Συμμαχίες και συγκρούσεις στους κόλπους της Ορθοδοξίας

Τον 19ο αιώνα η μία μετά την άλλη οι Ορθόδοξες Εκκλησίες ανακηρύσσονταν
Αυτοκέφαλες. Τότε πολλοί μίλησαν για την τακτική τού «διαίρει και βασίλευε»,
την οποία έμμεσα στήριξε το Βατικανό.

Το αποτέλεσμα ήταν να προκύψουν έντονες διαφωνίες στο εσωτερικό των Ορθοδόξων
και να μην αναγνωρίζονται πρωτεία και παραδόσεις. Με την κατάρρευση των
σοσιαλιστικών καθεστώτων οι Ορθόδοξες Εκκλησίες στην Ανατολή επανήλθαν
δυναμικά στο προσκήνιο, όπως και οι διαφορές. Το Πατριαρχείο της Ρωσίας, για
παράδειγμα, θεωρεί ότι εκπροσωπεί τον μεγαλύτερο αριθμό πιστών και ως εκ
τούτου έχει την δική του βαρύτητα ακόμη και απέναντι στο Οικουμενικό Πατριαρχείο.

Τα αγκάθια

Έτσι, τα θέματα της ενότητας των Εκκλησιών, της συνεργασίας, των Ορθοδόξων της
διασποράς και της αντιμετώπισης του δυτικού κόσμου (Ουνία), εξελίσσονται σε
αγκάθια μεταξύ Πατριαρχείων και Αυτοκέφαλων Εκκλησιών. Με αφορμή την
αναγνώριση του Αυτοκέφαλου της Εκκλησίας της Εσθονίας από το Οικουμενικό
Πατριαρχείο, οι σχέσεις του Πατριάρχη Μόσχας Αλέξιου και Βαρθολομαίου έχουν
διαταραχθεί και ακόμη σήμερα δεν έχει βρεθεί λύση. Η τοποθέτηση Επισκόπων κάθε
εκκλησίας για τους Ορθόδοξους της διασποράς ακόμη και σήμερα προκαλεί τριβές,
καθώς δεν αναγνωρίζεται ο εκπρόσωπος του Οικουμενικού Πατριάρχη, στον οποίο με
βάση την παράδοση θα πρέπει να υπάγονται.

Το Βατικανό

Οι διαφορές «παλαιοημερολογιτών» και «νεοημερολογιτών», όπως για παράδειγμα
στην Βουλγαρία, έχουν προκαλέσει τριβές. Όμως το μεγαλύτερο αγκάθι φαίνεται να
είναι οι σχέσεις με το Βατικανό. Η Εκκλησία της Ελλάδος, της Κύπρου, της
Σερβίας, των Ιεροσολύμων και της Γεωργίας είναι κατά του διαλόγου, σε αντίθεση
με το Οικουμενικό Πατριαρχείο που έχει επικοινωνία και τη Ρωσία (αναγκαστικά),
αφού το Βατικανό βοηθάει οικονομικά.

Ένα άλλο πρόβλημα που αφορά τους Ορθόδοξους της διασποράς είναι ο ρόλος των
οργανώσεων των απόδημων, οι οποίες προσπαθούν, όπως για παράδειγμα στην
Αυστραλία, να έχουν τον πρώτο λόγο με αποτέλεσμα να έχουν χωριστεί σε ομάδες.

Προβλήματα

Μπροστά σ’ αυτή την κατάσταση το Οικουμενικό Πατριαρχείο προσπαθεί να
διατηρήσει την εξουσία του, χωρίς ωστόσο να έχει καταφέρει μέχρι σήμερα να
λύσει τα προβλήματα που προκύπτουν και τα οποία έχουν να κάνουν και με την
πολιτική, αλλά και πόσους και πού εκπροσωπεί ο κάθε Πατριάρχης και
Αρχιεπίσκοπος. Ο Αλέξιος της Ρωσίας άλλες φορές καλυμμένα κάνει λόγο για την
Γ’ Ρώμη (Ρώμη, Κωνσταντινούπολη, Μόσχα) έχοντας ως συμμάχους τα Πατριαρχεία
της Αντιοχείας, της Ρουμανίας, της Βουλγαρίας, κατά κύριο λόγο. Από την άλλη
πλευρά η Εκκλησία της Ελλάδος και τα Πατριαρχεία Σερβίας και Αλεξανδρείας,
όπως και πολλές Αυτοκέφαλες Εκκλησίες τάσσονται με το Φανάρι, εκτιμώντας ότι η
υποβάθμιση του ρόλου του θα προκαλέσει σοβαρά προβλήματα στην Ορθοδοξία
γενικότερα, σε μια εποχή όπου το Βατικανό έχει αναπτύξει και συνεχίζει να
αναπτύσσει πρωτοβουλίες σε παραδοσιακά ορθόδοξες χώρες και κυρίως στα Βαλκάνια.

