ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Η ικανότητα να υποφέρουμε

Αν δύναμη κατέχει όποιος μπορεί να παράγει «επιδιωκόμενα αποτελέσματα»
(Ράσελ), τότε πράγματι η Ελλάδα βρίσκεται σε κρίσιμο σημείο. Γιατί ούτε
επεδίωξε αυτή την επιχείρηση εξ ουρανού στη Γιουγκοσλαβία που συνεχίζεται
ακόμη, ούτε προσπάθησε να ανακαλύψει εκ των υστέρων τη λογική της.

Τόσο ξένη τής είναι η λογική τής εξόντωσης όσο ταπεινωτικό είναι να βλέπει
ένας περαστικός τον ξυλοδαρμό μπροστά του ενός αγνώστου από κάποιον κατά πολύ
δυνατότερο και να μη νιώθει την παρόρμηση να τρέξει… φωνάζοντας: αρκεί! Κι
αυτό ανεξάρτητα από το ποιος από τους δύο έχει δίκιο ή πόσο βαρύ είναι το
παράπτωμα του φταίχτη. Δεν γίνεται να ανεχθείς την υπέρβαση κάποιου ορίου στην
ποινή, γιατί αν την ανεχθείς, τότε εσύ, ο μάρτυρας του επεισοδίου, αρχίζεις
και νιώθεις μέσα σου εντελώς περιττός.

Είναι ακριβώς αυτό που δεν δέχεται με τίποτα η ελληνική συνείδηση. Να
βρίσκεται έξω από τα πράγματα και τον κόσμο, να μην της επιτρέπεται να
υπολογιστεί ως μέτοχος όσων συμβαίνουν ή το χειρότερο: να βρίσκεται «μέσα»
(στην Ευρωπαϊκή Ένωση, στο ΝΑΤΟ ή στην Αγία Παγκοσμιότητα) και ταυτόχρονα
«έξω», χωρίς να της αναγνωρίζεται πως η δύσκολη ισορροπία της είναι και μια
δυνατότητα γι’ αυτήν.

Με όσα μέσα διέθετε ένα σχετικά αδύναμο μέλος μέσα σε μια ομάδα ισχυρών, η
Ελλάδα προσπάθησε να δείξει πως η πολιτική μπορούσε να προσφέρει μια λύση
καλύτερη απ’ αυτήν των όπλων. Δεν τα κατάφερε να ανατρέψει τα σχέδια. Φάνηκε
πως η πειθώ δεν έπεισε αυτούς για τους οποίους ο ορθός λόγος υποτίθεται πως
παραμένει το υπέρτατο έμβλημα. Και τότε σαν βόμβα επίγεια και οριζόντια και σε
αντιστάθμισμα των άλλων που πέφτουν κατακόρυφα, απλώθηκε η εξανάσταση, ένα
αίσθημα κυριολεκτικά «από τα κάτω». Όχι στους βομβαρδισμούς! Όχι, δηλαδή, στο
να καταστρέφει κάποιος την αναλογία ανάμεσα στο μέγεθος του «κακού»
(Μιλόσεβιτς) και στο μέγεθος της τιμωρίας του, αποφασισμένης από κάποιο «καλό»
που γίνεται αμείλικτο και αυτάρεσκο. Σε σημείο μάλιστα να μη βλέπει τίποτα
άλλο εκτός από τον εαυτό του στο βάθρο του νικητή. Ποιοι θα το χειροκροτήσουν όμως;

Ακόμη κι εκείνοι που ειλικρινά ή προσποιητά διακηρύσσουν πως η προάσπιση των
ανθρωπίνων δικαιωμάτων αξίζει το οποιοδήποτε τίμημα (με την ίδια σιγουριά με
την οποία στην παρισινή κομμούνα κραύγαζαν «από αγάπη στην ανθρωπότητα, ας
γίνουμε απάνθρωποι»), ακόμη και αυτοί που από την πράξη του φόνου και την
έννοια της ορθότητας φτιάχνουν ένα νέο εκρηκτικό μίγμα με το όνομα «ορθός
φόνος», θα μείνουν βουβοί μπροστά στα ερείπια. Ίσως, δε, μερικοί αναρωτηθούν:
Και τώρα με τι θα ζούμε;

Πραγματικά, με πολύ λίγα θα συνεχίσουμε να ζούμε. Το πιο βασικό απ’ αυτά είναι
η ικανότητα να υποφέρουμε. Να υποφέρουμε σαν αδύναμοι, αλλά και να ξεπερνάμε
την αδυναμία μας προσφέροντας κάτι προς τους ακόμη πιο αδύναμους. Ιδού ο
μοναδικός τρόπος για να ενισχυθεί η θέση της χώρας μας προς όλες τις πλευρές.
Αντίθετα, απ’ ό,τι πολλοί νομίζουν, η θέση αυτή ενισχύεται ήδη από τη
γενικευμένη εναντίωση στους βομβαρδισμούς. Από το αίσθημα αυτό τροφοδοτείται η
ανθρωπιστική βοήθεια προς τα θύματα, χάρη σ’ αυτό το αίσθημα αποκτά εθνικό και
πολιτικό χαρακτήρα παρέμβασης στα Βαλκάνια η οργάνωση της βοήθειας από το
ελληνικό κράτος.

Άλλοι θα θελήσουν να αφήσουν στην καμένη γη τα κουτιά τους με το γάλα και τα
ρούχα και να φύγουν μετά. Εμείς πηγαίνοντας τα κουτιά μας πρέπει και να μείνουμε.

Δεν υπάρχει, λοιπόν, στη χώρα μας αντίθεση ανάμεσα στη λογική, όπως λένε, και
στο κοινό αίσθημα. Φανερώνοντας τη δική του λογική το αίσθημα διευκολύνει το
άνοιγμα του μόνου δρόμου που απομένει. Προς μια δράση θετική ύστερα από τόσες αρνήσεις.

Ο Βασίλης Καραποστόλης είναι καθηγητής Πολιτισμού και Επικοινωνίας του
Πανεπιστημίου Αθηνών.