Ολοκαύτωμα από ένα λάθος…

Λευκό Όρος: Ό,τι απέμεινε από την τραγωδία στο τούνελ. Τουλάχιστον 41 άτομα έχασαν τη ζωή τους

Το ολοκαύτωμα στο τούνελ του Λευκού Όρους τον περασμένο μήνα οφείλεται σε ένα
τραγικό λάθος, που βαραίνει, κατά πως δείχνουν τα πράγματα, Ιταλούς
αξιωματούχους και τις επιλογές τους. Αντί να αποκλείσουν και να εξουδετερώσουν
όλες τις εστίες θερμότητας, καθώς και τις αναθυμιάσεις από το βελγικό φορτηγό
που έπιασε φωτιά, εκείνοι προτίμησαν να θέσουν σε πλήρη λειτουργία το σύστημα
εξαερισμού, διοχετεύοντας στο τούνελ καθαρό αέρα. Το αποτέλεσμα ήταν να
μεταβληθεί το στενό αξονικό σύστημα, μήκους επτά μιλίων, σε πραγματικό φούρνο,
ενώ κάθε όχημα που βρισκόταν πίσω από το φλεγόμενο φορτηγό εκρήγνυτο.

Η πρόσφατη προκαταρκτική έκθεση των γαλλικών αρχών, που αναφέρεται στην έρευνα
της υπόθεσης, εξηγεί ένα από τα μεγάλα μυστήρια αυτής της τραγωδίας, που άφησε
41 ανθρώπους νεκρούς. Ο αριθμός των θυμάτων ενδεχομένως να αυξηθεί, καθώς η
αστυνομία συνεχίζει να ψάχνει για ανθρώπινα μέλη στις άμορφες μάζες των
σιδερικών, ό,τι απέμεινε από τα 35 φορτηγά και αυτοκίνητα που διέσχιζαν εκείνη
τη μοιραία στιγμή το τούνελ. Μόνο οκτώ πτώματα έχουν αναγνωριστεί μέχρι στιγμής.

Ερωτήματα

Γιατί, όμως, τέθηκε εκτός ελέγχου τόσο γρήγορα η φωτιά, ενώ 15 παρόμοια
περιστατικά είχαν αντιμετωπιστεί χωρίς να υπάρξουν απώλειες; Το τραγικό λάθος
ήταν ότι ενώ οι Γάλλοι στη μια άκρη του τούνελ έκαναν κάθε προσπάθεια να
αποκλείσουν την παροχέτευση αέρα, οι Ιταλοί στην άλλη άκρη έπρατταν το ακριβώς
αντίθετο. Χρειάστηκαν είκοσι λεπτά για να συνειδητοποιήσουν το λάθος τους οι
Ιταλοί, που σε μια σειρά γενικών δυσλειτουργιών ­ οι οποίες άπτονται του μη
αποδοτικού γαλλοϊταλικού συντονισμού ­ φαίνεται πως ήταν και το κρισιμότερο.
Εκείνα τα είκοσι λεπτά αποδείχθηκαν μοιραία για τους ανθρώπους, που
εγκλωβίστηκαν στα αυτοκίνητά τους και πέθαναν από ασφυξία μέσα στα πρώτα πέντε
ή δέκα λεπτά, πριν καλά καλά καταλάβουν τι συμβαίνει. Ακόμη και τότε, όμως,
όταν οι Ιταλοί προσπάθησαν να θέσουν εκτός λειτουργίας το σύστημα εξαερισμού
από τη δική τους πλευρά, η προσπάθειά τους απέτυχε. Εκείνη την ημέρα φαίνεται
ότι δεν δούλεψε τίποτα.

