα νέο τρόπο». (Ουίλ Ρότζερς, «Αυτοβιογραφία»).

«Ειρηνευτικές συνομιλίες; Είναι τρελοί!». «Οι μετεωρολογικές συνθήκες και οι δημοσκοπήσεις μας δίνουν ακόμη πολλές εβδομάδες τραγικών λαθών!» (του Willem, από το Charlie Hebdo)

ΕΝΑ ΠΟΙΗΜΑ. «Είναι τόσα τα πράγματα/ που δεν καταλαβαίνω/ σ’αυτόν τον
πόλεμο/ και τόσα λίγα/ αυτά που συλλαμβάνω. / Ένα μου φαίνεται/ αρκετά
σίγουρο: κάθε πόλεμος/ είναι ένας πόλεμος. / Κάθε πόλεμος/ καταλήγει να
καταβροχθίσει/ τους λόγους για τους οποίους έγινε/ ακόμη κι αν/ ήταν οι
ευγενέστεροι. / Και συνεχίζω να πιστεύω/ πως το να πολεμάς το κακό/ μ’ ένα
άλλο κακό/ δεν μπορεί, εν τέλει/ να είναι καλό» (Βιμ Βέντερς).

ΜΙΑ ΣΚΗΝΗ. Ένα βράδυ της περασμένης εβδομάδας, η Σέρβα θεατρική
συγγραφέας Μπιλιάνα Σερμπλιάνοβιτς αποφάσισε να βγει επιτέλους με μερικούς
φίλους. Πήγαν στο αγαπημένο της εστιατόριο του Βελιγραδίου. Στο διπλανό
τραπέζι έτρωγαν μερικοί Αμερικανοί δημοσιογράφοι, παρέα με ντόπιες κοπέλες
ντυμένες σαν σταρ του θεάτρου που γελούσαν με τα καλαμπούρια τους ­ οι ίδιες
κοπέλες που παλιότερα υπηρετούσαν τους γκάνγκστερ του καθεστώτος και τώρα
έχουν στραφεί στους «πρώτους αγγελιαφόρους της νέας αποικιακής εποχής».
Ακούγοντάς τους να τραγουδούν όλοι μαζί παλιά σερβικά εθνικιστικά τραγούδια, η
Μπιλιάνα ένιωσε για πρώτη φορά την αίσθηση του να έρχεται κάποιος στη γη σου
και να σε διώχνει διά της βίας.

ΜΙΑ ΔΗΛΩΣΗ. «Αυτό είναι πόλεμος. Μέχρι να εκπληρωθεί ο στόχος, οι
βομβαρδισμοί δεν θα σταματήσουν». Αυτή η προειδοποίηση δεν ανήκει στον Τζέημι
Σι αλλά στον Ινδό μοίραρχο Σουμπάς Μποζουάνι, που αναφερόταν στις επιδρομές
της χώρας του εναντίον Πακιστανών «εισβολέων» στο Κασμίρ. Ο ιός της βίας ­ το
γνωρίζαμε, το επιβεβαιώνουμε καθημερινά ­ είναι μεταδοτικός.

ΕΝΑ ΒΙΒΛΙΟ. Στο τελευταίο του βιβλίο με τίτλο «Δοκίμιο Στρατηγικής»
(εκδ. Economica), ο Ερβέ Κουτώ-Μπεγκαρί κάνει μερικές επίκαιρες παρατηρήσεις.
Πρώτον, η στρατηγική ως τέχνη του πολέμου πρέπει να στηρίζεται σ’ ένα σύνολο
γνώσεων απ’ όλους τους κλάδους. Ο Κινέζος Σουν Ζι, που έζησε τον 5ο αιώνα και
θεωρείται ο πατέρας της στρατηγικής ως επιστήμης, έλεγε: «Από τους μεγάλους
στρατηγούς των αρχαίων μας, εκείνοι που διακρίθηκαν ήταν οι σοφοί και οι
προνοητικοί». Ο Ναπολέων, από την πλευρά του, τόνιζε ότι στο πεδίο της μάχης η
έμπνευση δεν αποτελεί κατά κανόνα παρά μια ενθυμίζουσα ομοιότητα.

Η δεύτερη παρατήρηση του συγγραφέα αφορά τη σχέση ανάμεσα στα υπάρχοντα μέσα
και το δόγμα με βάση το οποίο χρησιμοποιούνται. Η ύλη δεν αντιτίθεται προς την
ιδέα, σημειώνει. Όσο μεγαλύτερη είναι η επένδυση στην ύλη, τόσο πιο στενά
πρέπει να την παρακολουθεί η επένδυση στο πνεύμα. Η νέα αμερικανική πολεμική
στρατηγική, για παράδειγμα, έχει προβλέψει τα πάντα εκτός από το πιο
σημαντικό: την αντίδραση του αντιπάλου. Πλήρης είναι επίσης η σύγχυση και ως
προς τους επιδιωκόμενους πολιτικούς στόχους. «Από τους πολέμους που έκανα,
ευτυχή κατάληξη είχαν εκείνοι στους οποίους επέδειξα μετριοπάθεια», έλεγε ο
αυτοκράτορας Θεόδωρος. Αλλά προφανώς οι στρατηγοί του ΝΑΤΟ δεν τον έχουν διαβάσει.