ΔΡΟΜΟΙ

… από τα σπίτια, τους γονείς, τους φίλους τους. Εικόνες που θυμίζουν παιδική
χαρά. Μονάχα που αυτά τα σπίτια τυλίγονται στις φλόγες, αυτοί οι γονείς
κοίτονται νεκροί στον κήπο, αυτοί οι φίλοι είναι ελεύθεροι σκοπευτές. Αυτά
ξέρουν, αυτά ζωγραφίζουν. Είναι τα παιδιά από το Κοσσυφοπέδιο. Και οι γιατροί
του στρατοπέδου Μπράζντε, στα Σκόπια, που κάνουν καθετί για να τα ενθαρρύνουν,
να ξαλαφρώσουν τον πόνο τους. Απλά, ορθογώνια σπίτια, με κίτρινο και ροζ,
κάπου – κάπου ένα δέντρο ή ένα πουλί. Μα παντού εικόνες από σφαγή, με φόντο
ένα χωριό.

… των τροφίμων του στρατοπέδου είναι εντυπωσιακές. Οι ξένοι κάθε τόσο
κοντοστέκονται στη σκηνή που έχουν στήσει οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα,
συγκλονισμένοι από τη σκληράδα των εικόνων. Μα οι Αλβανόφωνοι, αυτοί που
έζησαν την τραγωδία που περιγράφουν τα έργα των παιδιών, δείχνουν γι’ αυτά ένα
ενδιαφέρον μάλλον ακαδημαϊκό. «Α, να το χωριό, το Λίσμιρε», λένε. «Ποιο είναι
αυτό το κοριτσάκι; Η κυρία; Αυτοί είναι άραγε οι τάφοι των παιδιών της;».
Μερικά παιδιά περνούν και ξαναπερνούν για να δουν μήπως υπάρχει καμιά
καινούργια ζωγραφιά. Άλλα δεν δίνουν σημασία και παίζουν μπάλα με άδεια
μπουκάλια από νερό.

… λέει πως δεν ξέρει ποιος έβαλε εκεί τις ζωγραφιές. Ήταν όλοι πολύ
απασχολημένοι με την περίθαλψη των αρρώστων. Μα δεν πρόκειται, λέει, να τις
κατεβάσουν από εκεί. «Το πρωί που φτάσαμε δεν ήταν εδώ. Δεν ξέρουμε ποιος τις
έβαλε, αλλά θα τις αφήσουμε όπως είναι. Γιατί όχι;». Όμως, κάπου, μια
χαρτονένια επιγραφή δίνει απάντηση στην απορία: «Έκθεση ’99 από τα Παιδιά του
Κοσσυφοπεδίου, μολύβια και υλικά ευγενής προσφορά των παιδιών του Ισραήλ». Μια
νοσοκόμα βεβαιώνει πως όλες αυτές τις όμορφες αλλά και θλιβερές ζωγραφιές τις
ζωγράφισαν αγόρια και κορίτσια που νοσηλεύονται στο παιδιατρικό τμήμα του
πρόχειρου ιατρείου στο στρατόπεδο προσφύγων.

… του κόσμου όλα δεν είναι πάντα αυτό που δείχνουν. Σε έναν πόλεμο που είναι
βαθιά ποτισμένος από την προπαγάνδα και σε ένα στρατόπεδο που η σκοπιανή
κυβέρνηση λέει πως βρίσκουν καταφύγιο Κοσοβάροι αντάρτες, η απεικόνιση ενόπλων
Αλβανοφώνων να πυροβολούν σερβικά τανκς προκαλεί σε μερικούς σκεπτικισμό. Το
ίδιο και κάποιες όχι και τόσο αυθόρμητες πορείες παιδιών του στρατοπέδου, που
δεν γνωρίζουν λέξη αγγλικά αλλά κρατούν πανώ που γράφουν «ΝΑΤΟ Thank You Very
Much». Παρ’ όλα αυτά, ελάχιστοι από εκείνους που κάθε τόσο σκύβουν πάνω από
αυτές τις παιδικές ζωγραφιές αμφιβάλλουν ότι ο Τρίνγκα Κράσνικι είδε φριχτά
πράγματα να γίνονται μπροστά στα μάτια του στην Πρίστινα, ότι ο
δεκατετράχρονος Λούλζιμ Κακούρι ξεσήκωσε τα τροχιοδεικτικά πυρά από την
πραγματική ζωή και όχι από την τηλεόραση και ότι για όλα αυτά τα παιδιά ο
Απρίλης του ’99 ήταν ο σκληρότερος μήνας που είδε ποτέ παιδί στην Ευρώπη εδώ
και πολλές δεκαετίες. Σε αυτό δεν χωράει αμφιβολία. Η τέχνη των αθώων λέει την αλήθεια.