Δύο εταιρείες

Όλα τα θέματα που αφορούν την ασφάλεια και τη λειτουργία του τούνελ ήταν στη
δικαιοδοσία δύο κρατικών κερδοσκοπικών εταιρειών, μιας γαλλικής και μιας
ιταλικής. Καμία κοινή άσκηση ασφάλειας και ετοιμότητας δεν έχει γίνει γνωστή.
Η γαλλοϊταλική «επιτροπή ελέγχου» πραγματοποιούσε συσκέψεις κυρίως για να
συζητήσει τον καταμερισμό των εσόδων από τα διόδια. Η πιθανότητα να
κατασκευαστούν ασφαλείς ζώνες συζητήθηκε μόλις στις αρχές της δεκαετίας του
’90, όμως το σχέδιο απορρίφθηκε διότι το τούνελ θα έπρεπε να κλείσει για
αρκετές εβδομάδες και οι απώλειες σε έσοδα θα ήταν μεγάλες. Η έρευνα και τα
μέχρι στιγμής αποτελέσματά της ασφαλώς δεν ικανοποιούν όσους πιστεύουν στα
περί ευρωπαϊκής συνεργασίας. Το τούνελ του Λευκού Όρους, που άνοιξε το 1965,
αποτελούσε το σύμβολο μιας εποχής που υπεραμυνόταν τη φυσική και πολιτική
καταστροφή των ευρωπαϊκών συνόρων, σφραγίζοντας τις δεκαετίες του ’60 και του
’70. Η επιτυχία του ­ η διέλευση 800.000 φορτηγών ετησίως, δεκαπλάσιο ποσοστό
απ’ ό,τι αρχικά είχε υπολογιστεί ­ είναι μια ένδειξη της επέκτασης του
εμπορίου μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών τις τελευταίες τρεις με τέσσερις
δεκαετίες, που σχετίζεται με την ευημερία της Δυτικής Ευρώπης.

Το γεγονός ότι στην εστία του δυστυχήματος βρίσκεται ένα βελγικό φορτηγό και
μεταξύ των θυμάτων ήταν και ένας Βρετανός οδηγός που εργαζόταν για μια
ολλανδική εταιρεία, δημιουργεί την εντύπωση πως δεν ήταν «γαλλοϊταλική» η
τραγωδία στο Λευκό Όρος, αλλά ευρωπαϊκή.

Στη Γαλλία η θέση του προέδρου της εταιρείας, στη δικαιοδοσία της οποίας ήταν
το τούνελ, εθεωρείτο πάντα εξέχουσας σημασίας και ιδιαίτερα βολική για να
συμβάλει στην ανέλιξη ενός φιλόδοξου και υποσχόμενου καριερίστα. Μεταξύ των
ονομάτων που «πέρασαν» από εκεί, ήταν και του Εντουάρ Μπαλαντίρ, πριν γίνει
πρωθυπουργός, στις αρχές της δεκαετίας του ’70. Το ίδιο όμως συμβαίνει και
στην Ιταλία. Το κοινό όλων αυτών που πέρασαν από την ηγεσία των εν λόγω
εταιρειών είναι ότι δεν ξέρουν τίποτα για τα τούνελ και τις μεταφορές. Δεν
είναι ούτε καν επιχειρηματίες, οι οποίοι αναμένεται ότι θα υπολόγιζαν την
ασφάλεια των πελατών τους.

Η προκαταρκτική έκθεση τονίζει ότι είναι «τρελό» να διοικούν δύο εταιρείες ένα
έργο τόσο σύνθετο και τόσο σημαντικό όσο το τούνελ του Λευκού Όρους.

Γιατί, στην εποχή της ευρωπαϊκής συνεργασίας, είναι τόσο δύσκολο να υπάρχει
μια «δι-εθνική» εταιρεία; Αν μια εταιρεία ήταν υπεύθυνη, με έναν να διοικεί
συγκεκριμένο προσωπικό και αν διεξάγονταν συχνές ασκήσεις ασφαλείας, οι Ιταλοί
δεν θα έκαναν το αντίθετο από τους Γάλλους.

Λαμβάνοντας όλα αυτά υπόψη, το μακελειό στο τούνελ θα πρέπει να ληφθεί ως μια
τραγική προειδοποίηση ότι καταρρέει μια βασική αρτηρία πολύ κοντά στην καρδιά
της Ευρώπης.

Όποια και αν είναι η σωστή λύση ­ δεδομένου ότι αναμένεται αύξηση της τάξεως
του 70% στις οδικές μεταφορές στη Γηραιά Ήπειρο ­ το ζήτημα είναι ευρωπαϊκό
και σε ευρωπαϊκό επίπεδο θα πρέπει να εκτιμηθεί, συμπεριλαμβανομένου
ενδεχομένως και του κόστους του.