Τα Βαλκάνια

Οι Ορθόδοξες Εκκλησίες, κυρίως στα Βαλκάνια, παρά τις διαφορές δεν επιθυμούν
καμία σχέση και συνεργασία με τους Ουνίτες (ακολουθούν το ορθόδοξο
τελετουργικό, αλλά αναγνωρίζουν τον Πάπα). Είναι χαρακτηριστικό ότι ο Πάπας το
1991 είναι από τους πρώτους ο οποίος αναγνωρίζει διπλωματικά την ανεξαρτησία
της Σλοβενίας και της Κροατίας. Αποτέλεσμα αυτής της αναγνώρισης είναι να μην
πραγματοποιηθεί το 1994 η επίσκεψή του στο Βελιγράδι και το Σαράγεβο. Έτσι ο
Πάπας επισκέφθηκε το Ζάγκρεμπ, όπου τίμησε τον καρδινάλιο Σέπτινακ, ο οποίος
κατηγορείται ότι στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο είχε ταχθεί υπέρ του Χίτλερ και ότι
πρωτοστάτησε στο να εξοντωθούν περίπου 800.000 Σέρβοι, Εβραίοι και Τσιγγάνοι.

Από τότε ο Πάπας δεν κατάφερε να επισκεφθεί μια ορθόδοξη χώρα στην περιοχή,
κάτι που πέτυχε τώρα που επισκέφθηκε την Ρουμανία.

Όταν σε μία συνάντηση των επικεφαλής των ορθοδόξων Πατριαρχείων, στην
Κωνσταντινούπολη, ο Πατριάρχης της Ρωσίας, Αλέξιος, ζήτησε τον λόγο και δεν
του τον έδωσαν, οργισμένος επικαλέστηκε τον αριθμό των πιστών που εκπροσωπεί,
διεκδικώντας την πρωτοκαθεδρία. Από τότε αρκετές φορές επικαλέστηκε τον αριθμό
των πιστών φέρνοντας σε δύσκολη θέση το Φανάρι. Οι σχέσεις Αλεξίου –
Βαρθολομαίου από τότε δεν ήταν καλές, έγιναν όμως χειρότερες όταν το
Οικουμενικό Πατριαρχείο αναγνώρισε την Εκκλησία της Εσθονίας. Πολλοί τότε,
αλλά και τώρα, χαρακτήρισαν την ενέργεια του Βαρθολομαίου άστοχη. «Είναι κρίμα
για 12.000 ορθοδόξους να διαταραχτούν οι σχέσεις των δύο Πατριαρχείων», έλεγαν
στα «ΝΕΑ» εκπρόσωποι της ελλαδικής Εκκλησίας. Σήμερα ο Αλέξιος φαίνεται να
επηρεάζει το Πατριαρχείο Αντιοχείας. Πριν από λίγες ημέρες ο Ιγνάτιος
(θεωρείται αραβόφιλος) είχε δηλώσει ότι η Ορθοδοξία δεν έχει ηγέτη και ότι δεν
θα τον πείραζε η αλλαγή έδρας του Οικουμενικού Πατριαρχείου. Εκτός της
Αντιοχείας, καλές σχέσεις έχει ο Ρώσος Πατριάρχης και με τις Εκκλησίες της
Ρουμανίας και της Βουλγαρίες, αν και με τη Ρουμανία υπάρχουν διαφορές με τη
Μητρόπολη στη Μολδαβία, την οποία διεκδικούν και οι δύο Εκκλησίες. Από την
άλλη πλευρά, κοντά στο Οικουμενικό Πατριαρχείο βρίσκονται οι Εκκλησίες της
Σερβίας, της Ελλάδας, της Κύπρου και βεβαίως το Πατριαρχείο Αλεξανδρείας. Και
οι οποίες ακολουθούν πιστά τις θέσεις του Βαρθολομαίου, παρά τις διαφορές που
κατά καιρούς εμφανίζονται. Μία από αυτές τις διαφορές είναι και η επικοινωνία
που έχει ο Οικουμενικός Πατριάρχης με τον Πάπα. Αντίθετοι με αυτήν είναι οι
Εκκλησίες της Ελλάδας, της Κύπρου, των Ιεροσολύμων και της Γεωργίας. Έτσι η
ενότητα στους κόλπους της Ορθοδοξίας ακόμη παραμένει το ζητούμενο σε σχέση με
τον Πάπα και την αντιμετώπιση των ουνιτών.

Οι διάφορες μεταξύ Ορθοδόξων Εκκλησιών όμως δεν περιορίζονται μεταξύ κρατών.
Επεκτείνονται και στις χώρες εκείνες, όπου υπάρχει μεγάλος αριθμός μεταναστών.

Οι Σέρβοι, οι Ρώσοι, οι Βούλγαροι, οι Έλληνες και γενικώς όλοι οι Ορθόδοξοι
έχουν τους δικούς τους επίσκοπους στις χώρες, όπου ζουν ομοεθνείς τους, οι
οποίοι με τη σειρά τους δεν υπακούουν στον εκπρόσωπο του Οικουμενικού Πατριαρχείου.

Το θέμα της διασποράς είναι ίσως το μεγαλύτερο αγκάθι για την Ορδοδοξία σε όλο
τον κόσμο και παρά τις όποιες προσπάθιες δεν έχει λυθεί.

Πολλοί θεολόγοι ερευνητές έχουν κατά καιρούς υποστηρίξει τη δημιουργία τοπικών
Συνόδων όλων των επισκοπών των Ορθοδόξων Εκκλησιών, ώστε να ξεπεραστούν τα
προβλήματα και να υπάρχει η απαραίτητη συνοχή των Ορθοδόξων μεταναστών, οι
οποίοι βιώνουν πολύ περισσότερο τις διάφορες.

Έτσι, φτάνουμε στο σημείο να έχουμε ξεχωριστές ενορίες, σωματεία, σχολεία αλλά
και χωριστές εκδηλώσεις, κάτι που δεν συμβαίνει με τις άλλες Εκκλησίες.